Loslatende placenta (placenta abruptio): de symptomen en behandeling op een rij

Hoe vaak komt het voor en wat zijn de risicofactoren?

Gelukkig is een placenta abruptio een zeldzame aandoening. Het komt voor bij ongeveer 0,4 tot 1 procent van alle zwangerschappen. Als we specifiek kijken naar de klinisch merkbare gevallen waarbij er duidelijke klachten optreden, ligt dit percentage zelfs nog lager, rond de 0,2 procent. De kans dat deze complicatie zich voordoet, neemt bovendien sterk af naarmate je zwangerschap verder vordert.

Hoewel de exacte, onderliggende oorzaak vaak onbekend blijft, heeft medisch onderzoek wel een aantal duidelijke risicofactoren in kaart gebracht. De allerbelangrijkste risicofactor is het doormaken van een placenta abruptio in een eerdere zwangerschap. De kans op herhaling is dan aanzienlijk verhoogd: na één eerdere abruptio is de herhalingskans ongeveer 16 procent, en na twee keer stijgt dit naar zo’n 50 procent.

Daarnaast zijn er nog andere factoren die de kans op deze aandoening vergroten:

• Hoge bloeddruk: Vrouwen die kampen met een hoge bloeddruk (hypertensie) of pre-eclampsie (zwangerschapsvergiftiging) lopen een verhoogd risico.
• Leefstijl: Roken (zowel door de moeder als door de vader), alcoholgebruik en het gebruik van drugs (met name cocaïne) verhogen het risico aanzienlijk.
• Leeftijd en pariteit: We zien de aandoening vaker optreden bij vrouwen boven de 35 jaar en bij vrouwen die al meerdere kinderen hebben gekregen (multiparae).
• Trauma en baarmoederfactoren: Een harde klap op de buik, bijvoorbeeld door een ongeval of huiselijk geweld, kan een plotselinge loslating veroorzaken.
• Plotselinge drukverlaging: Soms ontstaat het doordat de druk in de baarmoeder plotseling enorm daalt, bijvoorbeeld wanneer er extreem veel vruchtwater is (polyhydramnion) en de vliezen breken, of vlak na de geboorte van het eerste kindje bij een tweelingzwangerschap.
• Genetische stollingsafwijkingen: Soms spelen stollingsziekten zoals een proteïne-S-deficiëntie of APC-resistentie een rol in het ontstaan.

Welke symptomen kun je ervaren?

Artsen maken bij de diagnose over het algemeen onderscheid tussen een typische (klassieke en ernstige) variant en een atypische (partiële en mildere) variant. Het is heel nuttig om te weten hoe beide vormen zich kunnen uiten.

De typische of klassieke abruptio
Bij deze ernstige vorm treden de symptomen heel acuut op. Het meest prominente en alarmerende symptoom is acute, aanhoudende en zeer hevige buikpijn. Je baarmoeder voelt hierbij plankhard aan, trekt niet meer samen en ontspant ook niet meer. In de medische wereld wordt dit ook wel een ‘uterus en bois’ (een houten baarmoeder) genoemd. Omdat de bloeding zich ophoopt achter de placenta, is het vaginale bloedverlies in eerste instantie vaak verrassend weinig of treedt het pas later op. Omdat je baarmoeder zich onzichtbaar vult met bloed, kan deze ongewoon groot en pijnlijk aanvoelen. De harttonen van de baby kunnen bij deze vorm helaas snel (soms al binnen 20 minuten) verdwijnen.

De atypische of partiële abruptio
Bij deze mildere vorm zijn de verschijnselen veel minder heftig. Je voelt wel plotselinge buikpijn, maar deze is minder extreem en de baarmoeder is minder sterk aangespannen. Ook hier kan wat vaginaal bloedverlies optreden, maar soms ontbreekt dat in eerste instantie. In veel gevallen komen na verloop van tijd spontaan lichte weeën op gang, waardoor het hele beeld sterk lijkt op een ‘gewone’ dreigende vroeggeboorte. De baby is in dit geval meestal nog in leven, al kan het hartfilmpje (CTG) wel tekenen van milde zuurstofnood laten zien.

In hele uitzonderlijke situaties ervaart de vrouw zelfs helemaal geen symptomen en wordt er pas na de bevalling een deukje of een bloedstolsel achter de geboren placenta gevonden. Dit noemt men een subklinische abruptio.

Wat betekent placenta abruptio voor jou en je baby?

Het horen van de diagnose placenta abruptio brengt grote zorgen met zich mee, en dat is volkomen terecht. De impact op zowel de moeder als de baby is ingrijpend.

Voor de baby: De moederkoek is letterlijk de levenslijn van je baby. Via dit orgaan krijgt de foetus al zijn zuurstof en voeding. Wanneer deze loslaat, komt die zuurstoftoevoer direct in de problemen, wat leidt tot foetale hypoxie (zuurstoftekort). Omdat het lichaam van de vrouw of de artsen de baring vaak snel op gang brengen, lopen baby’s de bekende risico’s van prematuriteit (te vroeg geboren worden). De realiteit is helaas dat een typische, klassieke abruptio placentae voor de foetus vaak fataal is, wat een immens verlies voor de aanstaande ouders betekent. Bij een atypische vorm wordt de baby soms in slechtere conditie geboren, maar is de overlevingskans bij snel medisch handelen vele malen groter.

Voor jou als moeder: Het grootste medische gevaar voor jou is het onzichtbare, inwendige bloedverlies. Dit kan al snel leiden tot ernstige shockverschijnselen, herkenbaar aan een snelle hartslag en een scherpe daling van je bloeddruk. Een ander gevaar is dat je lichaam razendsnel stollingsfactoren verbruikt. Het bloedstolsel achter de placenta scheidt bepaalde stoffen af in je bloedbaan, waardoor je natuurlijke stollingssysteem in de war raakt en uitgeput raakt (dit heet diffuse intravasale stolling of DIC). Hierdoor kan er plotseling orgaanschade ontstaan, voornamelijk aan je nieren (acute nierinsufficiëntie).

Hoe ziet de behandeling in het ziekenhuis eruit?

Bij een vermoeden van een abruptio placentae is direct handelen nodig. Je wordt onmiddellijk met spoed in het ziekenhuis opgenomen. Het medische team is erop getraind om jou zo snel en veilig mogelijk te behandelen.

De eerste en meest urgente stap is altijd het stabiliseren van jouw lichaam en gezondheid. Men doet aan shockbestrijding door middel van sterke pijnstilling, het toedienen van vocht via een infuus, en zo nodig bloedtransfusies. Omdat je stollingsfactoren kunnen dalen, wordt je bloed nauwlettend in de gaten gehouden en worden tekorten indien nodig gecorrigeerd.

De verdere behandeling is volledig afhankelijk van de vorm (typisch of atypisch), de gezondheid van je baby en hoever je zwangerschap gevorderd is.

• Als de baby nog in leven is (vaak bij de atypische vorm): De artsen zullen jouw toestand en de conditie van je baby (met een CTG) continu bewaken. Vertoont de baby tekenen van zuurstoftekort, dan zal men vrijwel altijd direct ingrijpen met een spoedkeizersnede (sectio caesarea).
• Als de baby helaas in de baarmoeder is overleden: Omdat een operatieve keizersnede zeer grote risico’s met zich meebrengt wanneer er sprake is van stollingsproblemen bij de moeder, is in dit immense verdrietige scenario een afwachtend beleid fysiek de veiligste optie voor jou. Je lichaam vangt de stollingsstoornissen meestal snel zelf op. Vervolgens zal de bevalling veelal binnen enkele uren of dagen spontaan op gang komen. Soms worden weeënopwekkers gebruikt als de situatie gestabiliseerd is.

Herstel en een eventuele volgende zwangerschap

Fysiek herstel van een placenta abruptio kost tijd, vooral als je veel bloed hebt verloren of stollingsproblemen hebt gehad. Acute orgaanschade zoals nierproblemen herstelt gelukkig in de meeste gevallen vanzelf en blijvende schade is zeldzaam.

Vergeet echter niet dat het psychologische herstel absoluut net zo zwaar kan zijn. De plotse ziekenhuisopname, het acute gevaar voor je eigen leven en mogelijk het verlies van je baby brengen diepe rouw en onzekerheid met zich mee. Veel vrouwen en hun partners ervaren traumatische klachten of ontwikkelen een posttraumatische stressstoornis in de tijd na de bevalling. Een goede, professionele begeleiding is van het grootste belang. Praat hierover met je huisarts, verloskundige of een gespecialiseerde psycholoog. Neem de tijd en ruimte die jullie nodig hebben.

Misschien kijk je, als de tijd rijp is, vooruit naar een volgende kinderwens. Het is goed om te weten dat de kans op herhaling in een volgende zwangerschap vergroot is. Deze kans wordt geschat op zo’n 16 procent als je het één keer hebt meegemaakt, oplopend tot 50 procent als je het twee keer hebt doorgemaakt. Daarom zul je bij een volgende zwangerschap altijd onder strengere controle staan in het ziekenhuis. Een strikt leefstijladvies, zoals stoppen met roken en het eventueel behandelen van een hoge bloeddruk, zal worden opgesteld. Hoewel het soms verleidelijk klinkt, blijkt volledige bedrust helaas niet te helpen om een nieuwe abruptio te voorkomen. Samen met de gynaecoloog bespreek je welk gepersonaliseerd beleid voor jou en je volgende kindje het veiligst voelt.

Een zeldzaam verschijnsel

De diagnose placenta abruptio is indringend en het lezen over de risico’s kan beangstigend zijn. Onthoud goed dat dit soort ernstige medische scenario’s relatief zeldzaam zijn. De meeste zwangerschappen verlopen gelukkig veilig.

Het is enorm waardevol om goed op de hoogte te zijn van signalen van je eigen lichaam. Aarzel daarom nooit en bel direct je verloskundige of het ziekenhuis bij aanhoudende hevige buikpijn, een extreem harde buik of plotseling vaginaal bloedverlies. Het medische team is speciaal getraind voor dit soort spoedsituaties en zal alles op alles zetten om zowel jouw gezondheid als die van je baby zo goed mogelijk te beschermen. Vertrouw op hun expertise en blijf vooral je eigen lichaam goed in de gaten houden.