Mag je nog koffie drinken als je zwanger bent?
Het korte antwoord is: ja, je mag nog steeds koffie drinken, maar wel met mate. Je hoeft je geliefde kopje troost dus niet volledig te laten staan, zolang je de hoeveelheid cafeïne in de gaten houdt. Het algemene advies van de Gezondheidsraad en het Voedingscentrum is: probeer de inname van cafeïne te beperken tot maximaal 200 milligram per dag. Wat betekent dat in de praktijk? Op een gemiddelde dag voor zwangere vrouwen komt dit neer op maximaal twee kopjes koffie per dag.
Let op het soort koffie
Naast de hoeveelheid, maakt het ook uit hoe je je koffie zet. Het advies is om te kiezen voor gefilterde koffie (zoals uit een filterapparaat, Senseo of automaat met papieren filter) in plaats van ongefilterde koffie (zoals cafetière of kookkoffie). Gefilterde koffie bevat minder cafestol, een stofje dat het cholesterol kan verhogen, wat sowieso een gezond advies is, zwanger of niet.
Wat is cafeïne en wat is het verschil met theïne?
We hebben het steeds over cafeïne, maar wat is dat eigenlijk precies? Cafeïne is een opwekkende stof die van nature voorkomt in verschillende planten, zoals koffiebonen, theeblaadjes, cacaobonen en guaranabessen. Het werkt stimulerend op je hersenen; je voelt je alerter en minder moe.
Misschien heb je ook wel eens gehoord van theïne. Veel mensen denken dat dit een andere stof is die alleen in thee zit. Scheikundig gezien is theïne echter exact dezelfde stof als cafeïne. Er is dus geen verschil in de moleculen.
Waarom gebruiken we dan toch twee namen? Dat is historisch zo gegroeid. Wel kan de *werking* iets anders aanvoelen. In thee zit cafeïne (theïne) vaak ‘verpakt’ samen met andere stoffen (tannines), waardoor het langzamer in je bloed wordt opgenomen. Hierdoor krijg je van thee vaak een mildere en langdurigere energieboost dan de snelle ‘piek’ van koffie. Maar voor de veiligheid van je baby maakt dit niet uit: voor de grens van 200 mg per dag tellen cafeïne en theïne gewoon als één en dezelfde stof.
Waarom is minderen belangrijk?
Misschien vraag je je af waarom die grens van 200 mg er is. Wat doet die cafeïne precies in je lichaam als je zwanger bent?
Het belangrijkste om te weten is dat cafeïne de placenta (moederkoek) passeert. Alles wat jij eet en drinkt, komt via je bloedbaan uiteindelijk ook bij je baby terecht. Een volwassen lichaam kan cafeïne prima afbreken, maar tijdens de zwangerschap werkt dit net even anders.
Langzamere afbraak
Tijdens je zwangerschap zijn bepaalde enzymen in je lever (met de ingewikkelde naam CYP1A2) minder actief. Deze enzymen zijn verantwoordelijk voor het afbreken van cafeïne. Doordat ze op een lager pitje werken, blijft de cafeïne veel langer in jouw bloed aanwezig – en dus ook in dat van je baby. De baby zelf kan de cafeïne nog nauwelijks afbreken. Hierdoor wordt de baby langer blootgesteld aan de effecten ervan dan jijzelf.
Wat zijn de mogelijke risico’s?
Er wordt veel onderzoek gedaan naar de effecten van cafeïne. Het klinkt misschien wat spannend, maar het is goed om te weten waarom voorzichtigheid geboden is.
Groei en doorbloeding
Er is een theorie dat cafeïne zorgt voor een verhoging van stresshormonen (catecholamines) bij de moeder. Dit kan leiden tot vasoconstrictie, een moeilijk woord voor het vernauwen van de bloedvaten (wat effect kan hebben op je bloeddruk). Als de bloedvaten naar de placenta vernauwen, kan er theoretisch iets minder zuurstof en voedingsstoffen naar de baby gaan.
Hoewel de relatie tussen een matige inname en groeivertraging nog niet onomstotelijk is vastgesteld, laten sommige studies zien dat veel cafeïne (meer dan die twee kopjes) geassocieerd kan worden met een lager geboortegewicht.
Miskraam en vroeggeboorte
Ook hierover lees je wisselende verhalen. Observationele studies (waarbij gekeken wordt naar grote groepen mensen zonder in te grijpen) suggereren soms dat veel cafeïne het risico op een miskraam of vroeggeboorte iets verhoogt.
Echter, stelt ander gerandomiseerd onderzoek ons gerust: bij een matige consumptie (dus onder die 200 mg per dag) werd er geen verschil gevonden in geboortegewicht of de duur van de zwangerschap. Zolang je je aan de limiet houdt, wordt dit over het algemeen niet gezien als een groot risico.
Invloed op zwangerschapskwaaltjes
Los van de gezondheid van de baby, is er nog een reden om misschien wat vaker voor thee of water te kiezen: je eigen comfort.
Veel zwangere vrouwen hebben last van brandend maagzuur. Dit komt doordat het hormoon progesteron de sluitspier van je maag slapper maakt, waardoor maagzuur makkelijker omhoog komt. Koffie prikkelt de maag en kan deze klachten flink verergeren. Merk je dat je na je kopje koffie last krijgt? Dan is het, puur voor jezelf, verstandig om het even te laten staan.
Hoeveel cafeïne zit er in mijn drankje?
Het is belangrijk om te onthouden dat cafeïne niet alleen in koffie zit. Omdat theïne (in thee) dezelfde stof is, tellen ook thee, cola, energiedrankjes en chocolade mee voor die grens van 200 mg.
Om je te helpen rekenen, hebben we hieronder een duidelijk overzicht gezet. Zo kun je zelf puzzelen wat voor jou werkt. Misschien neem je liever één kopje koffie en een stukje chocolade, dan twee koppen koffie.
| Product | Hoeveelheid cafeïne |
|---|---|
| Een kopje filterkoffie (125 ml) | Ongeveer 60 mg |
| Een beker filterkoffie (250 ml) | Ongeveer 120 mg |
| Een kopje oploskoffie (125 ml) | Ongeveer 60 mg |
| Een kopje espresso (30 ml) | Ongeveer 40 mg |
| Een dubbele espresso (60 ml) | Ongeveer 80 mg |
| Een kopje decaf koffie (125 ml) | Ongeveer 3 mg |
| Een kopje zwarte thee (125 ml) | Ongeveer 30 mg |
| Een beker zwarte thee (250 ml) | Ongeveer 60 mg |
| Een kopje groene thee (125 ml) | Ongeveer 20 mg |
| Een beker groene thee (250 ml) | Ongeveer 40 mg |
| Een glas cola (light) (200 ml) | Ongeveer 20 mg |
| Een glas ijsthee (200 ml) | Ongeveer 9 mg |
| Een blikje energiedrank (250 ml) | Ongeveer 80 mg |
| Een glas chocolademelk (200 ml) | Ongeveer 8 mg |
| Een glas chocolademelk op basis van cacaopoeder (200 ml) | Ongeveer 30 mg |
| Twee blokjes pure chocolade (14 gram) | Ongeveer 7 mg |
| Twee blokjes melkchocolade (14 gram) | Ongeveer 2 mg |
Bron: Voedingscentrum. Let op: ml = milliliter, mg = milligram.
Tot slot: geniet met mate
Het idee dat je tijdens je zwangerschap alleen maar water en kruidenthee mag drinken, is gelukkig achterhaald. Je mag best genieten van je dagelijkse kopje koffie. Het draait allemaal om balans.
Houd die grens van 200 mg in je achterhoofd en luister naar je lichaam. Krijg je last van maagzuur of word je erg onrustig van de cafeïne? Minder dan wat extra of schakel over op decafé (cafeïnevrij). Zo zorg je goed voor jezelf én voor de kleine in je buik.
Bronnen:
- Widmaier, E. P., Raff, H., & Strang, K. T. (2023). Vander’s human physiology: The mechanisms of body function (16th international student ed., eBook). McGraw-Hill Education.
- Bakker, R., & van der Hulst, L. (2025). Praktische verloskunde (5e herz. druk). Bohn Stafleu van Loghum.
- Blackburn, S. T. (2023). Maternal, fetal, & neonatal physiology: A clinical perspective (6th ed.). Elsevier.
- Mayes, L. L. (2020). Mayes’ midwifery (16th ed.). Elsevier
