Alles wat je wilt weten over Pethidine tijdens de bevalling

Wat is Pethidine precies?

Pethidine is een medicijn dat valt onder de opioïden. Dit betekent dat het familie is van morfine en een vergelijkbare werking heeft op het centrale zenuwstelsel. In de medische wereld noemen we dit een morfinomimeticum; een lastig woord dat simpelweg betekent dat de stof de pijnstillende werking van morfine nabootst. Naast de werking als pijnbestrijder, heeft het ook een spasmolytisch effect, wat inhoudt dat het krampstillend kan werken.

Al sinds de jaren vijftig werd dit middel veelvuldig door verloskundigen en artsen ingezet om vrouwen te helpen bij het opvangen van de weeën. Doordat het al zo lang bestaat, is er ontzettend veel over bekend, waaronder ook de specifieke manieren waarop het lichaam van zowel de moeder als de baby reageert op de stof.

Hoe wordt dit medicijn toegediend?

Als je in overleg met je zorgverlener besluit dat dit middel passend is, krijg je Pethidine meestal via een injectie in een grote spier, zoals je bovenbeen of je bil. In medische termen spreken we dan van een intramusculaire injectie. Soms kan het ook via een infuus in een bloedvat (intraveneus) worden gegeven, maar de prik in de spier is de meest klassieke methode.

De dosis die je krijgt, is niet voor iedereen hetzelfde. De arts of klinisch verloskundige berekent de juiste hoeveelheid op basis van jouw lichaamsgewicht. Vaak ligt de dosering rond de 1 tot 2 milligram per kilogram lichaamsgewicht. In de praktijk komt dit meestal neer op een dosis die varieert tussen de 50 en 150 milligram per keer. Om het veilig te houden, is er een absoluut maximum vastgesteld van 400 milligram in een periode van 24 uur.

Wat doet Pethidine met je lichaam en de pijn?

Wanneer je de injectie hebt gekregen, hoef je niet lang te wachten op het effect. Pethidine begint over het algemeen binnen 20 tot 40 minuten te werken. Vanaf dat moment houdt de werking ongeveer twee tot vier uur aan. Dit klinkt misschien als de perfecte oplossing, maar het is belangrijk om te weten hoe de verlichting precies voelt.

Uit wetenschappelijk onderzoek en ervaringen uit de praktijk blijkt namelijk dat slechts ongeveer 25 procent van de vrouwen aangeeft dat de pijn écht voldoende afneemt door dit medicijn. Het middel werkt in de werkelijkheid meer sederend (slaapverwekkend en kalmerend) dan dat het een heel krachtige pijnstiller is. Het haalt de scherpste randjes van de pijn af, maar de weeën verdwijnen niet.

Wat er vaak gebeurt, is dat je je zwaar en ontspannen gaat voelen. Tussen de weeën door kun je zelfs even wegdutten, waardoor je lichaam wat rust krijgt. Voor vrouwen die al uren bezig zijn en uitgeput raken in de opstartfase van de bevalling, kan dit even een heel welkom rustmoment zijn. Tegelijkertijd kan deze sufheid er ook voor zorgen dat je de bevalling wat meer in een roes beleeft, alsof je er niet helemaal bij bent. Sommige vrouwen vinden dit ontspannend, maar anderen kunnen dit als beangstigend ervaren omdat ze het gevoel hebben de controle een beetje kwijt te raken.

De bijwerkingen voor jou als moeder

Zoals bij vrijwel elk medicijn, heeft ook Pethidine mogelijke bijwerkingen. Het is goed om hier naar te kijken, zodat niets je overvalt.

• Sufheid en slaperigheid: Zoals we net al benoemden, ervaart een groot deel van de vrouwen (tot wel 55 procent) aanzienlijke sufheid of sedatie.
• Misselijkheid en braken: Dit is een bekende bijwerking van opioïden. Ongeveer 15 tot 20 procent van de vrouwen wordt misselijk of moet overgeven na de toediening. Maak je hier niet te veel zorgen over; artsen weten dit en geven vaak tegelijk met de Pethidine een anti-emeticum (een medicijn tegen de misselijkheid) om dit tegen te gaan.
• Duizeligheid en desoriëntatie: Je kunt je wat licht in je hoofd voelen of moeite hebben om je goed te concentreren op je omgeving.
• Tragere spijsvertering: Het medicijn kan ervoor zorgen dat je maag en darmen tijdelijk wat trager werken.

Pethidine en de impact op je baby: wat je moet weten

Dit is voor veel aanstaande moeders het belangrijkste onderdeel: wat merkt mijn baby hiervan? Het is een feit dat Pethidine de placenta (de moederkoek) passeert en zo ook bij je baby terechtkomt. Het medicijn is sterk vetoplosbaar (lipofiel), waardoor het heel makkelijk en snel door de weefsels reist. Na een prik in je spier is de stof al binnen 30 minuten terug te vinden in het bloed van de navelstreng. Na ongeveer twee tot drie uur wordt de hoogste concentratie bij de baby bereikt.

Om te begrijpen wat dit voor je baby betekent, moeten we even kijken naar hoe het lichaam medicijnen opruimt. Jouw volwassen lever doet daar gemiddeld 3 tot 6 uur over (dit noemen we de halfwaardetijd). Jouw lever zet de Pethidine tijdens het afbreken om in een nieuwe, actieve stof: norpethidine.

Omdat de lever van een pasgeboren baby nog heel onrijp is, duurt het afbreken bij je kindje veel langer. Bij de baby is de halfwaardetijd van Pethidine 13 tot 23 uur, en de halfwaardetijd van de stof norpethidine is zelfs wel 62 uur. Dit betekent dat de medicatie nog dagen na de geboorte in het lichaampje van je baby aanwezig kan zijn.

Wat zijn hier de merkbare gevolgen van voor je baby?

• Ademhalingsdepressie: Omdat het medicijn het centrale zenuwstelsel onderdrukt, kan het ademhalingscentrum van de baby wat trager reageren. Vooral als de baby geboren wordt op het moment dat de medicatie op zijn hoogtepunt is (2 tot 3 uur na de prik), kan het kindje moeite hebben met doorademen na de geboorte. Gelukkig kunnen kinderartsen dit heel makkelijk en direct behandelen door de baby een tegengif (naloxon) te geven, waarna de baby direct weer goed reageert.
• Sufheid en voeding: In de eerste dagen na de geboorte kan je baby wat slaperiger en minder alert zijn. Ze zijn soms wat lastiger te troosten als ze onrustig zijn. Ook kan het zijn dat de baby wat minder krachtig zuigt, wat het opstarten van de borstvoeding soms een beetje uitdagender maakt.

Hoe verhoudt Pethidine zich tot andere medicijnen tegen baringspijn?

De medische wetenschap staat niet stil. Waar Pethidine vroeger één van de weinige opties was, hebben we inmiddels betere alternatieven die in de Nederlandse ziekenhuizen de standaard zijn geworden.

De ruggenprik (epidurale analgesie) De ruggenprik is vandaag de dag de gouden standaard voor pijnbestrijding tijdens de bevalling. Het is superieur aan Pethidine als het gaat om echte pijnverlichting. Bij een ruggenprik ben je bovendien helemaal helder en bewust van de geboorte, en het heeft veel minder effect op de ademhaling en alertheid van je baby in vergelijking met Pethidine.

Remifentanil (het pompje) Als een ruggenprik niet mogelijk is, of als de bevalling al te ver gevorderd is, wordt vaak gekozen voor remifentanil. Dit is ook een opioïd, maar met een heel groot verschil: het werkt binnen 90 seconden en is na 3 minuten alweer uitgewerkt. Je bedient dit zelf met een knopje. Remifentanil onderdrukt de pijn beter dan Pethidine, je hebt meer eigen regie en vrouwen zijn er vaker tevreden over.

Lachgas Tijdens een wee adem je via een kapje een mengsel van zuurstof en lachgas in. Dit is veilig voor de baby, werkt heel snel en is ook direct weer uit je lichaam zodra je stopt met inademen. Onderzoek laat zien dat lachgas in het eerste half uur zelfs betere pijnstilling kan geven dan een prik met Pethidine.

Waarom wordt Pethidine in Nederland steeds minder gebruikt?

Vanwege de matige pijnstillende werking, de sufheid en de lange nasleep voor de baby, adviseren medische richtlijnen tegenwoordig om terughoudend te zijn met langwerkende opioïden zoals Pethidine tijdens de actieve bevalling. Remifentanil en de ruggenprik hebben duidelijk de voorkeur gekregen.

Sterker nog, er is in 2024 een hele belangrijke verandering geweest in Nederland. Sinds 20 juni 2024 is Pethidine door de leverancier in Nederland uit de handel genomen. Het medicijn is sindsdien niet meer standaard voorradig en kan door ziekenhuizen alleen nog maar via speciale import uit het buitenland worden verkregen.

Betekent dit dat het medicijn helemaal is afgeschreven? Nee. In speciale gevallen wordt het (of een vergelijkbaar langwerkend medicijn) nog wel eens overwogen. Artsen zien soms nog een plek voor dit medicijn in de allereerste, nog rommelende fase van de bevalling (de latente fase of opstartfase). Als je al nachten niet hebt geslapen, de weeën nog niet goed doorzetten en je echt even moet rusten, kan de sederende werking van zo’n medicijn je helpen om wat slaap te pakken voordat het echte werk begint. Voor actieve pijnbestrijding is het echter grotendeels ingehaald door modernere en effectievere opties.

Wat betekent dit voor jouw geboorteplan?

Als je nadenkt over je bevalling en je geboorteplan schrijft, is het heel fijn om te weten wat je opties zijn. Je weet nu dat Pethidine een middel is dat je voornamelijk helpt om te ontspannen en te slapen, maar minder goed werkt tegen de scherpe pijn en bovendien lang in het lichaam van je baby blijft. Je weet ook dat er krachtigere alternatieven zijn, zoals de ruggenprik, remifentanil en lachgas, die in moderne ziekenhuizen de voorkeur hebben gekregen.

Het allerbelangrijkste is dat jij je gehoord, veilig en ondersteund voelt. Er is geen ‘goed’ of ‘fout’ als het gaat om pijnbestrijding. De keuze om wel of geen pijnmedicatie te gebruiken, en wélke medicatie dat dan wordt, is een beslissing die je samen met je verloskundige of gynaecoloog neemt. Spreek je twijfels of wensen gerust uit tijdens je zwangerschapcontroles. Ze zijn er om je te begeleiden, je vragen te beantwoorden en ervoor te zorgen dat jij vol vertrouwen jouw bevalling tegemoet gaat.