De geboorteaangifte; hoe werkt deze?

Wat is de geboorteaangifte precies?

Wanneer je baby wordt geboren, is het belangrijk dat de overheid hiervan op de hoogte is. Door aangifte te doen bij de gemeente, wordt er door een ambtenaar van de burgerlijke stand een officieel document opgemaakt: de geboorteakte. In deze akte staan alle feitelijke details van jullie kindje, zoals de gekozen voornamen, de achternaam, de geboortedatum, de geboorteplaats en het exacte tijdstip van de geboorte. Ook jullie gegevens als ouders worden in dit document vastgelegd.

Wat betekent dit in de praktijk? De geboorteakte is het officiële en wettelijke bewijs dat jouw baby is geboren en wie de juridische ouders zijn. Zodra deze akte is opgemaakt, wordt je baby ingeschreven in de Basisregistratie Personen (BRP). Dit is het centrale bevolkingsregister van jullie woongemeente. Vanaf dat moment is jullie kindje een officiële inwoner van Nederland en krijgt het direct een Burgerservicenummer (BSN). Het BSN is een uniek persoonsnummer dat je nodig zult hebben voor vrijwel alles wat met de overheid en zorg te maken heeft, zoals de zorgverzekering en bezoeken aan de huisarts. Voor jou als ouder geeft dit rust: administratief draait je baby nu volledig mee in de maatschappij.

Binnen welke termijn moet je aangifte doen?

Er zijn in Nederland duidelijke regels over wanneer de geboorteaangifte moet plaatsvinden. Je moet de geboorte van je baby aangeven binnen drie dagen na de bevalling. Het is goed om te weten dat de dag van de geboorte zelf niet meetelt in deze berekening. Natuurlijk snapt de overheid dat baby’s zich niet aan kantoortijden houden en ook in het weekend of op feestdagen worden geboren. Valt de laatste dag van deze driedaagse termijn op een zaterdag, zondag of een erkende feestdag? Dan krijg je automatisch één werkdag extra de tijd. De wettelijke vuistregel is dat je altijd minimaal twee volledige werkdagen de tijd moet hebben om de aangifte te regelen.

Om het wat inzichtelijker te maken, volgen hier een paar rekenvoorbeelden:

• Wordt je baby op maandag geboren? Dan doe je uiterlijk op donderdag aangifte.
• Is de geboorte op woensdag of donderdag? Dan heb je tot uiterlijk de maandag erna de tijd.
• Wordt je kindje op vrijdag, zaterdag of zondag geboren? Dan verschuift de uiterste termijn en is dinsdag (of woensdag, in het geval van de zondag) de laatste dag.

Het is heel belangrijk om deze termijn serieus te nemen. Ben je onverhoopt te laat met de aangifte, dan is de ambtenaar van de burgerlijke stand verplicht om dit te melden bij het Openbaar Ministerie, wat kan leiden tot een boete. 

Waar moet de geboorteaangifte plaatsvinden?

De aangifte doe je altijd in de gemeente waar je kindje daadwerkelijk is geboren. Beval je thuis, dan is dit natuurlijk gewoon in het gemeentehuis van jullie eigen woonplaats. Maar beval je in een ziekenhuis of geboortecentrum dat toevallig in een andere stad of een ander dorp ligt? Dan moet de aangifte plaatsvinden in die specifieke zorggemeente, en dus niet in je eigen woonplaats.

Tegenwoordig is het in sommige gemeenten ook mogelijk om de aangifte online te doen. Dit is een heel fijne ontwikkeling, omdat de partner dan niet fysiek op pad hoeft en jullie samen in de rust van de kraambubbel kunnen blijven. Let wel op: gemeenten mogen zelf bepalen of zij deze digitale service aanbieden, het is dus nog niet overal mogelijk. Check dit daarom vooraf even op de website van de verwachte geboortegemeente. Als het online kan, moet de aangifte wel specifiek door de vader of de moeder worden gedaan via een eigen DigiD.

Wie is verantwoordelijk voor het doen van de aangifte?

Na de bevalling heeft jouw lichaam rust en herstel nodig. Het is dan ook wettelijk zo geregeld dat de vader of de duomoeder (meemoeder) verplicht is om de aangifte te doen. Jij mag als moeder uit wie het kind is geboren de aangifte natuurlijk wél zelf doen, maar je bent hiertoe absoluut niet verplicht. In de praktijk blijft de moeder vrijwel altijd rustig thuis in bed of in het ziekenhuis. Mocht er een situatie zijn waarin de vader of duomoeder de aangifte niet kan doen, dan schuift de verplichting door naar iemand anders die feitelijk bij de geboorte aanwezig was. Als ook dit niet mogelijk is, moet de eigenaar van het huis waar de baby is geboren of een aangewezen medewerker van het ziekenhuis waar de bevalling plaatsvond, de aangifte overnemen. Doet uiteindelijk niemand uit deze groepen aangifte? Dan zal de burgemeester van de betreffende gemeente (of iemand namens de burgemeester) ervoor zorgen dat de baby alsnog netjes wordt aangegeven. Je baby wordt dus altijd geregistreerd.

Hoe bereid je de aangifte voor? Wat neem je mee?

Als je partner naar het gemeentehuis gaat, is het fijn om de juiste documenten bij de hand te hebben. De baby zelf hoeft overigens niet mee naar de afspraak en mag gewoon lekker thuisblijven. Voor een soepele administratieve afhandeling neem je de volgende documenten mee:

• Een geldig identiteitsbewijs van de persoon die de aangifte doet.
• Zijn jullie niet getrouwd en hebben jullie het kindje al voor de geboorte erkend bij de gemeente? Of hebben jullie vooraf al een officiële naamskeuze gedaan? Neem dan de akten hiervan mee. De ambtenaar neemt de gegevens uit deze akten zorgvuldig over in de nieuwe geboorteakte.
• Een verklaring van de geboorte. Vaak krijg je van je verloskundige of van het ziekenhuispersoneel een papier mee waarop de precieze medische feiten staan, zoals de exacte geboortetijd. Hoewel dit document niet wettelijk verplicht is, is het enorm handig om bij je te hebben zodat de ambtenaar de juiste tijden en gegevens foutloos kan noteren.

Goed om te weten: het doen van de geboorteaangifte zelf is volledig gratis. Wil je echter graag een tastbaar aandenken of heb je een officieel uittreksel van de geboorteakte nodig voor jullie eigen administratie? Dan kun je een afschrift (een officiële kopie) aanvragen, waarvoor de gemeente wel administratiekosten rekent.

Erkenning en ouderlijk gezag: hoe zit dat?

Als jullie getrouwd zijn of een geregistreerd partnerschap hebben, krijgt de partner automatisch samen met de moeder het ouderlijk gezag over het kind. Ouderlijk gezag betekent simpelweg dat jullie samen juridisch verantwoordelijk zijn voor de verzorging en opvoeding van jullie kind, en dat jullie officiële handelingen namens het kind mogen uitvoeren, zoals het aanvragen van een paspoort.

Zijn jullie echter niet getrouwd en hebben jullie geen geregistreerd partnerschap? Dan moet de partner het kind erkennen om wettelijk de ouder te zijn. Dit kan al vóór de geboorte, maar mag ook tijdens het doen van de geboorteaangifte. Een belangrijke positieve verandering in de wet is dat als je je kind als partner sinds 1 januari 2023 erkent, je automatisch ook het gezamenlijk ouderlijk gezag krijgt, samen met de moeder. Voorheen moest dit na de geboorte nog apart bij de rechtbank worden geregeld. Dit bespaart jullie nu dus een extra administratieve handeling in een toch al drukke periode.

Bijzondere situaties bij de geboorte

Soms loopt een bevalling anders dan je in je hoofd had. Gelukkig is overal aan gedacht:

• Onderweg geboren: Mocht je baby onverhoopt in een vervoermiddel worden geboren, zoals in de auto of in de ambulance, dan moet je de aangifte doen in de gemeente waar de baby voor het eerst het voertuig verlaat.
• In het buitenland geboren: Wordt je kindje in het buitenland geboren, dan doe je altijd aangifte bij de lokale autoriteiten van dat land. De buitenlandse akte kun je later in Nederland vaak (na eventuele legalisatie) laten inschrijven bij de gemeente Den Haag, zodat je in de toekomst makkelijk een uittreksel kunt opvragen.
• Een levenloos geboren kindje: Ook bij het immense en onbeschrijfelijke verdriet van een doodgeboren kindje kan er aangifte worden gedaan. De gemeente maakt dan een ‘akte van geboorte (levenloos)’ op, ongeacht hoe lang de zwangerschap geduurd heeft. Dit is een mooie en officiële erkenning dat jullie kindje ter wereld is gekomen. Ouders mogen zelf een achternaam kiezen. Ook is het mogelijk om een levenloos geboren kindje, als de ouders daar behoefte aan hebben, officieel bij de eigen woongemeente te laten inschrijven in de Basisregistratie Personen (BRP). Dit is niet verplicht en kan ook rustig op een later moment gebeuren.

Wat gebeurt er allemaal ná de aangifte?

Je zult al snel merken dat het systeem in Nederland goed meewerkt zodra de aangifte is afgerond. Zodra je baby in het systeem staat en een BSN heeft, gaat er achter de schermen veel automatisch lopen. Allereerst krijgt de Sociale Verzekeringsbank (SVB) een digitaal seintje. Zij sturen je binnen korte tijd vanzelf een brief thuis met informatie over het aanvragen van de kinderbijslag. Had je al recht op andere toeslagen, zoals de huurtoeslag of zorgtoeslag? Dan berekent de Belastingdienst vaak automatisch of je door de komst van jullie kindje nu ook recht hebt op het kindgebonden budget.

Ook op het gebied van zorg gaat het balletje rollen. Het lokale consultatiebureau krijgt een melding van de geboorte. Zij nemen vervolgens zelf contact met jullie op voor een eerste afspraak en zorgen ervoor dat de wijkverpleegkundige bij jullie thuiskomt voor de hielprik en de gehoortest, die vaak tussen de vierde en zevende levensdag plaatsvinden. Er blijft dan eigenlijk nog maar één belangrijke taak voor jullie over: het aanmelden van je baby bij je eigen zorgverzekeraar. Dit moet je zelf regelen binnen vier maanden na de geboorte. Maak je geen zorgen, de verzekering is altijd met terugwerkende kracht geldig vanaf de dag dat je baby is geboren.

Tot slot

De geboorteaangifte is een formele stap, maar gelukkig is het proces in Nederland erg gestructureerd en duidelijk. Het geeft veel rust als je vooraf al weet wat er op jullie af gaat komen en hoe het werkt. Vertrouw erop dat je partner of een naaste deze taak prima op zich kan nemen, zodat jij volop kunt genieten van de bijzondere momenten met jullie nieuwe baby.