Zwangerschapsvergiftiging; wat is het precies?

Wat is zwangerschapsvergiftiging?

Zwangerschapsvergiftiging is een verzamelnaam voor verschillende aandoeningen waarbij de bloeddruk van de moeder te hoog wordt en er organen betrokken raken. Medisch gezien spreken we van een spectrum van aandoeningen die meestal na de 20e zwangerschapsweek optreden. Het begint vaak met een stijgende bloeddruk, maar kan zich ontwikkelen tot een complexe ziekte die invloed heeft op je nieren, lever en bloedstolling. In de basis gaat het om een verstoorde balans in je lichaam die direct gerelateerd is aan de zwangerschap zelf.

Hoe ontstaat zwangerschapsvergiftiging?

Aan de basis van zwangerschapsvergiftiging ligt vaak een probleem met de aanleg van de placenta (moederkoek). Normaal gesproken dringen foetale cellen diep door in de spiraalslagaders van de moeder om deze vaten wijd en soepel te maken. Bij pre-eclampsie dringen deze cellen onvoldoende door, waardoor de vaten nauw en stug blijven.

Dit leidt tot een verminderde doorbloeding van de placenta en zuurstoftekort (oxidatieve stress). Als reactie hierop scheidt de placenta stoffen uit die de binnenwand van de bloedvaten (het endotheel) van de moeder beschadigen. Dit veroorzaakt in het hele lichaam vaatvernauwing, lekkende vaten (oedeem) en stollingsproblemen.

Welke soorten zwangerschapsvergiftiging zijn er?

Het medische spectrum van zwangerschapsvergiftiging wordt ingedeeld in verschillende gradaties, afhankelijk van de ernst en de organen die betrokken zijn.

Zwangerschapshypertensie

Dit is de mildste vorm, waarbij er enkel sprake is van een hoge bloeddruk (systolisch ≥ 140 mmHg en/of diastolisch ≥ 90 mmHg) die na de 20e week ontstaat. Er is hierbij nog geen sprake van eiwitverlies in de urine of andere orgaanschade.

Pre-eclampsie

Bij pre-eclampsie is de hoge bloeddruk gecombineerd met eiwitverlies in de urine (proteïnurie). Dit wijst erop dat de nieren door de hoge druk en vaatschade eiwitten doorlaten die normaal in het bloed blijven.

Eclampsie

Dit is een uiterst ernstige fase waarbij de vrouw levensgevaarlijke epileptische insulten (stuipen) krijgt. Eclampsie ontstaat wanneer de prikkelbaarheid in de hersenen door de hoge druk en vochtophoping te groot wordt.

HELLP-syndroom

Het HELLP-syndroom is een variant waarbij bloedafbraak (Hemolyse), leverfunctiestoornissen (Elevated Liver enzymes) en een tekort aan bloedplaatjes (Low Platelets) op de voorgrond staan. Vrouwen kunnen bij HELLP ernstig ziek zijn, zelfs als de bloeddruk nog meevalt.

Wat zijn de gevolgen van zwangerschapsvergiftiging?

De impact van zwangerschapsvergiftiging is vaak groot, omdat het niet om één orgaan gaat, maar om een kettingreactie in het hele lichaam. De ernst van de gevolgen hangt nauw samen met hoe vroeg in de zwangerschap de ziekte ontstaat en hoe snel de bloeddruk stijgt.

Gevolgen zwangerschapshypertensie

Bij zwangerschapshypertensie is de bloeddruk verhoogd, maar functioneren de organen nog naar behoren. Toch is het niet zonder risico. Een constant verhoogde druk op de vaten kan de fijne bloedvatvertakkingen in de placenta beïnvloeden. Hierdoor stroomt het bloed minder makkelijk naar de baby, wat kan resulteren in een iets lager geboortegewicht. Voor de moeder is het vooral een teken dat haar vaten onder spanning staan; zij moet extra rust nemen en wordt streng gecontroleerd om te voorkomen dat de situatie overgaat in pre-eclampsie.

Gevolgen pre-eclampsie

Wanneer pre-eclampsie ontstaat, raken de nieren van de moeder betrokken. Dit leidt tot eiwitverlies, wat weer zorgt voor een daling van de ‘osmotische druk’ in het bloed. Simpel gezegd: het bloed kan het vocht niet meer goed vasthouden, waardoor er oedeem (vochtophoping) ontstaat in je weefsels. Voor de baby is het risico op foetale groeirestrictie (FGR) reëel. Doordat de placenta minder goed functioneert, gaat de baby ‘bezuinigen’. Hij plast minder, wat direct leidt tot een tekort aan vruchtwater. Dit maakt de omgeving in de baarmoeder minder optimaal voor de verdere ontwikkeling.

Gevolgen eclampsie

Eclampsie is de meest acute en gevaarlijke fase. De extreem hoge bloeddruk overweldigt de natuurlijke bescherming van de hersenen (de cerebrale autoregulatie). Hierdoor kan er vocht in de hersenen lekken (hersenoedeem), wat de insulten veroorzaakt. Voor de moeder brengt dit een direct risico op hersenbloedingen en zuurstoftekort met zich mee. Voor de baby is een eclamptisch insult een acute noodsituatie. Tijdens de stuipen van de moeder wordt de bloedtoevoer naar de placenta tijdelijk bijna volledig onderbroken. Dit leidt tot een scherpe daling van de hartslag van de baby (bradycardie), wat direct ingrijpen noodzakelijk maakt om blijvende schade te voorkomen.

Gevolgen HELLP-syndroom

Het HELLP-syndroom is een aanval op de lever en het bloed. Door de afbraak van rode bloedcellen en een tekort aan bloedplaatjes ontstaat er een gevaarlijke situatie waarbij je enerzijds bloedpropjes kunt krijgen en anderzijds juist ernstige bloedingen die niet stoppen. De lever kan zo gezwollen raken dat er een subcapsulair hematoom (een bloeduitstorting onder het leverkapsel) ontstaat. Als dit kapsel scheurt, is er sprake van een levensbedreigende inwendige bloeding.

Voor de baby betekent HELLP bijna altijd een vroeggeboorte. Omdat de leverwaarden van de moeder vaak razendsnel verslechteren, is er geen tijd om te wachten tot de baby volledig volgroeid is. De baby wordt vaak via een spoedkeizersnede gehaald en opgenomen op de Neonatale Intensive Care Unit (NICU). Hier moet het kindje niet alleen herstellen van de groeiachterstand, maar ook vechten tegen de complicaties van prematuriteit, zoals onrijpe longen.

Lange termijn: de ‘stresstest’ van de vaten

Tegenwoordig zien artsen zwangerschapsvergiftiging ook als een soort ‘stresstest’ voor de toekomst. Vrouwen die dit hebben doorgemaakt, hebben later in het leven een twee tot acht keer hogere kans op hart- en vaatziekten. De schade aan het endotheel (de vaatwand) die tijdens de zwangerschap ontstond, kan een voorbode zijn voor chronische hoge bloeddruk of een hartinfarct op latere leeftijd. Ook voor het kindje is er een effect: zij hebben later een verhoogde kans op een hogere bloeddruk en metabole problemen. Regelmatige controle en een gezonde leefstijl zijn daarom voor beide een leven lang van belang.

Hoe kan je zwangerschapsvergiftiging herkennen?

Het herkennen van zwangerschapsvergiftiging kan lastig zijn, omdat veel symptomen in het begin lijken op de gebruikelijke ongemakken van een zwangerschap. Het verschil zit vaak in de intensiteit en de combinatie van de klachten. Omdat je van een hoge bloeddruk zelf vaak niets voelt, is het essentieel om te luisteren naar de andere signalen die je lichaam afgeeft.

1. Hoofdpijn en visuele veranderingen

Veel zwangere vrouwen hebben wel eens last van hoofdpijn door vermoeidheid of hormonale schommelingen. De hoofdpijn bij pre-eclampsie voelt echter anders: het is vaak een zware, bonzende of drukkende pijn die meestal voor in het hoofd of in de nek zit en niet wegtrekt met rust of paracetamol.

De ‘visusklachten’ zijn een nog duidelijker alarmsignaal. Dit komt doordat de hoge bloeddruk en vochtophoping druk uitoefenen op je hersenen en oogzenuwen. Je kunt last krijgen van:

• Lichtflitsen of dansende sterretjes zien.
• Wazig zien of dubbelzien.
• Zwarte vlekken in je gezichtsveld (scotomen).
• Overgevoeligheid voor licht (fotofobie).

2. Pijn in de bovenbuik of het ‘bandgevoel’

Dit is een van de meest specifieke symptomen voor het HELLP-syndroom. Het wordt veroorzaakt door de lever die opzwelt, waardoor de druk op het leverkapsel toeneemt. Vrouwen omschrijven dit vaak als een pijnlijke druk net onder de rechter ribbenboog of een strak, knellend gevoel rondom de bovenbuik, alsof er een riem veel te strak is aangetrokken. Verwar dit niet met maagzuur of het uitrekken van je buikspieren; dit is een diepe, vaak misselijkmakende pijn.

3. Plotselinge misselijkheid en braken

Hoewel ochtendmisselijkheid in het eerste trimester heel normaal is, hoor je je na de 20e week meestal weer beter te voelen. Als je in de tweede helft van je zwangerschap plotseling weer misselijk wordt of moet braken, is dat een reden om aan de bel te trekken. Dit kan een direct gevolg zijn van de leverfunctiestoornissen die optreden bij zwangerschapsvergiftiging.

4. Overmatig vocht vasthouden (Oedeem)

Bijna elke zwangere vrouw heeft aan het eind van de dag wel eens last van dikke enkels. Bij zwangerschapsvergiftiging is het vochtverlies echter ‘pathologisch’. Dit betekent dat het vocht uit de bloedvaten lekt naar de weefsels door schade aan de vaatwand. Let vooral op:

• Een plotseling opgezet gezicht, vooral rond de ogen (een ‘vollemaansgezicht’).
• Handen die zo dik zijn dat je ringen knellen of je vingers tintelen.
• Een zeer snelle gewichtstoename van meer dan een kilo per week, puur door vocht.

Wanneer actie ondernemen?

Vertrouw altijd op je eigen intuïtie. Je hoeft niet alle symptomen tegelijk te hebben om toch zwangerschapsvergiftiging te hebben. Als je je simpelweg ‘niet lekker’ voelt, je minder leven voelt of één van de bovenstaande signalen herkent, neem dan direct contact op met je verloskundige of gynaecoloog. Zij kunnen met een eenvoudige bloeddrukmeting en een bloedonderzoek snel uitsluitsel geven.