Wat is de OGTT precies?
De afkorting OGTT staat voor Orale Glucosetolerantietest. In de volksmond wordt dit ook wel simpelweg de ‘suikertest’ genoemd. Het is de medische gouden standaard om vast te stellen of je zwangerschapsdiabetes (diabetes gravidarum) hebt.
De test kijkt naar hoe jouw lichaam reageert op een plotselinge hoeveelheid suiker. Normaal gesproken maakt je lichaam insuline aan om suiker uit je bloed naar je cellen te vervoeren, waar het als energie wordt gebruikt. Tijdens de OGTT wordt gecontroleerd of jouw lichaam dit proces momenteel snel genoeg kan uitvoeren.
Hoe verloopt de testdag? De test vindt meestal plaats als je tussen de 24 en 28 weken zwanger bent. Voor de test moet je nuchter naar het ziekenhuis of laboratorium komen. Dat betekent dat je de avond van tevoren vanaf een bepaald tijdstip niets meer mag eten of drinken, behalve water.
Eenmaal daar wordt er eerst bloed geprikt om je nuchtere bloedsuikerwaarde te bepalen. Vervolgens krijg je een suikerdrankje aangeboden waarin 75 gram glucose zit. Nadat je dit hebt opgedronken, moet je wachten. Je mag je in deze tijd niet te veel inspannen, want wandelen of bewegen verbruikt suiker en dat beïnvloedt de testuitslag. Na één en/of twee uur wordt er opnieuw bloed geprikt om te zien hoe snel je lichaam de glucose heeft verwerkt. Als één of meerdere van deze bloedwaarden te hoog zijn, stelt de arts de diagnose zwangerschapsdiabetes.
Waarom reageert je lichaam anders op suiker als je zwanger bent?
Om te begrijpen waarom zwangerschapsdiabetes ontstaat, is het goed om te weten wat de zwangerschap met je hormonen doet. Jouw lichaam is een prachtige, complexe machine die er alles aan doet om je baby te laten groeien. De placenta (moederkoek) produceert allerlei hormonen, zoals het hormoon hPL. Deze hormonen hebben een ‘insuline-antagonistische’ werking. Dit is een medische term die betekent dat ze de werking van insuline tegenwerken. Hierdoor worden jouw lichaamscellen tijdelijk wat minder gevoelig voor insuline; we noemen dit insulineresistentie.
Dit klinkt misschien als een ontwerpfoutje van de natuur, maar dat is het niet. Jouw lichaam doet dit expres, zodat er voldoende suiker (glucose) in jouw bloedbaan blijft circuleren om via de placenta naar je baby te sturen voor zijn of haar groei. Jouw alvleesklier moet in reactie hierop simpelweg harder werken en meer insuline aanmaken om je eigen bloedsuiker in balans te houden.
Meestal gaat dit helemaal goed. Maar bij ongeveer 3 tot 7 procent van de vrouwen kan de alvleesklier die extra vraag naar insuline niet meer bijbenen. Het gevolg? De suiker hoopt zich op in het bloed, en je bloedsuikerspiegel stijgt. Vanaf dat moment spreken we van zwangerschapsdiabetes.
Voor wie is de OGTT bedoeld?
In Nederland wordt niet elke zwangere standaard getest met een OGTT. We hanteren een beleid waarbij we heel doelgericht kijken naar wie een verhoogde kans heeft op zwangerschapsdiabetes. Alleen vrouwen met specifieke risicofactoren krijgen de test aangeboden. Je komt in aanmerking voor de OGTT als een of meerdere van de volgende punten op jou van toepassing zijn:
- Je BMI is hoger dan 30: Overgewicht zorgt van nature al voor wat meer insulineresistentie in het lichaam.
- Diabetes in de familie: Je hebt een eerstegraads familielid (vader, moeder, broer of zus) met diabetes.
- Je afkomst: Vrouwen met een Zuid-Aziatische (waaronder Hindoestaanse), Afro-Caribische, Midden-Oosterse, Marokkaanse of Egyptische achtergrond hebben genetisch een hogere kans op diabetes.
- Je medische voorgeschiedenis: Je hebt het polycysteus ovariumsyndroom (PCOS), of je hebt in een eerdere zwangerschap zwangerschapsdiabetes gehad. Bij een eerdere zwangerschapsdiabetes wordt de test vaak al met 16 weken gedaan en later nog eens herhaald.
- Eerdere bevallingen: Je bent eerder bevallen van een baby met een hoog geboortegewicht (zwaarder dan 4000 tot 4500 gram, of boven het 95e percentiel). Ook een onverklaard overlijden van een baby in de baarmoeder (intra-uteriene vruchtdood) in het verleden is een reden om te screenen.
Soms ontstaat de reden om te testen pas tijdens de zwangerschap. Als de verloskundige bij het voelen aan je buik of tijdens een echo merkt dat de baby opvallend groot is (macrosomie) of dat er heel veel vruchtwater is (polyhydramnion), zal zij alsnog een OGTT adviseren.
Wat betekent zwangerschapsdiabetes voor jou en je baby?
Het woord ‘diabetes’ klinkt natuurlijk erg zwaar, en het is heel normaal als je daarvan schrikt. Toch is het belangrijk om te weten dat we dit zo zorgvuldig in de gaten houden om problemen juist te voorkomen.
Als we kijken naar de medische kant, zien we dat een te hoge bloedsuikerspiegel bij de moeder invloed heeft op de ontwikkeling van de baby. Glucose (suiker) kan namelijk gemakkelijk via de placenta naar de baby stromen, maar jouw insuline kan dat niet. Jouw baby krijgt dus een flinke portie extra suiker binnen en moet zelf hard aan de slag om insuline aan te maken.
Omdat insuline ook een groeihormoon is, zorgt dit ervoor dat de baby deze extra energie opslaat als vetweefsel. Hierdoor kan de baby bovengemiddeld groot en zwaar worden (macrosomie genoemd). Een grote baby kan de bevalling fysiek zwaarder maken. Het vergroot bijvoorbeeld de kans op een keizersnede of op een zogeheten schouderdystocie, een situatie waarbij de schoudertjes van de baby tijdens de geboorte tijdelijk blijven haken.
Ook vlak na de bevalling merken we effecten. Als de baby eenmaal is geboren, stopt de constante toevoer van suiker via de navelstreng abrupt. Maar omdat de baby gewend was veel insuline te produceren, doet de alvleesklier van de baby dit na de geboorte nog steeds. Dit kan leiden tot een te lage bloedsuikerspiegel bij de pasgeborene, wat we neonatale hypoglykemie noemen.
Voor jou als moeder brengt een onbehandelde zwangerschapsdiabetes ook risico’s met zich mee, zoals een verhoogde kans op een te hoge bloeddruk of pre-eclampsie (zwangerschapsvergiftiging).
Dit klinkt allemaal heel intens, maar lees vooral verder. Het hele doel van de OGTT is namelijk dat we door tijdig in te grijpen deze risico’s aanzienlijk kunnen verlagen.
De uitslag is bekend: wat als je zwangerschapsdiabetes hebt?
Als uit de OGTT blijkt dat je bloedsuiker te hoog is, start direct de begeleiding. Het allerbelangrijkste om te weten is dat je hierin niet alleen staat en dat het in de overgrote meerderheid van de gevallen heel goed te behandelen is.
Je krijgt uitleg over de gevolgen en je wordt vaak doorverwezen naar een diëtist. Het is goed om te weten dat 80 tot 90 procent van de vrouwen met zwangerschapsdiabetes hun bloedsuiker perfect onder controle krijgt met relatief simpele aanpassingen in hun voedingspatroon en wat extra lichaamsbeweging.
Je leert hoe je zelf thuis je bloedsuiker kunt meten met een vingerprikje. Vaak doe je dit een paar keer per week om een zogenoemde ‘dagcurve’ te maken. De streefwaarden hierbij zijn heel duidelijk: we zien graag dat je nuchter onder de 5,3 mmol/l zit, een uur na de maaltijd onder de 7,8 mmol/l, en twee uur na de maaltijd onder de 6,7 mmol/l.
Bij ongeveer 10 tot 20 procent van de vrouwen is een dieet helaas niet voldoende. Ook dit ligt niet aan jou; jouw placenta produceert dan domweg te veel hormonen die insuline tegenwerken. In dat geval wordt er overgestapt op medicatie, waarbij insuline veruit het meest wordt gebruikt. Hierbij word je zorgvuldig begeleid door een internist en gynaecoloog in het ziekenhuis.
Wanneer je bloedsuikers netjes gereguleerd zijn door dieet of medicatie, is de kans op complicaties zoals een te grote baby of problemen bij de bevalling aanzienlijk kleiner. Bij een uitstekend gereguleerde zwangerschapsdiabetes door middel van een dieet, zonder verdere complicaties, wordt je zwangerschap eigenlijk weer beoordeeld als een reguliere, gezonde zwangerschap.
Na de bevalling: gaat het vanzelf weer over?
De bevalling luidt het einde van de zwangerschap in, en gelukkig meestal ook het einde van de zwangerschapsdiabetes. Zodra de placenta (die al die tegendraadse hormonen produceerde) is geboren, daalt de behoefte aan insuline onmiddellijk weer naar het niveau van voor je zwangerschap. Vrouwen die insuline moesten spuiten of een streng dieet volgden, kunnen hier na de bevalling doorgaans direct mee stoppen.
Toch sluiten we het boek daarmee niet helemaal. Vrouwen die zwangerschapsdiabetes hebben gehad, hebben namelijk een vergrote kans (tot wel 50 procent) om in de eerste vijf tot tien jaar na de bevalling diabetes type 2 te ontwikkelen. Om er zeker van te zijn dat je suikerstofwisseling zich goed heeft hersteld, is het raadzaam om zo’n zes weken na de bevalling nog een keer je nuchtere glucose te laten prikken via de huisarts of gynaecoloog. Daarna is het een heel goed idee om dit elke één tot drie jaar even kort te laten checken. Zo houd je goed de vinger aan de pols voor je eigen gezondheid op de lange termijn.
Een test voor de veiligheid van jou en je kindje
Het is logisch als je de OGTT ziet als een vervelende onderbreking van je zwangerschap. Het drankje is erg zoet, het wachten duurt lang en de uitslag kan even spannend zijn. Probeer het echter te zien als een waardevol hulpmiddel. Het is een test die ons de kans geeft om vroeg in te grijpen als jouw lichaam het suikermetabolisme even niet meer helemaal aankan.
Door de OGTT weten we precies waar we aan toe zijn. Mocht blijken dat je zwangerschapsdiabetes hebt, dan geeft dit jou de handvatten om met voeding, beweging en eventueel medicatie de controle terug te pakken. Je doet dit allemaal voor een prachtig doel: een veilige bevalling en een blakend gezonde baby in je armen. Heb je na het lezen nog onzekerheden of vragen? Aarzel dan niet om deze openlijk te bespreken met je verloskundige of gynaecoloog. Zij zijn er om jou te steunen, te informeren en gerust te stellen.
Bronnen
- De Jonge, A., Verhoeven, C., Feijen-de Jong, E., Van Dillen, J., & Bakker, P. (2025). Praktische verloskunde (15e herziene druk). BSL Media & Learning.
- Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie (NVOG). (2015). Richtlijn basis prenatale zorg. Kennisinstituut van Medisch Specialisten.
- Zondag, L. (2018). Factsheet Diabetes Gravidarum (GDM) (Versie 2.4). Koninklijke Nederlandse Organisatie van Verloskundigen (KNOV).
