Alles wat je wilt weten over Oligohydramnion (te weinig vruchtwater)

Hoe meet de arts de hoeveelheid vruchtwater?

Tijdens een echoscopisch onderzoek kan de echoscopist of gynaecoloog de hoeveelheid vruchtwater schatten. Omdat het vruchtwater zich in zogenoemde ‘pockets’ (poeltjes) rondom de baby bevindt, gebruikt men hiervoor specifieke metingen:

• Amniotic Fluid Index (AFI): De baarmoeder wordt op het scherm in vier denkbeeldige vlakken (kwadranten) verdeeld. In elk kwadrant meet men de diepste verticale poel vruchtwater. Deze vier waarden worden bij elkaar opgeteld. Een normale hoeveelheid ligt tussen de 5 en 25 centimeter. Is de AFI kleiner dan of gelijk aan 5 centimeter, dan spreekt men van Oligohydramnion.
• Maximum Vertical Pocket (MVP): Dit wordt ook wel Single Deepest Pocket genoemd. Hierbij zoekt men simpelweg naar de grootste, diepste poel van vruchtwater in de hele baarmoeder. Als deze diepste poel kleiner is dan 2 centimeter, is de hoeveelheid te weinig.

Tegenwoordig heeft de meting van de diepste pocket (MVP) vaak de voorkeur. Onderzoek heeft namelijk laten zien dat het gebruik van de AFI-methode soms leidt tot onnodige medische ingrepen, zoals het inleiden van de bevalling, zonder dat dit de uitkomst voor de baby daadwerkelijk verbetert. Als er helemaal geen vruchtwater meer zichtbaar is, noemt men dit anhydramnion. Het is goed om in het achterhoofd te houden dat een echo een momentopname is. Vruchtwater is dynamisch en de hoeveelheid kan gedurende de dag wat schommelen.

Hoe ontstaat een tekort aan vruchtwater?

Het vruchtwater vernieuwt zich continu. In de eerste helft van de zwangerschap wordt het vocht voornamelijk aangemaakt door de vliezen zelf. Vanaf ongeveer 16 weken neemt de baby het stokje over. Vanaf dat moment bestaat het vruchtwater voor het overgrote deel uit foetale urine. Je baby slikt het vruchtwater in, de darmen nemen het op, en vervolgens plast je baby het weer uit. Een klein deel van het vocht komt uit de longen van de baby.

Wanneer dit ingenieuze kringloopsysteem verstoord raakt, kan het vruchtwaterpeil dalen. Er zijn verschillende mogelijke oorzaken voor Oligohydramnion:

• Gebroken vliezen: Dit is een van de meest voorkomende oorzaken. Als de vliezen vroegtijdig breken of scheuren, verlies je vruchtwater. Soms gebeurt dit in hele kleine beetjes, waardoor je het misschien niet direct merkt.
• Verminderde werking van de placenta (placenta-insufficiëntie): Als de moederkoek (placenta) minder goed doorbloed is, krijgt de baby minder zuurstof en voedingsstoffen. Ter bescherming zal het lichaam van de baby het beschikbare bloed dan vooral naar de belangrijkste organen sturen, zoals de hersenen en het hart. Hierdoor krijgen de nieren van je baby minder bloed, waardoor ze minder urine produceren, wat weer direct leidt tot minder vruchtwater. In deze situaties is de baby vaak ook wat kleiner dan gemiddeld (groeirestrictie).
• Aandoeningen bij de baby: Soms ontwikkelen de nieren of de urinewegen van de baby zich niet goed. Als er een blokkade in de urinewegen zit, of als de nieren in aanleg ontbreken, kan de baby geen of heel weinig urine produceren. Dit leidt al vroeg in de zwangerschap tot een fors tekort aan vruchtwater.
• Overtijd zijn (serotiniteit): Aan het einde van de zwangerschap, vooral als je de 42 weken nadert, neemt de hoeveelheid vruchtwater van nature af. De doorbloeding en functie van de placenta lopen dan langzaam wat terug.
• Gezondheid van de moeder: Factoren zoals een hoge bloeddruk, uitdroging, of bepaalde medische aandoeningen kunnen soms ook invloed hebben op de hoeveelheid vruchtwater.

Wat merk je er zelf van?

Vaak heb je zelf in eerste instantie niet in de gaten dat er minder vruchtwater is. Het wordt meestal opgemerkt tijdens een routinecontrole. Een paar signalen kunnen wel opvallen:

• Je buik groeit minder hard: De verloskundige meet bij controles de hoogte van je baarmoeder aan de buitenkant. Als deze achterblijft bij wat verwacht wordt voor jouw aantal weken zwangerschap, noemt men dit een ‘negatieve discongruentie’. Dit is vaak een reden om een extra echo in te plannen.
• De baby is makkelijk te voelen: Omdat er minder waterig stootkussen tussen jouw buikwand en de baby zit, kunnen de lichaamsdelen van je baby soms opvallend goed en oppervlakkig te voelen zijn.
• Minder kindsbewegingen: Vruchtwater geeft je baby de ruimte om soepel te draaien en te schoppen. Bij weinig vruchtwater kan het zijn dat de baby strakker tegen de baarmoederwand aan ligt en zich minder goed kan bewegen. Voel je je baby duidelijk minder dan je gewend bent? Neem dan altijd contact op met je verloskundige of gynaecoloog voor een extra controle.

Wat betekent dit voor jou en je baby?

Het is logisch dat je je zorgen maakt wanneer je hoort dat de hoeveelheid vruchtwater afwijkend is. Wat de precieze gevolgen zijn, hangt sterk af van hoe ver je zwanger bent, hoe ernstig het tekort is en wat de achterliggende oorzaak is. We zetten de feiten rustig op een rij, zodat je weet waar de artsen op letten.

Ontwikkeling van de longen en gewrichten: Als het tekort heel vroeg in de zwangerschap (voor of halverwege het tweede trimester) ontstaat en aanhoudt, kan dit de opbouw van organen beïnvloeden. Omdat de baby het vruchtwater nodig heeft om de longblaasjes van binnenuit op te rekken, kan een langdurig tekort ertoe leiden dat de longen zich niet volledig ontwikkelen (longhypoplasie). Daarnaast ligt de baby in een te krappe baarmoeder strakker ingeklemd. Dit gebrek aan bewegingsruimte kan soms leiden tot een afwijkende stand van de gewrichten, zoals klompvoetjes, of een wat afgeplat gezichtje door de druk van de baarmoederwand (foetale deformaties).

Groei van de baby: Wanneer Oligohydramnion wordt veroorzaakt door een minder goed werkende placenta, zal men vooral de groei van je baby in de gaten houden. Omdat je baby mogelijk wat minder voedingsstoffen krijgt, kan hij of zij in de groei achterblijven. Je zorgverlener zal in dat geval regelmatig de groei en de doorbloeding in de navelstreng meten met behulp van echoscopie.

Tijdens de bevalling: Tijdens de zwangerschap en bevalling beschermt het vruchtwater de navelstreng tegen beknelling. Bij minder vruchtwater is er een iets grotere kans dat de navelstreng tijdens een wee tijdelijk wordt dichtgedrukt tussen de baby en de wand van de baarmoeder (navelstrengcompressie). Dit kan ervoor zorgen dat de hartslag van de baby tijdens een wee wat vaker daalt. Om dit goed in de gaten te houden, zal de conditie van je baby tijdens de bevalling goed worden bewaakt met een CTG (hartfilmpje).

Hoe wordt het medisch begeleid en behandeld?

Wanneer de diagnose is gesteld, zal er een persoonlijk zorgplan voor je worden gemaakt. Dit zorgt ervoor dat jij en je baby de best mogelijke, veilige begeleiding krijgen.

Uitgebreide controles: Er zal uitgebreid onderzoek worden gedaan naar de oorzaak. Je krijgt regelmatig een echo om de hoeveelheid vruchtwater te blijven meten. Ook wordt de groei van je baby gecontroleerd en kijkt men specifiek naar de aanleg van de nieren en de blaas van de baby. Met een doppler-meting (een bloedstroom-echo) controleert de gynaecoloog of de bloedstroom in de navelstreng goed verloopt. Vaak zul je ook af en toe aan de CTG-monitor gelegd worden om de hartslag van je baby over een langere periode te registreren, zodat men kan zien of de baby het nog goed naar zijn of haar zin heeft.

Wat kun je zelf doen? Vrouwen vragen vaak of ze zelf het vruchtwaterpeil kunnen verhogen door heel veel te drinken. Onderzoek laat zien dat het drinken van extra water (orale hydratatie door de moeder) de echo-meting van het vruchtwater soms een heel klein beetje kan beïnvloeden. Het is echter geen magische oplossing die de onderliggende oorzaak (zoals een placenta die minder goed werkt) wegneemt. Bespreek altijd met je gynaecoloog of extra hydratatie in jouw specifieke situatie zinvol wordt geacht.

Het juiste moment van bevallen: Het medisch beleid draait altijd om een zorgvuldige afweging: is de baby veiliger in de buik of daarbuiten?

• Is de Oligohydramnion pas op het allerlaatst in de zwangerschap (rond of na de uitgerekende datum) ontdekt, en is het een opzichzelfstaand probleem zonder sprake van een groeiachterstand of foetale nood? Dan hoeft er niet per definitie direct ingegrepen of ingeleid te worden. Je blijft wel onder strikte controle.
• Is de baby nog erg klein, werkt de placenta duidelijk minder goed, of zijn er tekenen dat de baby het zwaar heeft? Dan zal de gynaecoloog sneller adviseren om de bevalling medisch in te leiden of, in specifieke gevallen, een keizersnede uit te voeren. De arts kijkt hierbij nauwkeurig naar je zwangerschapsduur, de ligging van de baby en de actuele uitslagen van de echo en het CTG.

Tijdens de bevalling zelf wordt soms gekozen voor een behandeling waarbij men, via een dun slangetje in de baarmoedermond, wat fysiologisch zout water in de baarmoeder laat lopen (amnioinfusie). Dit wordt heel soms toegepast als uit het hartfilmpje blijkt dat de navelstreng te veel bekneld raakt tijdens de weeën. Het extra vocht fungeert dan als een kunstmatig en tijdelijk stootkussen.

Je staat er niet alleen voor

Het horen van een medische term als Oligohydramnion kan vragen en onzekerheid oproepen. Toch is het goed om te bedenken dat de medische zorg van tegenwoordig ontzettend ver is en bijzonder goed in staat is om dit in banen te leiden. Het vaststellen van te weinig vruchtwater is voor je zorgverleners vooral een duidelijk signaal om extra alert te zijn en jou en je baby precies de gerichte aandacht te geven die jullie nodig hebben.

Door de regelmatige echo’s en het maken van hartfilmpjes wordt de conditie van je baby in het ziekenhuis uitstekend en nauwkeurig bewaakt. Jouw gynaecoloog of verloskundige zal telkens samen met jou kijken wat op dat moment de veiligste, beste stap is voor jullie beiden. Heb je vragen, blijf je onzeker of voel je je baby minder bewegen dan normaal? Schroom dan nooit om contact op te nemen met je praktijk of het ziekenhuis. Ze zijn er juist om je gerust te stellen en te controleren of alles goed gaat met de baby.