Het advies is duidelijk: nul tolerantie
Het officiële advies van de Gezondheidsraad en verloskundigen is duidelijk: drink geen alcohol als je zwanger bent. Dit klinkt misschien streng, maar er is een goede reden voor. Wetenschappers hebben namelijk geen veilige ondergrens kunnen vaststellen. Dat betekent dat niet met zekerheid te zeggen is dat één glaasje risicoloos is.
Daarnaast is er geen ‘veilige periode’. In de eerste maanden worden de organen van de baby aangelegd, wat een kwetsbaar proces is. Maar ook later in de zwangerschap blijft alcohol risicovol, omdat de hersenen zich gedurende de hele negen maanden blijven ontwikkelen. Het maakt daarbij niet uit of je bier, wijn of sterke drank drinkt; de werkzame stof (alcohol) is in alle gevallen hetzelfde.
Hoe bereikt alcohol de baby?
Je vraagt je misschien af hoe dat drankje precies bij je kindje komt. Als jij drinkt, komt de alcohol via je bloed in de placenta en het vruchtwater terecht. Hierdoor bereikt het de baby direct.
Het verraderlijke is dat de bloedspiegel van de baby nagenoeg gelijk wordt aan die van jou. Heb jij 0,3 promille in je bloed? Dan heeft je baby dat ook. Het grote verschil is echter de verwerking ervan. De lever van een ongeboren baby is nog niet rijp (“onrijp”) en kan alcohol nog niet goed afbreken. Hierdoor blijft de alcohol veel langer in het bloed van de baby aanwezig dan in jouw bloed, waardoor het langer de tijd heeft om schade aan te richten.
Wat zijn de risico’s voor het kind?
Alcohol is een zogeheten teratogene stof. Dat is een medische term voor stoffen die misvormingen kunnen veroorzaken bij een ongeboren vrucht. De problemen die door alcoholgebruik ontstaan, vallen onder de verzamelnaam Foetaal Alcohol Spectrum Disorders (FAS(D)).
De gevolgen kunnen variëren:
- Zwangerschapsuitkomsten: Er is een verhoogd risico op een miskraam, vroeggeboorte of een laag geboortegewicht.
- Fysieke kenmerken (FAS): Bij het Foetaal Alcohol Syndroom (FAS) zijn er specifieke uiterlijke kenmerken zichtbaar, zoals kleine oogspleten, een platte neusgoot (het geultje tussen neus en lippen) en een dunne bovenlip. Ook kan het hoofdje kleiner blijven.
- Orgaanschade: Organen zoals het hart, de lever en de nieren kunnen beschadigd raken.
- Hersenen en gedrag: Omdat alcohol invloed heeft op de hersenontwikkeling, kunnen er later problemen ontstaan met leren, het geheugen of het IQ. Ook gedragsproblemen zoals hyperactiviteit (ADHD-symptomen) of moeite met sociale emoties komen vaker voor.
Kinderwens? Denk dan alvast na over alcohol
Het advies om te stoppen met drinken geldt eigenlijk al vanaf het moment dat je een kinderwens hebt. Dit geldt overigens niet alleen voor vrouwen, maar ook voor mannen.
Alcohol vermindert namelijk de vruchtbaarheid bij beide partners. Bij vrouwen kan het de eicel beschadigen en bij mannen kan het zorgen voor minder (en minder gezonde) zaadcellen. Bovendien verhoogt alcoholgebruik rondom de bevruchting de kans op een miskraam.
Daarnaast is er een praktisch punt: je weet vaak pas na een paar weken dat je zwanger bent. Als je in die eerste, belangrijke weken gewoon doordrinkt, kan de alcohol de aanleg van de organen al verstoren zonder dat je het doorhebt.
Ik heb gedronken voor ik wist dat ik zwanger was
Dit is een situatie die heel veel vrouwen meemaken. Je test is positief, je bent dolblij, maar ineens schiet je te binnen dat je vorig weekend nog op een borrel was.
Raak niet direct in paniek. In de allereerste fase na de bevruchting (tot je ongeveer 4 weken zwanger bent) geldt vaak het alles-of-niets-principe. Dit houdt in dat als alcohol cellen heeft beschadigd, er twee opties zijn: of het vruchtje herstelt de schade volledig zelf (alles), of het wordt afgestoten, wat resulteert in een vroege miskraam (niets). Is je zwangerschap intact en ontwikkelt de baby zich goed? Dan is de kans groot dat die ene keer drinken in de prille beginfase geen blijvende schade heeft aangericht.
Toch is er een belangrijke kanttekening: zodra je overtijd bent, begint de aanleg van de organen. Vanaf dat moment is de baby kwetsbaarder en kan alcohol wel direct invloed hebben op de ontwikkeling. Het allerbelangrijkste wat je nu kunt doen, is direct stoppen met drinken. Jezelf schuldig voelen of veel stress hebben is ook niet goed voor de zwangerschap. Maak je je toch ernstige zorgen? Bespreek dit dan rustig met je verloskundige.
Alcohol en borstvoeding
Is de baby er eenmaal? Ook dan is het advies om voorzichtig te zijn. Alcohol komt namelijk via je bloed in de moedermelk terecht. Een baby kan hierdoor onrustiger gaan slapen en minder goed drinken. Ook kan jouw melkproductie afnemen (het fabeltje dat ‘oud bruin bier’ goed is voor de borstvoeding klopt dus helaas niet).
Wil je toch graag een keer een glas drinken tijdens de borstvoedingsperiode? Hanteer dan de 3-uur regel. Het duurt ongeveer 3 uur voordat één standaardglas alcohol uit je moedermelk is verdwenen. Drink je twee glazen, dan moet je dus 6 uur wachten voor de volgende voeding. Tussendoor kolven en de melk weggooien versnelt dit proces niet; de alcohol moet echt uit je bloed zijn.
Tips voor sociale situaties
Het kan best lastig zijn om in een sociale setting ‘nee’ te zeggen, zeker als je je zwangerschap nog even geheim wilt houden. Hier zijn een paar tips die kunnen helpen:
- Kies voor 0.0%: Er zijn tegenwoordig heel veel lekkere alcoholvrije alternatieven. Let wel goed op het etiket of het echt 0.0% is.
- Gebruik een smoesje: Als je het nog niet wilt vertellen, kun je zeggen dat je een antibiotica-kuur volgt, dat je nog moet rijden (de Bob bent) of dat je een tijdje ‘fit’ wilt leven.
- Vraag steun: Vraag je partner om ook niet te drinken. Samen sta je sterker en het is wel zo gezellig.
Een zwangerschap is een bijzondere tijd waarin je lichaam hard werkt om een nieuw leven te laten groeien. Door alcohol te laten staan, geef je je kindje de allerbeste start. Heb je na het lezen van dit artikel nog vragen? Je verloskundige of huisarts staat altijd klaar om je verder te helpen.
Bronnen
-
Bakker, R. H., & de Vries, R. (Red.). (2020). Praktische verloskunde (9e druk). Bohn Stafleu van Loghum.
-
Blackburn, S. T. (2018). Maternal, fetal, & neonatal physiology: A clinical perspective (5th ed.). Elsevier.
-
Gezondheidsraad. (2015). Richtlijnen goede voeding 2015. Gezondheidsraad.
-
Hersenstichting. (2024, april). Wat is foetaal-alcoholsyndroom? Hersenstichting.
-
Prins, M., Van Roosmalen, J., Scherjon, S., & Smit, Y. (2014). Preconceptionele zorg. In J. Van Roosmalen & S. Scherjon (Red.), Praktische verloskunde (7e ed.). Bohn Stafleu van Loghum.
-
Trimbos-instituut. (z.d.). Kinderwens of zwanger? Ga voor een alcoholvrije start! (Brochure, artikelnummer PM0678).
-
Trimbos-instituut. (2026). Alcohol en zwanger worden: drinken vóór de zwangerschap. Alcoholinfo.nl.
-
Trimbos-instituut. (2026). Alcohol tijdens de zwangerschap. Alcoholinfo.nl.
-
Trimbos-instituut. (2026). Zwangerschap. Alcoholinfo.nl.
