Blaasontsteking tijdens de zwangerschap: oorzaken, risico’s en wat je kunt doen

Waarom ben je nu vatbaarder? De fysiologie

Je vraagt je misschien af: “Waarom heb ik hier nu last van, terwijl ik voor mijn zwangerschap nooit blaasontsteking had?” Het antwoord ligt in de bijzondere aanpassingen die je lichaam doet om je baby te laten groeien. Er verandert zoveel, zowel hormonaal als mechanisch, dat je urinewegen tijdelijk anders functioneren.

De rol van hormonen

Al heel vroeg in de zwangerschap, rond de zevende week, beginnen je urinewegen te veranderen. De boosdoener, of eigenlijk de beschermer van je zwangerschap, is het hormoon progesteron. Dit hormoon zorgt ervoor dat glad spierweefsel in je lichaam verslapt. Dat is nodig om je baarmoeder rustig te houden, maar het heeft ook effect op je blaas en urineleiders.

Door deze verslapping (hypotonie) werken de spiertjes in de urineleiders minder krachtig. De pompfunctie die urine normaal gesproken vlot van je nieren naar je blaas stuwt, wordt trager. Ook het klepje dat moet voorkomen dat urine terugstroomt van de blaas naar de nieren, werkt soms minder goed.

Minder ruimte in je buik

Naarmate je baby groeit, wordt het dringen in je buik. Je baarmoeder wordt steeds groter en drukt fysiek op je blaas en de urineleiders. Hierdoor ontstaat er een vernauwing of verwijding (dilatatie) in het systeem.

Opvallend is dat dit vaak aan de rechterkant van je lichaam gebeurt. Waarom? Omdat je baarmoeder vaak een beetje naar rechts kantelt (dextropositie) en omdat aan de linkerkant het uiteinde van je dikke darm (het sigmoïd) in de weg zit. Door deze druk kan er urine achterblijven in de leiders, soms wel tot 300 milliliter. Stilstaande urine is helaas een perfecte plek voor bacteriën om zich te vermenigvuldigen.

Veranderde urine

Tot slot werken je nieren tijdens de zwangerschap harder dan ooit. Ze filteren tot wel 50% meer bloed. Hierdoor verandert de samenstelling van je urine. Er lekken wat meer suikers (glucose) en eiwitten door de filters heen dan normaal. Voor bacteriën zijn die suikers in je urine een ideale voedingsbodem.

Drie vormen van urineweginfecties

Niet elke blaasontsteking is hetzelfde. Medisch gezien maken we onderscheid tussen drie verschillende beelden, variërend van onschuldig (mits behandeld) tot ernstig.

1. De stille infectie (Asymptomatische Bacteriurie)

Dit is de meest verraderlijke variant. Bij ‘asymptomatische bacteriurie’ (ASB) zitten er bacteriën in je urine, maar heb je geen klachten. Je hebt geen pijn bij het plassen en geen buikpijn. Toch is deze vorm belangrijk om te signaleren. Ongeveer 2 tot 10% van de zwangere vrouwen heeft hiermee te maken. Als we dit niet behandelen, ontwikkelt 30 tot 40% van deze vrouwen later in de zwangerschap een nierbekkenontsteking.

Word je hierop getest?
In Nederland zijn we vrij nuchter in de zorg. In tegenstelling tot sommige andere landen, wordt hier niet elke zwangere vrouw standaard getest. De reden hiervoor is dat de kosteneffectiviteit niet duidelijk is gebleken. Val je echter in een risicogroep, bijvoorbeeld omdat je diabetes hebt, vaker blaasontstekingen hebt gehad of een afwijking aan je urinewegen hebt, dan zal je verloskundige of arts wel een kweek afnemen om dit te controleren.

2. De klassieke blaasontsteking (Cystitis)

Dit is de vorm die de meeste mensen kennen. Het is een ontsteking van de lagere urinewegen. De symptomen zijn vaak duidelijk, maar kunnen tijdens een zwangerschap ook verward worden met ‘normale’ kwaaltjes.

• Pijnlijke aandrang: Je voelt steeds dat je moet, en het ophouden doet pijn.
• Branderig gevoel: Plassen prikt of brandt.
• Vaak kleine beetje plassen: Pollakisurie noemen we dat.
• Pijn in de onderbuik: Een zeurend gevoel boven je schaambeen.
• Bloed in de urine: Soms is je urine roze of rood gekleurd.

Heb je deze klachten? Wacht dan niet af, maar lever een potje urine in bij de huisarts. Er wordt dan vaak eerst een ‘nitriettest’ gedaan. Is die positief, dan heb je waarschijnlijk een ontsteking.

3. Nierbekkenontsteking (Acute Pyelonefritis)

Als een blaasontsteking niet op tijd wordt behandeld, kunnen de bacteriën omhoog kruipen naar de nieren. Dit is een ernstige infectie die bij 1 tot 2% van de zwangerschappen voorkomt. Je voelt je hierbij echt ziek. De symptomen zijn hoge koorts, koude rillingen, misselijkheid, overgeven en duidelijke pijn in je zij of rug (flankpijn). Dit is een situatie waarbij je direct contact moet opnemen met een arts; een opname in het ziekenhuis is meestal nodig om de infectie via een infuus te behandelen.

Risico’s voor jou en je baby

We willen je niet onnodig ongerust maken, maar het is wel belangrijk om te begrijpen waarom we zo alert zijn op blaasontstekingen tijdens de zwangerschap. Een infectie blijft namelijk niet altijd lokaal, en heeft invloed op je hele lichaam.

Vroeggeboorte
Er is een duidelijke link tussen infecties en vroeggeboorte. Ongeveer 40% van de vroeggeboorten wordt geassocieerd met een infectie ergens in het lichaam. Een nierbekkenontsteking kan weeënactiviteit opwekken, waardoor de bevalling te vroeg op gang kan komen. Door er op tijd bij te zijn, verklein je dit risico aanzienlijk.

Groep B Streptokokken (GBS)
Soms wordt een blaasontsteking veroorzaakt door een specifieke bacterie: de Groep B Streptokok. Als deze bacterie in je urine wordt gevonden (zelfs in kleine hoeveelheden), betekent dit dat je ‘zwaar gekoloniseerd’ bent. Dat klinkt heftig, en dat nemen artsen ook serieus. Het betekent dat je tijdens je bevalling antibiotica via een infuus krijgt. Dit doen we niet voor jou, maar om je baby te beschermen. De baby kan tijdens de geboorte besmet raken en ernstig ziek worden (neonatale sepsis of hersenvliesontsteking). Door de antibiotica tijdens de bevalling voorkomen we dit.

Behandeling en medicatie: wat is veilig?

Als blijkt dat je een blaasontsteking hebt, is antibiotica nodig. Veel zwangere vrouwen vinden het idee van medicijnen slikken spannend. “Is dat wel goed voor de baby?” Maar geen zorgen, artsen schrijven alleen antibiotica voor waarvan bewezen is dat ze veilig zijn tijdens de zwangerschap. Omdat je nieren tijdens de zwangerschap sneller werken, plas je medicijnen ook sneller weer uit. Soms is de dosering daarom net even anders dan je gewend bent.

Veelgebruikte middelen:

• Nitrofurantoïne: Dit is vaak de eerste keus. Het werkt goed en is veilig voor de ontwikkeling van de baby. Er is echter één belangrijke uitzondering: dit middel wordt liever niet gegeven rondom de bevalling (vanaf 36 weken) of als er dreiging is van een vroeggeboorte. Het kan dan namelijk invloed hebben op de bloedcellen van de baby.
• Amoxicilline/clavulaanzuur: Dit is een veilig alternatief dat gedurende de hele zwangerschap gebruikt kan worden.

Bij een nierbekkenontsteking krijg je in het ziekenhuis eerst antibiotica via het infuus (zoals ceftriaxon). Zodra de koorts weg is, mag je overstappen op pillen. Vaak moet je na zo’n ernstige infectie de rest van je zwangerschap een lage dosis antibiotica blijven slikken om te voorkomen dat het terugkomt.

Wat kun je zelf doen? Preventie en tips

Hoewel je de hormonale veranderingen niet kunt stoppen, zijn er wel dingen die je kunt doen om de kans op een blaasontsteking te verkleinen.

1. Drink voldoende: Het klinkt als een open deur, maar het is je belangrijkste wapen. Door veel te drinken, spoel je je blaas en urineleiders goed door. Bacteriën krijgen zo minder kans om zich te hechten.
2. Plastechniek: Neem de tijd op het toilet. Ga rechtop zitten en kantel je bekken een beetje om je blaas helemaal leeg te plassen. Plas ook altijd direct na het vrijen; dit spoelt eventuele bacteriën weg die tijdens de seks in de urinebuis zijn gekomen.
3. Linker zijligging: Probeer te slapen op je linkerzij. Dit is niet alleen goed voor de doorbloeding van de placenta, maar het haalt ook de druk van de urineleiders (die vooral rechts in de knel zitten). Hierdoor kan de urine beter doorstromen.
4. Cranberry: Er zijn aanwijzingen dat cranberrysap of -capsules kunnen helpen. Stoffen in cranberry zorgen ervoor dat de E. coli bacterie (de meest voorkomende boosdoener) zich moeilijker aan de blaaswand kan vastgrijpen. Het is een veilige, natuurlijke ondersteuning.
5. Hygiëne: Veeg na het toiletbezoek altijd van voor naar achteren om te voorkomen dat darmbacteriën bij de urinebuis komen.

Na de bevalling: blijf alert

Je zou denken dat het gevaar geweken is zodra de baby er is, maar ook in het kraambed (postpartum) ben je nog kwetsbaar. Ongeveer 2 tot 4% van de kraamvrouwen krijgt een blaasontsteking.

Tijdens de bevalling heeft je blaas het zwaar te verduren gehad. Misschien ben je gekatheteriseerd, heb je een ruggenprik gehad waardoor je minder gevoel hebt, of is er wat zwelling ontstaan rond de urinebuis. Dit kan ervoor zorgen dat je niet goed uit kunt plassen (retentie). Als er urine achterblijft in de blaas, is dat weer een risico op infectie.

In de kraamweek kan het lastig zijn om de klachten te herkennen. Pijn in je onderbuik wijt je misschien aan naweeën, en branderigheid aan hechtingen. Heb je koorts, voel je je niet lekker of twijfel je over het plassen? Meld dit altijd aan je kraamverzorgende of verloskundige. Een verwaarloosde volle blaas kan blijvende schade geven aan de blaasspier, en dat willen we absoluut voorkomen.

Tot slot

Een blaasontsteking tijdens de zwangerschap is vervelend en vraagt om actie, maar met de juiste zorg is het goed onder controle te houden. Het belangrijkste advies is: luister naar je lichaam. Voelt iets niet pluis, of ruikt je urine anders dan normaal? Trek aan de bel.

Je verloskundige en huisarts zijn er om je te helpen. Zij kunnen snel testen of er sprake is van een infectie en zorgen dat jij en je baby de veiligste behandeling krijgen.