Wanneer ongesteld na bevalling? Alles wat je wilt weten over je cyclus en je herstel

Kraamvloed (lochia) of je eerste menstruatie? Hoe zie je het verschil?

Direct na de bevalling verlies je bloed, maar dit is nog niet je eerste menstruatie. De plek in je baarmoeder waar de placenta (moederkoek) vastzat, is een wond die moet genezen. Je baarmoeder is in deze eerste weken bezig met het afstoten van weefselresten, slijmvlies en bloed. Dit natuurlijke bloedverlies noemen we kraamvloed of lochia.

Het verloop van deze kraamvloed kent een duidelijk patroon. De eerste dagen is het bloedverlies helderrood (lochia rubra), daarna wordt het na een dag of tien meer bruin of roze (lochia serosa), en uiteindelijk verandert het in een wittige of gelige afscheiding (lochia alba). Dit natuurlijke reinigingsproces duurt gemiddeld 25 dagen, maar het is heel normaal als dit zo’n vier tot acht weken aanhoudt.

Soms stopt het bloeden even en begint het weer na een drukke dag. Pas nadat de kraamvloed volledig is gestopt en je hormonale cyclus weer op gang is gekomen, kun je jouw eerste echte menstruatie verwachten. Als het bloedverlies langer dan acht weken aanhoudt of plotseling weer helderrood en hevig wordt, is het verstandig om even contact op te nemen met je verloskundige of arts.

De grote hormoonswitch na de geboorte

Om te begrijpen wanneer je weer ongesteld wordt, is het goed om te weten wat hormonen doen. Tijdens je zwangerschap produceerde de placenta grote hoeveelheden van de hormonen oestrogeen en progesteron. Deze hormonen zorgden ervoor dat je zwangerschap in stand bleef en je menstruatiecyclus stilstond.

Zodra je baby en de placenta geboren zijn, dalen de spiegels van oestrogeen en progesteron in je bloed razendsnel. Het wegvallen van deze hormonen maakt de weg vrij voor een ander hormoon: prolactine. Dit hormoon wordt aangemaakt in je hersenen (in de hypofyse) en is verantwoordelijk voor de melkproductie. De hoogte van dit prolactine-niveau bepaalt in grote mate wanneer jouw eierstokken weer ‘wakker’ worden.

Flesvoeding: relatief snel weer een cyclus

Kies je ervoor om je baby volledige flesvoeding te geven? Dan ziet je hormonale herstel er overzichtelijk uit. Omdat er geen baby aan je borst zuigt, daalt de hoeveelheid prolactine in je bloed vrij snel. Soms ervaar je op de derde of vierde dag na de bevalling nog wat borststuwing, maar daarna neemt dit af.

Doordat de prolactinespiegel laag is, krijgen andere hormonen in je hersenen (zoals FSH en LH) weer de ruimte om signalen naar je eierstokken te sturen. Deze signalen zorgen ervoor dat er weer eicellen gaan rijpen.

• De eisprong (ovulatie): Bij flesvoeding kan de eerste eisprong al rond de 25e tot 27e dag na de bevalling plaatsvinden, met een gemiddelde van 70 tot 75 dagen.
• De eerste menstruatie: Omdat een menstruatie altijd zo’n twee weken na een eisprong volgt, worden de meeste vrouwen die flesvoeding geven rond de zesde of zevende week na de bevalling voor het eerst weer ongesteld.

Kreeg je vlak na de bevalling medicatie (zoals cabergoline) om de melkproductie te remmen, dan kan dit proces zelfs nog iets sneller gaan. Je lichaam pakt in deze situatie het bekende, vertrouwde ritme dus relatief vlot weer op.

Borstvoeding: wanneer ongesteld na bevalling?

Geef je uitsluitend borstvoeding? Dan heeft je lichaam een heel ander ritme. Telkens wanneer je baby aan de borst zuigt, sturen de zenuwen in je tepel een signaal naar je hersenen. Dit zorgt voor een flinke stijging van het hormoon prolactine (voor de melkaanmaak) en oxytocine (voor de toeschietreflex).

Deze hoge, aanhoudende prolactinespiegel doet iets bijzonders: het onderdrukt de hormonen die normaal gesproken je eisprong aansturen. Je hersenen geven als het ware het signaal af dat je lichaam al zijn energie moet steken in het voeden van de baby, en nog niet klaar is voor een volgende zwangerschap. Je eierstokken blijven hierdoor in een ruststand, er rijpt geen eicel en daardoor blijft de menstruatie uit. Dit natuurlijke mechanisme noemen we lactatieamenorroe (het wegblijven van de menstruatie door melkproductie).

Gemiddeld duurt het bij vrouwen die volledige borstvoeding geven zo’n zes maanden voordat de menstruatie terugkeert, maar dit kan sterk variëren. Bij sommige vrouwen komt de cyclus na drie maanden al terug, bij anderen blijft de menstruatie meer dan een jaar weg. Zodra je baby minder vaak gaat drinken, de nachten gaat doorslapen (langer dan zes uur tussen voedingen), of als je start met vaste voeding of een flesje kunstvoeding, neemt de hoeveelheid prolactine af. Dat is vaak de trigger voor je lichaam om de menstruatiecyclus weer op te starten.

Het effect van lage hormoonspiegels op hoe je je voelt

Het geven van borstvoeding en de bijbehorende hoge prolactinespiegel hebben ook invloed op andere hormonen. Je lichaam maakt in deze periode namelijk minder oestrogeen en testosteron aan. Dit is goed om te weten, want dit heeft een heel direct, lichamelijk effect op hoe jij je voelt.

• Vaginale droogheid: Door de lage oestrogeenspiegel wordt het slijmvlies van je vagina tijdelijk dunner, droger en kwetsbaarder. Dit is een fysiologische reactie die wel wat wegheeft van de overgang (menopauze).
• Vermoeidheid en stemming: Een lagere testosteronspiegel kan ervoor zorgen dat je je sneller vermoeid voelt, wat minder assertief bent en een verlaagde stemming ervaart.
• Minder zin in seks (libido): Ongeveer 50% van de vrouwen rapporteert drie maanden na de bevalling een verminderd libido of seksuele problemen. Dit komt door een combinatie van slaaptekort, je nieuwe rol als moeder, het herstel van je bekkenbodem en de verlaagde hormoonspiegels.

Dit alles is volkomen normaal. Het is een natuurlijke manier van je lichaam om energie te besparen. Het helpt om hier open over te praten met je partner. Weet dat deze hormoonspiegels vanzelf weer normaliseren zodra je cyclus terugkeert of de borstvoeding wordt afgebouwd.

Vrijen en je veranderde lichaam

Omdat vaginale droogheid zo veel voorkomt (bij 62% van de vrouwen in de eerste drie maanden), is het verstandig om het rustig aan te doen als jullie weer willen vrijen. De combinatie van een dunner slijmvlies en een eventueel litteken van een knip (episiotomie) of inscheuring (ruptuur), kan ervoor zorgen dat gemeenschap in het begin gevoelig of pijnlijk is (dyspareunie).

Neem uitgebreid de tijd voor voorspel, zodat je lichaam de kans krijgt om opgewonden te raken. Het gebruik van een goed, neutraal glijmiddel op waterbasis is in deze fase eigenlijk onmisbaar en kan veel ongemak voorkomen. Voel je absoluut niet gehaast; intimiteit kan ook bestaan uit knuffelen, masseren en dicht bij elkaar zijn.

Vruchtbaar vóór je eerste menstruatie: de blinde zwangerschap

Er is een belangrijk fysiologisch feit waar elke vrouw na een bevalling rekening mee moet houden. De allereerste eisprong vindt vrijwel altijd plaats vóórdat je voor het eerst weer ongesteld wordt.

Dit klinkt misschien onlogisch, maar het werkt als volgt: je eierstok laat een eicel los (de ovulatie). Pas als deze eicel niet bevrucht wordt, bouwt je lichaam twee weken later het baarmoederslijmvlies af en word je ongesteld. Dit betekent dat je alweer vruchtbaar bent en zwanger kunt raken, zonder dat je via een bloeding hebt gemerkt dat je cyclus weer actief is. Dit fenomeen wordt in de medische wereld een ‘blind opgezette zwangerschap’ genoemd. Zodra je eierstokken weer signalen oppakken, is anticonceptie dus direct weer relevant.

Borstvoeding als natuurlijke anticonceptie (LAM)

Omdat de eisprong bij volledige borstvoeding zo lang wegblijft, wordt dit wereldwijd vaak gebruikt als een natuurlijke vorm van anticonceptie. Dit heet de Lactatie-Amenorroe-Methode (LAM). Deze methode is tot 98-99% betrouwbaar in de eerste zes maanden na je bevalling, maar dit geldt alléén als je ontzettend strikt aan de volgende drie voorwaarden voldoet:

1. Je baby is jonger dan zes maanden.
2. Je voedt volledig en uitsluitend op verzoek, dag én nacht. Dit betekent dat je baby alle voeding direct uit de borst haalt (geen structurele kolfvoeding of kunstvoeding). De pauzes tussen de voedingen mogen overdag niet langer zijn dan vier uur, en ’s nachts niet langer dan zes uur.
3. Je bent sinds 8 weken na je bevalling niet meer ongesteld geweest (geen enkel bloedverlies).

Zodra je baby langer gaat doorslapen, je start met vaste hapjes of als er toch een beetje bloedverlies optreedt, daalt de betrouwbaarheid van LAM aanzienlijk. Vanaf dat moment is het verstandig om aanvullende maatregelen te nemen.

Welke anticonceptie past bij deze fase?

Tijdens je nacontrole (ongeveer zes weken na de bevalling) zal je verloskundige of arts anticonceptie vaak met je bespreken. Geef je flesvoeding, dan kun je in principe uit alle reguliere methoden kiezen, zoals de combinatiepil, een spiraaltje of condooms.

Geef je borstvoeding? Dan is de standaard combinatiepil (die oestrogeen bevat) in de eerste periode minder geschikt. Oestrogeen kan er namelijk voor zorgen dat je melkproductie terugloopt. Een uitstekend alternatief is de minipil (zoals cerazette), die alleen het hormoon progestageen bevat. Deze pil is veilig voor je baby, beïnvloedt de melkproductie niet en kan al vanaf twee tot drie weken na de bevalling veilig worden gebruikt. Andere veilige opties tijdens borstvoeding zijn het hormoonspiraaltje, het koperspiraaltje, een hormoonstaafje in je arm of simpelweg condooms.

Hoe ziet die eerste menstruatie eruit?

Wanneer je voor het eerst weer ongesteld wordt, kan dit anders voelen en er anders uitzien dan je gewend was van vóór je zwangerschap. Je baarmoeder is opgerekt geweest en moet haar oude vorm en spierkracht weer helemaal terugvinden. Hierdoor kan je eerste menstruatie wat heviger zijn en kun je last hebben van wat meer krampen.

Het is ook heel normaal dat je cyclus in de eerste maanden nog wat onregelmatig is, zeker als je nog af en toe borstvoeding geeft. Soms heb je in het begin een menstruatie zónder dat er een eisprong heeft plaatsgevonden (een anovulatoire cyclus). Geef je lichaam de tijd om de hormonale balans weer op te bouwen. Bij de meeste vrouwen stabiliseert de cyclus zich vanzelf in de maanden die volgen.

Neem de tijd en wees lief voor jezelf

Het antwoord op de vraag wanneer je ongesteld wordt na je bevalling, ligt dus verweven in een samenspel van hormonen, voeding en jouw persoonlijke herstel. Of je nu na zes weken weer een regelmatige cyclus hebt, of dat je menstruatie door het geven van borstvoeding pas na een jaar weer opduikt; beide scenario’s zijn normaal.

Je hebt een periode van enorme fysieke en emotionele veranderingen achter de rug. Verwacht niet dat je lichaam en je hormonen direct weer functioneren zoals voorheen. Geef jezelf de rust en de ruimte om te wennen aan je nieuwe leven en vertrouw erop dat je lichaam in zijn eigen, veilige tempo de balans weer zal terugvinden. Mocht je je toch zorgen maken over aanhoudend bloedverlies, pijn of je emotionele welzijn, aarzel dan nooit om je huisarts of verloskundige om advies te vragen. Zij zijn er om jou te begeleiden in dit belangrijke herstel.