Symptomen zwangerschap; ben ik zwanger?

Wat gebeurt er in je lichaam? De hormonale kettingreactie

Om de symptomen van een zwangerschap echt te begrijpen, moeten we even inzoomen op de processen die zich direct na de bevruchting (conceptie) afspelen. De conceptie vindt plaats in de eileider. Zodra de eicel en de zaadcel samensmelten, ontstaat er een zogenoemde ‘zygoot’, die zich in de dagen erna snel begint te delen en naar de baarmoeder reist.

Na ongeveer vier tot vijf dagen ontstaat er een holte in dit klompje cellen, dat we vanaf dan een blastocyste noemen. De buitenste laag cellen van deze blastocyste, de trofoblast, zal later uitgroeien tot de placenta. Zodra deze blastocyste zich ingraaft in het goed doorbloede baarmoederslijmvlies (het endometrium) – een proces dat we de innesteling of nidatie noemen – begint er een enorme hormonale verschuiving.

De belangrijkste hormonen op een rij

Vanaf de innesteling gaat je lichaam in een razend tempo nieuwe hormonen produceren en de balans van bestaande hormonen veranderen:

• hCG (humaan choriongonadotrofine): Dit is hét zwangerschapshormoon. Het wordt geproduceerd door de trofoblast (de cellen die later de placenta vormen) en zorgt ervoor dat de zwangerschap in de eerste weken behouden blijft. Het zwengelt de productie van andere hormonen aan.
• Progesteron: Dit hormoon wordt in de eerste weken geproduceerd door het ‘gele lichaam’ (corpus luteum) in je eierstok, aangestuurd door het hCG. Progesteron is onmisbaar omdat het de spieren van je baarmoeder (het myometrium) ontspant. Zo wordt voorkomen dat je lichaam het embryo afstoot. Tegelijkertijd zorgt progesteron er helaas ook voor dat ándere spieren in je lichaam verslappen, wat veel van de bekende symptomen veroorzaakt.
• Oestrogenen: Deze hormonen zorgen voor een enorme toename van de weefseldoorbloeding in je lichaam en stimuleren de groei van je baarmoeder en borstklieren.

Daarnaast ondergaat je immuunsysteem een zeer complexe lokale aanpassing. Omdat het embryo voor de helft uit genetisch materiaal van je partner bestaat, zou je lichaam het normaal gesproken als ‘lichaamsvreemd’ afstoten. Bepaalde immuuncellen in de baarmoeder passen zich echter aan, waardoor het embryo veilig kan groeien.

De meest bekende symptomen van een zwangerschap verklaard

Door deze stortvloed aan hormonen en fysiologische veranderingen, ontstaan de eerste zwangerschapssymptomen. Ieder vrouwenlichaam reageert hier anders op. Maak je dus geen zorgen als jij niet alle symptomen ervaart, of juist klachten hebt die je vriendinnen niet hadden.

1. Het uitblijven van de menstruatie en innestelingsbloed

Voor de meeste vrouwen is het uitblijven van de verwachte menstruatie (amenorroe) het allereerste teken dat er mogelijk een baby op komst is. Doordat je lichaam nu grote hoeveelheden progesteron en oestrogeen vasthoudt, krijgt het baarmoederslijmvlies niet het signaal om af te breken.

Toch ervaren sommige vrouwen in de eerste maand een lichte, korte bloeding. Dit wordt vaak onterecht voor een menstruatie aangezien, maar is meestal een innestelingsbloeding. Dit ontstaat doordat het embryo zich diep in de bloedvatrijke wand van de baarmoeder (de decidua) nestelt, wat een klein beetje bloedverlies kan veroorzaken. Dit is volkomen normaal en heeft geen negatief effect op je baby.

2. Pijnlijke, veranderende borsten

Al in een heel vroeg stadium, vaak al na een paar weken, kun je merken dat je borsten (mammae) gespannen, zwaar of pijnlijk aanvoelen. Dit komt door de versterkte doorbloeding en het vasthouden van vocht, aangestuurd door oestrogenen en progesteron. Ook het hormoon prolactine speelt hierbij een rol; dit stimuleert de groei van de melkkliertjes (alveoli en ductuli) ter voorbereiding op de borstvoeding.

Je zult misschien ook zien dat de tepelhof (areola) donkerder wordt van kleur en dat kleine bobbeltjes op de tepelhof duidelijker zichtbaar worden. Dit zijn de kliertjes van Montgomery, kleine talgkliertjes die de tepel soepel houden.

3. Zwangerschapsmisselijkheid (Emesis Gravidarum)

Misselijkheid is misschien wel het meest besproken zwangerschapskwaaltje. Het treft maar liefst 50% tot 80% van de vrouwen. De misselijkheid, vaak gepaard met braken en een sterke afkeer of juist verlangen naar bepaalde voeding, begint doorgaans rond de 5 tot 6 weken en piekt rond de 8 tot 9 weken.

Lange tijd dacht men dat puur de snelle stijging van het hCG-hormoon de oorzaak was. Recent en baanbrekend wetenschappelijk onderzoek heeft echter onthuld dat de echte boosdoener hoogstwaarschijnlijk het hormoon GDF15 is. Dit eiwit wordt in grote hoeveelheden door de placenta geproduceerd. Vrouwen die van nature gevoeliger zijn voor dit hormoon, ervaren meer misselijkheid.

Wanneer is misselijkheid gevaarlijk? Bij 0,2% tot 3,6% van de zwangeren neemt de misselijkheid extreme vormen aan. Vrouwen kunnen dan vrijwel geen vocht of voeding binnenhouden. Dit wordt hyperemesis gravidarum (HG) genoemd. Dit kan leiden tot uitdroging (dehydratie), verstoring van de elektrolytenbalans en fors gewichtsverlies (soms meer dan 5% van het lichaamsgewicht). Vroege medische begeleiding, soms met een ziekenhuisopname voor vochttoediening, is hierbij van zeer groot belang om jou en je baby te beschermen.

4. Extreme vermoeidheid en een veranderd slaappatroon

Zeker in het eerste trimester kun je je totaal uitgeput voelen. Dit is niet zomaar ‘een beetje moe’; het is een diepe, fysieke vermoeidheid. En dat is volkomen logisch: in de eerste tien weken van de zwangerschap vindt de ‘organogenese’ plaats. Dit betekent dat in deze korte periode letterlijk de blauwdruk en de basis voor alle organen van je baby worden aangelegd. Dit kost je lichaam enorm veel energie.

Daarnaast beïnvloedt de enorme hoeveelheid progesteron in je bloed de opbouw van je slaap. Progesteron vermindert je diepe slaap, waardoor je slaap minder herstellend is en je overdag een sterkere behoefte aan rust voelt. Geef hieraan toe waar mogelijk; je lichaam is letterlijk een nieuw mens aan het bouwen.

Minder bekende symptomen en lokaal ongemak

Naast de grote, bekende symptomen, kun je ook last krijgen van kwaaltjes waar je misschien minder snel aan dacht. Vaak zijn dit bijwerkingen van de spierverslappende werking van progesteron of de toegenomen doorbloeding.

5. Je spijsvertering: obstipatie en brandend maagzuur

Progesteron is een held als het gaat om het voorkomen van baarmoedercontracties, maar helaas maakt het geen onderscheid tussen spiersoorten. Het ontspant ook het gladde spierweefsel van je darmen. Hierdoor gaat je darmwerking (peristaltiek) trager werken en wordt er meer water aan je ontlasting onttrokken. Het gevolg? Obstipatie (verstopping).

Hetzelfde gebeurt met het sluitspiertje (de cardia) tussen je maag en je slokdarm. Omdat deze minder goed sluit, en de groeiende baarmoeder later in de zwangerschap de maag omhoog duwt, kan er maagzuur terugstromen de slokdarm in. Dit veroorzaakt het welbekende, pijnlijke brandend maagzuur (reflux).

6. Vaak plassen (pollakisurie)

Moet je ineens veel vaker naar de wc, zelfs als je net geweest bent? Dit heeft in het begin vooral te maken met je nieren. Je hart pompt meer bloed rond en de doorbloeding van je nieren is sterker, waardoor de filtratie van je nieren (glomerulusfiltratie) met maar liefst 50% toeneemt. Je lichaam produceert simpelweg sneller urine. Daarnaast oefent je groeiende baarmoeder al snel mechanische druk uit op de blaas. Zolang het plassen pijnloos is, hoort dit erbij. (Heb je wel pijn? Laat dan je urine checken op een blaasontsteking).

7. Duizeligheid en dat snelle buiten adem zijn

In de zwangerschap ontspannen je bloedvaten (vasodilatatie) onder invloed van progesteron en andere stoffen. Dit is nuttig, want hierdoor kan je bloedvolume met wel 30% tot 40% toenemen om de placenta van bloed te voorzien. Een bijwerking is echter dat je bloeddruk in de eerste helft van de zwangerschap daalt (de mid-pregnancy drop). Hierdoor kun je sneller last hebben van duizeligheid, zeker als je plotseling opstaat.

En ben je na een korte trap al buiten adem? Ook dat is hormonaal. Progesteron maakt het ademhalingscentrum in je hersenen gevoeliger voor koolstofdioxide (CO2). Je gaat hierdoor van nature iets dieper ademhalen om meer CO2 af te voeren. Dit kan je een subjectief gevoel van benauwdheid of lichte hyperventilatie geven, terwijl je baby juist prima van zuurstof wordt voorzien.

8. Huid- en pigmentveranderingen

Onder invloed van het melanocytenstimulerend hormoon (MSH) en oestrogenen gaat je huid meer pigment aanmaken. Dit kan resulteren in een donkere streep over je buik (de linea nigra of linea fusca), donkerdere tepels, of pigmentvlekjes in je gezicht, bekend als het zwangerschapsmasker (chloasma gravidarum).

Ook striae (zwangerschapsstriemen) zijn erg bekend. Hoewel de mechanische rek van je groeiende buik een rol speelt, is de oorzaak ook hormonaal. Een hogere productie van cortisol maakt het bindweefsel van je huid kwetsbaarder.