Wat mag je niet eten als je zwanger bent?

Waarom sommige producten nu even niet op het menu staan

Tijdens de zwangerschap kunnen bepaalde bacteriën of parasieten die voor jou meestal onschuldig zijn, via de placenta je baby bereiken. De bekendste boosdoeners zijn de bacterie Listeria en de parasiet Toxoplasma gondii. Een besmetting hiermee kan in het ergste geval leiden tot een miskraam of aangeboren afwijkingen aan de hersenen of ogen.

Daarnaast zijn er stoffen die in hoge concentraties schadelijk zijn voor de neurologische ontwikkeling van je kindje. Gelukkig kun je het risico nagenoeg uitsluiten door slimme keuzes te maken.

Rauwe en ongepasteuriseerde producten

De belangrijkste regel is simpel: verhit dierlijke producten door en door (boven de 75 °C). Bacteriën overleven die hitte namelijk niet. Vermijd daarom de volgende zaken:

• Rauw vlees en vleeswaren: Denk aan tartaar, carpaccio, filet américain, ossenworst en halfdoorbakken biefstuk. Pas ook op met het verschonen van de kattenbak om toxoplasmose te voorkomen.
• Rauwe en koud gerookte vis: Sushi met rauwe vis is even geen optie. Let ook op met gerookte zalm uit de koeling; door de lange bewaartijd kan de listeria-bacterie zich hierin vermenigvuldigen.
• Zachte kazen van rauwe melk: In Nederland is de meeste kaas in de supermarkt gepasteuriseerd (verhit), maar bij delicatessenzaken of op vakantie moet je alert zijn op de term ‘au lait cru’ op het etiket.
• Rauwe eieren en kiemgroenten: Denk bij eieren ook aan zelfgemaakte mayonaise. Kiemgroenten zoals taugé moet je eerst goed verhitten.

Roofvissen en zware metalen

Vis is ontzettend gezond, maar bepaalde soorten verzamelen gedurende hun leven veel schadelijke stoffen uit het water. Roofvissen staan bovenaan de voedselketen en bevatten daardoor vaak hogere gehaltes aan zware metalen zoals kwik, of stoffen als PFAS.

Vermijd daarom: makreel, paling, sardine, tonijn, krab, garnalen, baars en heilbot. Ook zelfgevangen vis is onverstandig vanwege de onzekere waterkwaliteit.

Tip: Visvetzuren (Omega-3) zijn erg belangrijk voor de hersenontwikkeling van je baby. Kies liever voor veilige soorten zoals gebakken zalm of witvis.

De invloed van vitamine A en kruiden

Het klinkt misschien tegenstrijdig: vitamines zijn toch goed? Dat klopt, maar bij vitamine A geldt dat overdaad schaadt.

Waarom is te veel vitamine A schadelijk?

Lever bevat een extreem hoge dosis vitamine A. In grote hoeveelheden werkt deze vitamine teratogeen. Dat is een medische term voor stoffen die de normale ontwikkeling van je baby verstoren en aangeboren afwijkingen kunnen veroorzaken. Dit risico is het grootst in het eerste trimester.

• Advies: Eet geen pure lever. Producten waarin lever is verwerkt, zoals paté, mag je beperken tot maximaal één boterham per week.

Kruiden en alcohol

Dat alcohol tijdens de zwangerschap absoluut niet kan, is algemeen bekend. Alcohol passeert de placenta direct en kan onherstelbare hersenschade veroorzaken.

Minder bekend is het effect van kruidenpreparaten. In geconcentreerde vorm kunnen plantengifstoffen schadelijk zijn. Wees bijvoorbeeld matig met kaneel; dit bevat coumarine, wat in grote hoeveelheden bloedingen kan veroorzaken. Normaal gebruik van kruiden tijdens het koken is wel veilig.

Hoe zit het met koffie, thee en soja?

Je hoeft je ochtendritueel niet volledig op te geven, maar enige matiging is verstandig:

1. Cafeïne: Beperk je inname van koffie tijdens de zwangerschap tot maximaal 2 kopjes per dag (200 mg). Te veel cafeïne vernauwt de bloedvaten, wat de bloedtoevoer naar de placenta kan verminderen.
2. Drop en zoethoutthee: Zoethoutwortel verhoogt de bloeddruk. Beperk dit tot maximaal 8 dropjes per dag. Heb je al een hoge bloeddruk? Laat het dan liever staan.
3. Sojaproducten: Vanwege de isoflavonen in soja wordt aangeraden om niet meer dan 4 schaaltjes sojayoghurt of glazen sojadrink per dag te nemen.

Wat heb je extra nodig? (Supplementen)

Naast weten wat je moet laten, is het prettig om te weten wat je baby juist helpt groeien. Soms zijn supplementen nodig om tekorten te voorkomen.

• Foliumzuur (Vitamine B11): Slik dagelijks foliumzuur tot de tiende week om de kans op een open ruggetje te verkleinen.
• Vitamine D: Voor een goede botopbouw slik je de hele zwangerschap 10 microgram per dag.
• Jodium: Jodium is onmisbaar voor de groei. Eet voldoende volkorenbrood en zuivel.
• IJzer: Ter voorkoming van bloedarmoede (anemie) is ijzerrijke voeding essentieel.

Praktische hygiëne: de ‘5x Veilig’ methode

Omdat je weerstand nu iets lager is, helpt een goede keukenhygiëne je om infecties te voorkomen:

1. Wassen: Was je handen na toiletbezoek, tuinieren of het aanraken van rauw vlees. Was groente en fruit altijd grondig.
2. Scheiden: Houd rauwe producten strikt gescheiden van bereid eten.
3. Koelen: Zet de koelkast op 4 °C; dit remt bacteriegroei.
4. Bewaren: Eet geopende producten binnen 2 dagen op.
5. Verhitten: Zorg dat kliekjes altijd stomend heet zijn bij het opwarmen.

Een blik op de komende maanden

Het lijkt misschien een lange lijst, maar de basis van gezonde voeding blijft staan. Twijfel je in de supermarkt toch over een specifiek product? Dan is de ZwangerHap app van het Voedingscentrum een ideaal hulpmiddel om snel en betrouwbaar te checken of je iets veilig kunt eten.