Waarom krijg je minder lucht?
Tijdens je zwangerschap verandert er ontzettend veel in je lichaam, en dat geldt ook voor je ademhaling. Het is niet zo dat je conditie ineens verdwenen is; er zijn twee belangrijke, natuurlijke oorzaken voor dat benauwde gevoel (ook wel zwangerschapsdyspneu genoemd).
1. Hormonale veranderingen
Al vroeg in de zwangerschap, nog voordat je buik echt groot is, kun je merken dat je anders ademt. De “boosdoener” is het hormoon progesteron. Dit hormoon zorgt ervoor dat het ademhalingscentrum in je hersenen gevoeliger wordt voor koolstofdioxide (CO₂).
Hierdoor krijg je de prikkel om dieper te gaan ademen. Je lichaam wil namelijk zorgen dat er zo veel mogelijk zuurstof beschikbaar is en dat afvalstoffen snel worden afgevoerd. Dit kan voelen als hyperventileren, maar is eigenlijk een slim trucje van de natuur om de gaswisseling tussen jou en je baby te optimaliseren.
2. Je lichaam maakt ruimte
Naarmate je baby groeit, wordt het simpelweg wat krapper daarbinnen. Je baarmoeder groeit en duwt je middenrif (de grote ademhalingsspier onder je longen) ongeveer 4 centimeter omhoog.
Om dit te compenseren, wordt je borstkas breder en neemt de omtrek toe. Je merkt misschien dat je ademhaling verandert van een rustige buikademhaling naar een hogere borstademhaling. Dit kost je lijf meer energie en spierkracht, wat dat gevoel van kortademigheid geeft. Je longen ademen per minuut wel 30% tot 50% meer lucht in, vooral door dieper te ademen.
Hyperventilatie en duizeligheid
Zoals hierboven genoemd, is een milde vorm van hyperventilatie tijdens de zwangerschap eigenlijk een fysiologisch (normaal) proces. Je ademt dieper om de koolzuurspanning in je bloed te verlagen.
Soms kan dit echter voor vervelende bijwerkingen zorgen, zoals:
- Duizeligheid
- Een licht gevoel in het hoofd
- Tintelingen in je vingers
Dit gebeurt vooral in het begin van de zwangerschap. Ook tijdens de bevalling kan, door pijn of angst, de ademhaling te snel gaan. Probeer dan rustig te blijven ademen en niet je adem in te houden. Diep en rustig ademen tussen de weeën door helpt om de zuurstoftoevoer naar je baby op peil te houden.
Wat kun je zelf doen? 5 Praktische tips
Hoewel de oorzaak vaak hormonaal of lichamelijk is, zijn er zeker dingen die je kunt doen om het comfortabeler te maken voor jezelf.
1. Let op je houding (vooral in bed)
Als je op je rug ligt, kan de zware baarmoeder op een belangrijk bloedvat (de vena cava) drukken. Dit kan duizeligheid veroorzaken en de bloedtoevoer verminderen.
- Tip: Probeer op je linkerzij te slapen. In deze houding is de doorbloeding optimaal en verdwijnen klachten vaak snel. Heb je ook last van maagzuur? Slaap dan iets rechterop met behulp van extra kussens.
2. Doe de ‘Talk Test’ bij beweging
Blijven bewegen is gezond, maar luister goed naar je lichaam. Je inspanningstolerantie is nu eenmaal lager.
- Tip: Gebruik de ‘Talk Test’. Sport je en kun je nog hele zinnen praten? Dan zit je goed. Moet je happen naar lucht en kun je niet meer praten? Verlaag dan de intensiteit. Zwemmen is vaak erg prettig omdat je je gewichtloos voelt in het water.
3. Ademhaling en ontspanning
Omdat je ademhaling ‘hoger’ in je borst zit, gebruik je hulpspieren die gespannen kunnen raken.
- Tip: Zwangerschapsyoga of fysiotherapie kan helpen om je houding te corrigeren en ontspanningsoefeningen aan te leren. Dit helpt om de spierspanning te verminderen.
4. Controleer je ijzergehalte
Soms is kortademigheid een symptoom van bloedarmoede (anemie), oftewel een ijzertekort. Je bent dan vaak ook erg moe en ziet wat bleek.
- Tip: Eet ijzerrijke voeding zoals groene groenten, noten, volkorenproducten en vlees. Combineer dit met vitamine C (bijvoorbeeld een glas sinaasappelsap) voor betere opname. Twijfel je? Vraag je verloskundige om je ijzerwaarde (hemoglobine) te checken.
5. Angst verminderen
Benauwdheid kan zorgen voor angst, en van angst ga je juist sneller ademen.
- Tip: Bedenk dat dit gevoel erbij hoort en meestal betekent dat je lichaam goed voor je kindje zorgt. Dat inzicht helpt vaak al om rustiger te blijven.
Wanneer moet je de verloskundige bellen?
Hoewel zwangerschapsdyspneu meestal onschuldig is, kan het soms wijzen op een onderliggend probleem, zoals astma of hartklachten. Neem contact op met je verloskundige of arts als:
- Je plotseling ernstig benauwd wordt of pijn op de borst hebt.
- Je kortademig bent terwijl je in rust zit (niet na inspanning).
- Je last hebt van hartkloppingen in combinatie met benauwdheid.
- Je flauwvalt of extreem duizelig blijft.
Samenvattend: Kortademigheid en een lichte vorm van hyperventilatie horen er vaak bij. Het is een teken dat je lichaam zich aanpast om jouw baby de beste start te geven. Doe rustig aan, let op je houding en bespreek je zorgen altijd even bij de volgende controle.
Bronnen:
- Bakker, R., & van der Hulst, L. (2025). Praktische verloskunde (5e herz. druk). Bohn Stafleu van Loghum.
- Blackburn, S. T. (2023). Maternal, fetal, & neonatal physiology: A clinical perspective (6th ed.). Elsevier.
- Mayes, L. L. (2020). Mayes’ midwifery (16th ed.). Elsevier
- Widmaier, E. P., Raff, H., & Strang, K. T. (2023). Vander’s human physiology: The mechanisms of body function (16th international student ed., eBook). McGraw-Hill Education.
