Ochtendmisselijkheid; misselijk en zwanger

Hoe vaak komt het voor en wanneer stopt het?

Je bent absoluut niet de enige die zich in deze periode niet helemaal fit voelt. Misselijkheid en braken worden beschouwd als heel normale verschijnselen die bij het zwanger zijn horen. De cijfers liegen er niet om: maar liefst 70% tot 94% van de zwangere vrouwen heeft last van misselijkheid. Ongeveer de helft van de vrouwen moet hierbij ook daadwerkelijk braken. Het is dus eerder regel dan uitzondering.

Vaak dienen de eerste klachten zich al vroeg aan, meestal rond de vierde tot zesde week van de zwangerschap, gerekend vanaf je laatste menstruatie. Voor veel vrouwen bereikt de misselijkheid een piek tussen de negende en dertiende week. Bij de overgrote meerderheid, zo’n 90% van de vrouwen, verdwijnen de klachten vanzelf weer rond de zestiende tot twintigste week. Helaas is er een kleine groep van 10% tot 25% die ook na de twintigste week nog last houdt, maar voor de meesten keert de eetlust in het tweede trimester gelukkig weer terug.

Ochtendmisselijkheid is een misleidende term

In de volksmond wordt vaak gesproken over ‘ochtendmisselijkheid’ of morning sickness. Als jij je ’s middags of ’s nachts beroerd voelt, vraag je je misschien af of dat wel klopt. De medische term voor normale zwangerschapsmisselijkheid is emesis gravidarum en artsen weten inmiddels dat de term ochtendmisselijkheid de lading niet dekt. De klachten kunnen namelijk op elk willekeurig moment van de dag of nacht optreden. Het is dus heel normaal als jij je juist in de avonduren minder goed voelt.

Waarom ben je eigenlijk misselijk?

Het is interessant om te bedenken waarom je lichaam zo heftig reageert op zoiets natuurlijks als een zwangerschap. Hoewel de exacte oorzaak nog niet volledig bekend is, weten we dat het een samenspel is van verschillende factoren. De belangrijkste rol is weggelegd voor je hormonen. In het begin van de zwangerschap stijgt de hoeveelheid hCG, het humaan choriongonadotrofine, razendsnel. Ook het hormoon oestrogeen neemt toe. Deze hormonale veranderingen spelen een grote rol in het ontstaan van de misselijkheid.

Daarnaast doet het hormoon progesteron ook een duit in het zakje. Progesteron is belangrijk voor de zwangerschap, maar het zorgt er ook voor dat de spieren in je lichaam verslappen. Dit heeft effect op je maag-darmkanaal: de bewegingen van je darmen nemen af en je maag leegt zich langzamer. Hierdoor blijf je langer met een vol gevoel zitten, wat misselijkheid in de hand werkt. Soms kan de hoge hCG-waarde ook je schildklier tijdelijk stimuleren, wat eveneens geassocieerd wordt met braken.

Er is zelfs een interessante theorie vanuit de evolutie. Sommige wetenschappers speculeren dat misselijkheid functioneert als een oeroud beschermingsmechanisme. Door misselijk te worden van bepaalde geuren of smaken, zou het lichaam voorkomen dat je toxische stoffen of potentieel schadelijke micro-organismen binnenkrijgt die de prille foetus zouden kunnen schaden. Je lichaam is je baby dus eigenlijk aan het beschermen. Daarnaast kunnen ook vermoeidheid en stress de klachten verergeren, dus het is belangrijk om ook mentaal goed voor jezelf te zorgen.

Wat betekent dit voor je baby?

Als je je zo beroerd voelt en moeite hebt met eten, maak je je misschien zorgen of je baby wel genoeg voedingsstoffen binnenkrijgt. Gelukkig pakt de baby wat hij nodig heeft. Er is zelfs een positieve kant aan het verhaal. Lichte tot matige misselijkheid wordt in de medische wereld geassocieerd met een lagere kans op een miskraam. Het wordt vaak gezien als een teken van een vitale zwangerschap; de hormonen doen immers goed hun werk.

Wanneer de misselijkheid echter extreme vormen aanneemt, is het wel belangrijk om alert te zijn. Ernstige, onbehandelde vormen van misselijkheid kunnen namelijk wel gevolgen hebben, zoals een verhoogd risico op een laag geboortegewicht of vroeggeboorte. Daarom is het belangrijk om goed naar je lichaam te luisteren en bij twijfel aan de bel te trekken.

Wanneer het meer is dan gewone misselijkheid

Bij een klein percentage van de zwangerschappen, ongeveer 0,2% tot 4%, neemt het braken zulke ernstige vormen aan dat we niet meer spreken van gewone emesis, maar van Hyperemesis Gravidarum (HG). Hierbij kan een vrouw vrijwel geen vocht of voedsel binnenhouden. Dit leidt tot gewichtsverlies van meer dan 5%, uitdroging en een verstoring in de zouthuishouding, zoals een tekort aan kalium. Vaak gaat het lichaam dan vetten afbreken als energiebron, wat meetbaar is in de urine.

Vrouwen die zwanger zijn van een meerling of een mola-zwangerschap hebben hier vaker last van, omdat hun hCG-waarden hoger zijn. Ook als je in een eerdere zwangerschap HG hebt gehad, migraine hebt of zwanger bent van een meisje, is het risico iets hoger. Ernstige HG is niet iets om mee door te lopen; het kan leiden tot uitdroging en tekorten aan belangrijke vitaminen zoals B1 en B12, wat weer andere gezondheidsrisico’s met zich meebrengt.

Wat kun je zelf doen? Voeding en leefstijl

Gelukkig zijn er veel dingen die je zelf kunt proberen om de dagen draaglijker te maken. De gouden regel is: vermijd een lege maag. Het klinkt misschien tegenstrijdig als je misselijk bent, maar een lege maag verergert het gevoel vaak. Probeer daarom frequent kleine maaltijden te eten in plaats van drie grote borden per dag.

Kijk ook kritisch naar wat je eet. Producten die rijk zijn aan koolhydraten en eiwitten vallen vaak beter dan vet of sterk gekruid voedsel. Een bekende tip die voor velen werkt, is om de dag rustig te beginnen. Leg een droge cracker of een beschuitje op je nachtkastje en eet dit op voordat je überhaupt uit bed stapt.

Ook vocht is belangrijk, zeker als je moet overgeven. Probeer anderhalf tot twee liter per dag te drinken. Een handige truc is om het eten en drinken van elkaar te scheiden. Als je drinkt bij de maaltijd, raakt je maag te snel vol, wat de misselijkheid kan triggeren. Drink dus liever tussen de maaltijden door. 

Luister verder goed naar je neus; vermijd sterke geuren en prikkels die je maag doen omkeren. En vergeet niet: rust is je beste vriend. Vermoeidheid maakt misselijkheid vaak erger, dus pak die extra slaap als het kan.

Natuurlijke middelen en medicatie

Naast aanpassingen in je dieet, zoeken veel vrouwen verlichting in natuurlijke middelen. Gember is hiervan de bekendste en kan effectief zijn bij het verminderen van de klachten. Wees hier wel voorzichtig mee als je bloedverdunners gebruikt of een voorgeschiedenis hebt van miskramen, vanwege de bloedverdunnende werking. Ook acupressuur kan helpen; door druk uit te oefenen op het P6-punt aan de binnenkant van je pols, ervaren sommige vrouwen verlichting.

Als huis-tuin-en-keukenmiddelen niet voldoende helpen, is het verstandig om met je huisarts of verloskundige te overleggen. Er bestaat veilige medicatie die je mag gebruiken tijdens de zwangerschap. Vaak is vitamine B6 (pyridoxine) de eerste stap, al dan niet in combinatie met middelen zoals meclozine of doxylamine. Werkt dit onvoldoende, dan zijn er nog andere opties zoals metoclopramide. Wees je er wel van bewust dat ijzersupplementen de misselijkheid juist kunnen verergeren; soms is het nodig deze tijdelijk te stoppen in overleg met je zorgverlener.

Wanneer trek je aan de bel?

Hoewel misselijkheid erbij hoort, zijn er grenzen. Als je merkt dat je tekenen van uitdroging vertoont, zoals donkere urine of weinig plassen, als je blijft braken en veel afvalt, is medische hulp nodig. In het ziekenhuis kan dan vocht en eventueel sondevoeding worden toegediend om jou en de baby weer op krachten te krijgen.

Sommige vrouwen merken ook dat ze extreem veel speeksel aanmaken, iets dat ptyalisme wordt genoemd. Dit is vervelend en kan de misselijkheid versterken, maar is onschadelijk.