Alles wat je wilt weten over het kinderwensspreekuur

Wat is het kinderwensspreekuur precies?

Het kinderwensspreekuur, in de medische zorg vaak preconceptiezorg of het preconceptioneel adviesgesprek genoemd (wat simpelweg ‘zorg vóór de bevruchting’ betekent), is een afspraak bij een verloskundige of een huisarts. Het doel van dit gesprek is om de gezondheid van jou, je partner en jullie toekomstige kindje zo goed mogelijk te bevorderen. Je kunt hier terecht met al je vragen om zodoende een zo optimaal mogelijke start van een zwangerschap te creëren.

Waarom is dit belangrijk nog vóórdat je zwanger bent? Omdat een foetus (de medische term voor het ongeboren kindje) en de placenta (de moederkoek) juist in de allereerste, prille weken van de zwangerschap het meest gevoelig zijn voor invloeden van buitenaf. Vaak weet je in die eerste weken nog niet eens dat je zwanger bent. Door ruim van tevoren de risico’s in kaart te brengen en je gezondheid te optimaliseren, geef je je kindje een grote voorsprong. Voor een kinderwensconsult, dat in principe wordt vergoed vanuit de basisverzekering, wordt meestal een rustige 45 minuten uitgetrokken.

Hoe bereid je je voor op de afspraak?

Voorafgaand aan het kinderwensspreekuur wordt jou en je eventuele partner vaak gevraagd om thuis alvast een online vragenlijst, zoals de zogeheten ZwangerWijzer, in te vullen. Hiermee help je de zorgverlener om een duidelijk beeld te krijgen van jullie huidige gezondheid, ziektes in de familie en jullie leefstijl. Dit vormt het startpunt van het gesprek. Het is nadrukkelijk de bedoeling dat je partner ook meegaat naar de afspraak, aangezien de gezondheid en leefstijl van de biologische vader net zo goed van grote invloed zijn op de kans op een zwangerschap en de ontwikkeling van het embryo.

Wat gebeurt er tijdens het kinderwensspreekuur?

Tijdens het consult zal de verloskundige of huisarts eerst met jullie verkennen wat jullie verwachtingen zijn, of je nog anticonceptie gebruikt en hoe lang jullie al proberen zwanger te worden. Ook vinden er direct een paar korte lichamelijke metingen plaats: je bloeddruk wordt gemeten, evenals je lengte en gewicht om je Body Mass Index (BMI, de verhouding tussen je lengte en gewicht) te kunnen bepalen.
Vervolgens bouwt de zorgverlener het gesprek stap voor stap op aan de hand van een aantal belangrijke onderwerpen. Hierbij wordt altijd gekeken naar de feiten én wat dit specifiek betekent voor jou.

Jouw medische voorgeschiedenis en medicijnen

Heb je een chronische aandoening, zoals diabetes mellitus (suikerziekte), astma, epilepsie of schildklierproblematiek? Dan zal de zorgverlener rustig met je doornemen wat de mogelijke invloed van zo’n aandoening is op een zwangerschap, en andersom: hoe een zwangerschap jouw klachten kan veranderen. Ook je huidige medicijngebruik wordt grondig nagelopen. Sommige (zelfzorg)medicijnen of pijnstillers kunnen onbedoeld schadelijk zijn voor de baby. Het kan daarom nodig zijn om in overleg met een arts je medicatie voor de zwangerschap veilig aan te passen of af te bouwen.

Eerdere zwangerschappen

Mocht je al eerder zwanger zijn geweest, dan vraagt de zorgverlener hoe de voorgaande zwangerschappen, bevallingen en kraamweken zijn verlopen. Heb je bijvoorbeeld in het verleden te maken gehad met een vroeggeboorte, meerdere miskramen, of pre-eclampsie (ook wel zwangerschapsvergiftiging genoemd, een aandoening met plotselinge hoge bloeddruk)? Door dit goed in kaart te brengen, kunnen er al in een heel vroeg stadium afspraken worden gemaakt over extra controles in de toekomstige zwangerschap om jou en je baby veilig te houden. Ook traumatische of negatieve eerdere bevallingservaringen kunnen hier in alle veiligheid worden besproken, zodat je met meer vertrouwen een nieuwe zwangerschap in kunt gaan.

Erfelijkheid en familie

De gezondheid van jullie families komt ook ter sprake. Komen er in jouw familie of die van je partner erfelijke aandoeningen, stofwisselingsziekten, spierziekten of aangeboren afwijkingen voor (zoals een hartafwijking of open ruggetje)? De zorgverlener zal ook vragen naar jullie leeftijd en naar eventuele consanguïniteit. Dit laatste is een medische term voor bloedverwantschap, bijvoorbeeld wanneer partners een neef en nicht van elkaar zijn. Waar nodig kan er preconceptioneel (vóór de bevruchting) al dragerschapsonderzoek worden aangeboden om eventuele risico’s voor de baby duidelijk te krijgen.

Leefstijl: wat kun je zelf doen voor een gezonde start?

Tijdens het kinderwensspreekuur is er veel aandacht voor leefstijl, omdat dit een van de gebieden is waar jij en je partner zelf het meeste kunnen doen om de gezondheid van jullie baby te verbeteren. Dit gebeurt feitelijk en zonder oordeel, met als enige doel een veilige zwangerschap.

Voeding, foliumzuur en vitaminen

Het is van groot belang om tijdig te starten met het slikken van foliumzuur (vitamine B11). Het advies is om hier dagelijks 0,4 of 0,5 milligram van te nemen, het liefst al vier weken vóórdat je zwanger wordt, en hiermee door te gaan tot je 10 weken zwanger bent. Foliumzuur helpt de kans op een neuraalbuisdefect, zoals spina bifida (een open ruggetje), aanzienlijk te verkleinen. Ook het gebruik van extra vitamine D (10 microgram per dag) wordt aangeraden ter ondersteuning van de botopbouw van de baby.

Daarnaast bespreekt de zorgverlener jullie voedingspatroon. Bepaalde producten kun je beter vermijden. Het Voedingscentrum raadt bijvoorbeeld aan om producten met veel vitamine A (zoals lever of paté) te beperken, omdat een teveel aan deze vitamine afwijkingen kan veroorzaken bij de baby. Ook krijg je het advies om rauw, onverhit vlees en ongewassen groenten te vermijden ter voorkoming van toxoplasmose (een parasitaire infectie). Producten van rauwe melk, zoals zachte rauwmelkse kazen, worden afgeraden in verband met de listeriabacterie, die een infectie kan veroorzaken met nadelige gevolgen voor de zwangerschap.

Roken, alcohol en drugs

Een van de belangrijkste adviezen is om te stoppen met roken, alcohol en drugs, het liefst al voordat je zwanger bent. Roken en óók passief meeroken door de moeder, hebben een bewezen negatieve impact op de werking van de placenta. Nicotine werkt vernauwend op de bloedvaten. Hierdoor wordt de zuurstoftoevoer naar je baby minder, wat kan leiden tot groeivertraging en vroeggeboorte. Ook alcoholgebruik heeft invloed. Het vermindert de vruchtbaarheid bij zowel vrouwen als mannen. Als de baby eraan wordt blootgesteld, kan dit leiden tot ernstige structurele afwijkingen en ontwikkelingsstoornissen.

Gewicht en gezond bewegen

De weegschaal kan soms confronterend zijn, maar je BMI speelt een wezenlijke rol bij het zwanger worden. Zowel ernstig overgewicht (obesitas) als flink ondergewicht of eetstoornissen kunnen ervoor zorgen dat de eisprong onregelmatig wordt, wat de vruchtbaarheid vermindert. Bovendien geeft een hogere BMI tijdens de zwangerschap een grotere kans op problemen zoals een hoge bloeddruk of zwangerschapsdiabetes. De zorgverlener zal met je bespreken of lichte aanpassingen in je voeding of beweegpatroon (bijvoorbeeld een half uur per dag wandelen) je kunnen helpen. Goed om te weten: streng diëten of vasten tijdens een zwangerschap is niet veilig voor de baby en wordt daarom afgeraden.

Werk en omgeving: zijn er verborgen risico’s?

Niet alleen thuis, maar ook op je werk kom je mogelijk in contact met risico’s. Tijdens het kinderwensspreekuur is er ruimte om je arbeidsomstandigheden te bespreken. Werk je bijvoorbeeld met chemische stoffen, bestrijdingsmiddelen, röntgenstraling, zware metalen of infectierisico’s (zoals in de kinderopvang of de zorg)? Of heb je te maken met extreem veel lawaai, zware lichamelijke inspanning of wisselende nachtdiensten? Dergelijke factoren, maar ook aanhoudende, hoge werkstress, kunnen de vruchtbaarheid verminderen of later in de zwangerschap zorgen voor complicaties zoals een vroeggeboorte. De verloskundige of huisarts kan je uitleggen hoe je je werkzaamheden veilig kunt aanpassen en kan je eventueel adviseren om tijdig in gesprek te gaan met een onafhankelijke bedrijfsarts.

Hoe zit het met infecties en vaccinaties?

Infectiepreventie is een standaard onderdeel van het gesprek. Er wordt bekeken of je als kind bepaalde ziektes hebt doorgemaakt, zoals rubella (rodehond) of varicella (waterpokken), of dat je hiertegen bent gevaccineerd. Als je deze ziektes nooit hebt gehad en niet bent ingeënt, kan een vaccinatie voorafgaand aan je zwangerschap verstandig zijn.
Daarnaast krijg je eenvoudige maar zeer effectieve hygiëneadviezen. Denk bijvoorbeeld aan het dragen van handschoenen als je de kattenbak verschoont of in de tuin werkt, om zo toxoplasmose buiten de deur te houden. Ook is het belangrijk om goed je handen te wassen na contact met speeksel of urine van heel jonge kinderen. Dit verkleint de kans op het oplopen van het cytomegalovirus (CMV), een virus dat, als je het in de zwangerschap oploopt, nadelige gevolgen voor de baby kan hebben.

Wat als er extra of specialistische zorg nodig is?

Het kan zijn dat er tijdens het kinderwensspreekuur medische, genetische of psychologische omstandigheden naar voren komen die wat extra aandacht vragen. Mocht dat het geval zijn, dan zal je huisarts of verloskundige je tijdig doorverwijzen naar de gynaecoloog of klinisch geneticus (erfelijkheidsarts) voor een specialistisch preconceptieconsult in het ziekenhuis. In zo’n specialistisch gesprek wordt nog dieper ingegaan op jouw aandoening of risicoprofiel, wordt berekend wat dit voor je baby betekent en wordt er samen met jou een gedetailleerd en veilig medisch plan van aanpak gemaakt. Op deze manier ben je ervan verzekerd dat jullie direct de allerbeste, afgestemde zorg ontvangen vanaf het moment dat je een positieve test in handen hebt.

Een ontspannen voorbereiding op een nieuwe fase

Het kinderwensspreekuur is er dus niet om je onnodig bang of bezorgd te maken, integendeel. Het is juist bedoeld om onzekerheden weg te nemen en je heldere, feitelijke informatie te geven waar je echt iets aan hebt. Je mag het zien als een APK-keuring voor je eigen lijf en gezondheid, voordat er een heel nieuw mensje in mag groeien. Door goed geïnformeerd de stap naar een zwangerschap te zetten, hoef je straks niet meer te twijfelen over wat wel en niet veilig is. Zo kun je je gerustgesteld en met vol vertrouwen richten op deze bijzondere, nieuwe fase in jullie leven.