Alles wat je moet weten over polyhydramnion (te veel vruchtwater)

Hoe merk je zelf dat je te veel vruchtwater hebt? (Symptomen)

Een beetje extra vruchtwater merk je als zwangere vaak niet eens op. Maar wanneer de hoeveelheid flink toeneemt, zal je baarmoeder extreem uitzetten. Dat kan zorgen voor een aantal duidelijke signalen:

• Een snelgroeiende buik: Je buik is flink groter dan wat men verwacht bij het aantal weken dat je zwanger bent. Zorgverleners noemen dit een ‘positieve discongruentie‘.
• Lichamelijke klachten: Omdat je buik zo strak gespannen staat en zwaar is, kun je flink last krijgen van kortademigheid. Je baarmoeder drukt je middenrif (diafragma) namelijk omhoog. Ook bukken wordt lastig, je kunt last krijgen van je rug en vaker moeten plassen omdat de volle baarmoeder op je blaas drukt.
• Moeilijk te voelen baby: Voor de verloskundige is het soms lastig om van de buitenkant goed te voelen hoe je baby precies ligt, omdat er een grote “schil” van water omheen zit.
• Wisselende kindsbewegingen: De baby heeft een zee aan ruimte. Hierdoor kan je kindje nog alle kanten op draaien, waardoor een vaste ligging (zoals hoofdligging) langer uitblijft. De bewegingen die je voelt kunnen extreem zijn, of soms juist heel zacht, omdat je baby de wand van je baarmoeder niet eens raakt tijdens het trappen.
• Golfbeweging (undulatie): Bij onderzoek kan de verloskundige soms een golfbeweging opwekken door zachtjes tegen de buik te tikken. Die golf zie je dan letterlijk door de gespannen buikwand heen gaan.

Oorzaken: waardoor ontstaat een polyhydramnion?

Als je hoort dat je te veel vruchtwater hebt, wil je natuurlijk weten waarom. Waar komt dat extra vocht ineens vandaan? De oorzaken kunnen heel divers zijn, en vallen grofweg in een paar categorieën.

1. Geen aanwijsbare oorzaak (Idiopathisch)

Het is heel belangrijk om te weten dat er in veruit de meeste gevallen (zo’n 60%) helemaal geen oorzaak wordt gevonden. Artsen noemen dit e causa ignota. Je baby is gezond, er is niets aan de hand, er is simpelweg sprake van een onverklaarbaar foutje in de waterbalans.

2. Zwangerschapsdiabetes

In ongeveer 15% van de gevallen wordt te veel vruchtwater veroorzaakt door zwangerschapsdiabetes (diabetes gravidarum). Als jij hogere bloedsuikerwaardes hebt, krijgt je baby deze suikers via de placenta ook binnen. Je baby compenseert dit door meer te gaan plassen (foetale polyurie). Omdat het vruchtwater in deze fase van de zwangerschap voornamelijk uit baby-urine bestaat, neemt de hoeveelheid vocht in je buik snel toe.

3. Moeite met slikken of doorgang (Passagebelemmering)

Als je baby wel gewoon plast, maar het vruchtwater niet goed inslikt, hoopt het water zich op. Dit gebeurt bij ongeveer 15% van de gevallen. De reden dat een baby minder goed slikt kan liggen aan een probleem met het centrale zenuwstelsel, een afwijking aan de mondspieren, of een blokkade in het maag-darmkanaal van de baby (zoals een afsluiting van de slokdarm of twaalfvingerige darm).

4. Foetale anemie (bloedarmoede) of infecties

Wanneer je als moeder tijdens de zwangerschap een infectie oploopt (zoals Parvo B19, CMV of toxoplasmose), kan dit de baby bereiken en ziek maken. Een zieke baby drinkt minder goed. Daarnaast kan bloedarmoede bij de foetus (bijvoorbeeld door rhesusantagonisme of een infectie) zorgen voor een zuurstoftekort. Om dit op te lossen stuurt het lichaam van de baby extra bloed naar de nieren, wat direct leidt tot meer urine en dus meer vruchtwater.

5. Tweelingen en TTTS

Verwacht je een eeneiige tweeling die samen één placenta delen? Dan kan er sprake zijn van het Twin-to-Twin Transfusion Syndrome (TTTS). Hierbij stroomt er te veel bloed van het ene kindje naar het andere. Het kindje dat te veel bloed ontvangt, gaat enorm veel plassen om het extra volume kwijt te raken, wat leidt tot een polyhydramnion. Lees hier meer over een tweelingzwangerschap.

Wat betekent dit voor de medische controles?

Zodra de gynaecoloog vaststelt dat er sprake is van te veel vruchtwater, zal er altijd verder onderzoek worden voorgesteld. Niet om je ongerust te maken, maar om te kijken of we een van de bovenstaande oorzaken kunnen vinden of juist kunnen afstrepen. Je kunt de volgende stappen verwachten:

• Een suikertest: Vaak word je gevraagd een Orale Glucose Tolerantie Test (OGTT) te doen om te controleren of je misschien zwangerschapsdiabetes hebt. Dit is een relatief makkelijk behandelbare oorzaak.
• Een uitgebreide echo: Je krijgt een Geavanceerd Ultrageluid Onderzoek (GUO) in een gespecialiseerd ziekenhuis. Hierbij kijkt een expert met geavanceerde apparatuur heel gedetailleerd naar de organen, het slikken, de darmen en de doorbloeding van je baby.
• Bloedonderzoek: Er wordt bloedonderzoek bij je geprikt om te zoeken naar tekenen van een infectie of naar antistoffen die bloedarmoede bij je baby kunnen veroorzaken.
• Soms een vruchtwaterpunctie: Als de artsen op de echo bijzonderheden zien, kunnen ze een vruchtwaterpunctie voorstellen om de chromosomen van de baby te onderzoeken. Dit gebeurt altijd in goed overleg met jou.

Welke invloed heeft polyhydramnion op je zwangerschap en bevalling?

Een buik die extreem strak gespannen staat, brengt wat medische aandachtspunten met zich mee voor het vervolg van je zwangerschap en de geboorte. Het is goed om je hiervan bewust te zijn, zodat je snapt waarom de gynaecoloog je de laatste weken misschien wat extra in de gaten houdt.

Omdat je baarmoeder ver over haar normale rek heen gaat, kan je lichaam denken dat het tijd is om te bevallen. Hierdoor is de kans op een vroeggeboorte (partus prematurus) groter. De vliezen kunnen door de hoge druk simpelweg eerder breken.

Wanneer de vliezen breken en er heel veel water tegelijk naar buiten stroomt, klapt de baarmoeder plotseling een flink stuk in (decompressie). Deze schok kan er in zeldzame gevallen voor zorgen dat de placenta vroegtijdig loslaat van de baarmoederwand (abruptio placentae). Ook bestaat het risico dat de navelstreng langs de baby naar beneden spoelt (een navelstrengprolaps), omdat de baby nog hoog in het bekken dobbert. Dit zijn precies de redenen waarom de gynaecoloog vaak adviseert om in het ziekenhuis te bevallen: mocht dit gebeuren, dan is alle medische hulp direct voorhanden.

Ook tijdens en vlak na de bevalling kan het extra volume een rol spelen. De overrekte baarmoederspier kan soms wat moeite hebben met het maken van krachtige weeën (weeënzwakte). Na de geboorte van je kindje en de placenta moet de baarmoeder zich weer strak samenknijpen als een vuist om het bloeden te stoppen. Een baarmoeder die extreem ver is opgerekt, is vaak een beetje ‘lui’ of vermoeid (atonie) en trekt minder goed samen. Dit geeft een hogere kans op nabloedingen (fluxus post partum). Zorgverleners weten dit en zullen na de geboorte direct medicatie klaarleggen om je baarmoeder te helpen samentrekken, zodat dit snel wordt opgelost.

Is er een behandeling mogelijk?

De beste behandeling van een polyhydramnion is het wegnemen van de oorzaak, als die gevonden wordt. Blijkt uit de tests dat je zwangerschapsdiabetes hebt? Dan kan het reguleren van je bloedsuikers met een dieet of insuline er vaak al voor zorgen dat de hoeveelheid vruchtwater vanzelf weer afneemt. Betreft het een TTTS bij een tweeling? Dan kan een gespecialiseerde laserbehandeling in het ziekenhuis de oplossing zijn.

Als er geen oorzaak wordt gevonden (wat vaak zo is), proberen we vooral de natuur haar gang te laten gaan. Wel kun je bij extreme en onhoudbare lichamelijke klachten soms in aanmerking komen voor een ontlastende vruchtwaterpunctie (amnioreductie). De arts zuigt dan via een dun naaldje wat van het vruchtwater weg om de ergste druk op jouw buik, rug en longen te verlichten. Zolang het probleem zelf echter niet is opgelost, zal de baby het water waarschijnlijk langzaam weer aanvullen.

Er bestaat ook medicatie (zoals indometacine) die de urineproductie van de baby kan afremmen. Dit wordt echter zeer terughoudend ingezet, en eigenlijk niet meer na de 30e tot 32e week van de zwangerschap, omdat het bijwerkingen kan hebben op een belangrijk bloedvat nabij het hart van je baby.

Vertrouw op je medische team

Het stempel ‘polyhydramnion’ kan je even uit het veld slaan. Misschien gooit het je bevalplan in de war of bezorgt het je extra kwaaltjes tijdens deze laatste, vaak toch al zware loodjes. Maar vergeet niet: in meer dan de helft van de gevallen is er geen enkele onderliggende medische oorzaak voor je kindje. Je hebt simpelweg een hele ruime “vijver” gecreëerd.

Je wordt uitstekend in de gaten gehouden door een medisch team dat precies weet waar ze op moeten letten tijdens je zwangerschap en bevalling. Geef jezelf de tijd om te wennen aan het idee van extra controles en stel al je vragen aan je gynaecoloog of verloskundige.