Progesteron

De bron: hoe maakt je lichaam progesteron aan?

De productie van progesteron is een knap staaltje biologische samenwerking. Het begint allemaal in je eierstokken. Na de ovulatie (eisprong) verandert het achtergebleven eiblaasje in een tijdelijk orgaantje: het corpus luteum (ook wel het gele lichaam genoemd). Dit orgaantje produceert ongeveer 25 mg progesteron per dag.

Wanneer er een bevruchting plaatsvindt, zorgt het zwangerschapshormoon hCG ervoor dat dit gele lichaam blijft bestaan en progesteron blijft maken. Tussen de 6 en 10 weken vindt er echter een belangrijke wisseling van de wacht plaats: de ‘luteoplacentaire shift’. De placenta neemt de productie dan over. Tegen het einde van je zwangerschap maakt de placenta maar liefst 250 mg progesteron per dag aan uit cholesterol uit jouw bloed.

Progesteron tijdens je menstruatiecyclus

Zelfs als je niet zwanger bent, speelt progesteron elke maand een hoofdrol. Nadat oestrogeen het baarmoederslijmvlies heeft opgebouwd, komt progesteron in actie om dit weefsel ‘om te vormen’. Door een proces dat decidualisatie heet, wordt het slijmvlies rijk aan voedingsstoffen, zodat een embryo zich optimaal kan innestelen. Daarnaast zorgt het voor een paar opvallende veranderingen:

• Baarmoederhals: Het slijm wordt dikker en taai, waardoor het voor sperma lastiger wordt om erdoorheen te komen (tenzij er een bevruchting is).
• Lichaamstemperatuur: Progesteron zorgt voor een lichte stijging van je basale lichaamstemperatuur na de eisprong.
• Remming: Hoge spiegels geven je hersenen het signaal dat er voorlopig geen nieuwe eicellen hoeven te rijpen.

De effecten tijdens de zwangerschap: Rust en ruimte

De belangrijkste taak van progesteron tijdens de zwangerschap is het bewaren van de rust in je baarmoeder. Het vermindert de prikkelbaarheid van de gladde spieren, een toestand die medici quiescence noemen. Dit voorkomt dat je baarmoeder te vroeg begint met samentrekken, wat cruciaal is om een vroeggeboorte te voorkomen. Deze spierverslappende werking beperkt zich echter niet alleen tot de baarmoeder. Het heeft effect op je hele lichaam, wat de bekende zwangerschapskwaaltjes verklaart:

Spijsvertering en maagzuur

Omdat ook de spieren in je darmen verslappen, verloopt de spijsvertering trager. Hierdoor wordt er meer water uit de voeding opgenomen, wat de hoofdoorzaak is van obstipatie (verstopping). Ook de sluitspier van je slokdarm ontspant, waardoor je vaker last kunt krijgen van brandend maagzuur.

Bloedvaten en nieren

Progesteron zorgt voor vasodilatatie: het wijder worden van de bloedvaten. Dit is goed voor de doorbloeding naar de baby, maar de slappere aderwanden kunnen ook zorgen voor spataderen en aambeien. In de urinewegen kunnen de urineleiders zich verwijden, wat samen met de druk van de groeiende buik leidt tot frequent urineren en een verhoogde kans op een blaasontsteking.

Ademhaling en immuunsysteem

Wist je dat progesteron je ademhalingscentrum in de hersenen stimuleert? Je gaat onbewust iets meer ventileren (lichte hyperventilatie) om de gaswisseling voor je baby te optimaliseren. Dit kan ervoor zorgen dat je sneller kortademig bent. Opmerkelijk is ook dat progesteron je immuunsysteem een beetje ‘sust’, zodat je lichaam de baby (die voor de helft uit vreemde genen van de vader bestaat) niet afstoot.

De rol bij borstvoeding en de ‘omslag’ na de geboorte

Samen met oestrogeen bereidt progesteron je borsten voor op de toekomst. Het stimuleert de groei van de melkklieren. Echter, zolang de progesteronspiegel hoog is, blokkeert het de melkproducerende werking van het hormoon prolactine. Pas wanneer de placenta is geboren en de progesteronwaarde keldert, wordt deze blokkade opgeheven. Dit is het startsein voor ‘lactogenese II’, het moment waarop de echte borstvoeding op gang komt.

Medische toepassingen van progesteron

In de medische wereld wordt progesteron ook actief ingezet als hulpmiddel. Bij vrouwen die een verhoogd risico hebben op een vroeggeboorte, kan extra progesteron (via injecties of zetpillen) helpen om de baarmoeder rustig te houden. Onderzoek toont aan dat dit bij eenlingzwangerschappen het risico op een te vroege bevalling aanzienlijk verlaagt.

Ook in anticonceptie speelt de synthetische vorm (progestageen) een grote rol. Denk aan de minipil, het hormoonstaafje of het hormoonspiraaltje. Het grote voordeel hiervan is dat deze middelen, in tegenstelling tot oestrogeen, veilig gebruikt kunnen worden tijdens de borstvoeding omdat ze de melkproductie niet remmen.

Samenvattend: een krachtige bondgenoot

Progesteron is veel meer dan een getal op een laboratoriumuitslag; het is de bewaker van je zwangerschap. Hoewel het verantwoordelijk is voor een flink aantal ongemakken, van die vervelende obstipatie tot brandend maagzuur,  doet het dit met een hoger doel: een veilige en rustige omgeving creëren voor de ontwikkeling van je kindje. Het zorgt ervoor dat je baarmoeder ontspant, je baby niet wordt afgestoten en je borsten klaarstaan voor de eerste voeding.

Het is volkomen normaal als je je soms overweldigd voelt door alle lichamelijke veranderingen. Onthoud dat je hormonen precies doen wat ze moeten doen om dit wonder mogelijk te maken. Heb je vragen over specifieke kwaaltjes of maak je je zorgen over je hormoonhuishouding? Bespreek dit dan altijd met je verloskundige of gynaecoloog. Zij kunnen je geruststellen en adviseren over hoe je deze periode zo comfortabel mogelijk doorkomt.