Episiotomie: inknippen tijdens de bevalling

Wat is een episiotomie precies?

Een episiotomie is een kleine operatieve ingreep waarbij de verloskundige of gynaecoloog de huid, het slijmvlies en de oppervlakkige bekkenbodemspieren van het perineum inknipt. Het perineum is het gebied tussen de vagina en de anus.

Het doel van deze ingreep is vrij rechttoe rechtaan: het vergroten van de vaginale opening. Hierdoor krijgt de baby meer ruimte om geboren te worden, wat de laatste fase van de bevalling (de uitdrijving) kan versnellen. Als we kijken naar de mate van weefselschade, dan is een episiotomie vergelijkbaar met wat artsen een ’tweedegraads ruptuur’ noemen, een spontane scheur die ook de spierlaag raakt, maar niet de kringspier.

Verschillende technieken: de hoek van de knip

Niet elke knip is hetzelfde. De manier waarop de incisie wordt gezet, is bepalend voor hoe je herstelt en hoe groot het risico op complicaties is.

• Mediolaterale episiotomie: Dit is de standaardmethode in Nederland. Hierbij begint de knip in het midden van de vaginaopening en wordt deze in een hoek van 45 tot 60 graden zijwaarts gezet, richting de zitbeenknobbel. Dit gebeurt meestal terwijl het hoofdje van de baby de huid maximaal oprekt. Juist die hoek is belangrijk: het zorgt ervoor dat de knip wegblijft bij de anale kringspier, waardoor de kans op een totaalruptuur aanzienlijk kleiner is.
• Mediane episiotomie: Hierbij wordt recht omlaag richting de anus geknipt. Hoewel dit vroeger wel gebeurde, wordt dit tegenwoordig sterk afgeraden omdat het risico op het doorscheuren naar de kringspier simpelweg te groot is.
• Episiotomia anterior: Een zeldzamere vorm die specifiek wordt ingezet bij vrouwen die een vrouwenbesnijdenis hebben ondergaan. Hierbij wordt aan de voorzijde van de vulva ruimte gemaakt door littekenweefsel weg te nemen.

Waarom wordt er geknipt? Van routine naar noodzaak

Tussen de jaren ’20 en ’80 van de vorige eeuw was de episiotomie bijna standaard in de verloskamer. Men dacht destijds dat een ‘gecontroleerde’ knip beter was dan een spontane scheur en dat het verzakkingen van de bekkenbodem op latere leeftijd zou voorkomen.

Inmiddels weten we beter. De wetenschappelijke literatuur is hier heel duidelijk over: routinematig knippen biedt geen voordelen. Daarom hanteren we in de moderne geboortezorg een restrictief beleid. Dat betekent dat er alleen wordt geknipt als daar een strikte medische noodzaak voor is.

De belangrijkste redenen voor een knip

Wanneer kiest een zorgverlener dan wél voor een episiotomie? Dit gebeurt meestal in de volgende situaties:

1. Foetale nood: Als de hartslag van je baby daalt en niet goed herstelt, moet de baby zo snel mogelijk geboren worden. Een knip kan dan net die extra minuten tijdwinst opleveren.
2. Kunstverlossing: Wanneer de baby geholpen moet worden met een vacuümpomp of een verlostang, is er meer ruimte nodig. In Nederland wordt bij bijna 90% van de eerste bevallingen met een vacuümpomp een knip gezet.
3. Niet-vorderende uitdrijving: Soms is het weefsel van het perineum zo stug dat de baby er ondanks goed persen niet voorbij komt.
4. Ruimte voor handgrepen: Bij een stuitligging of schouderdystocie heeft de arts letterlijk werkruimte nodig om de baby veilig ter wereld te helpen.

De procedure: verdoving en hechten

Als er besloten wordt dat een knip nodig is, zal de verloskundige of arts dit altijd met je communiceren en om je toestemming vragen. 

Pijnstilling

In de meeste gevallen wordt er eerst een lokale verdoving gegeven. De knip zelf wordt bij voorkeur gezet op het hoogtepunt van een wee. Op dat moment staat het weefsel zo strak gespannen dat het van nature al een beetje verdoofd aanvoelt. 

Het hechten van de episiotomie

Nadat je baby is geboren, moet de wond worden verzorgd. Tegenwoordig gebruiken we hiervoor bijna altijd een doorlopende hechttechniek met zelfoplossend draad. Dit is een grote verbetering omdat het veel minder trekkerig aanvoelt. Na het hechten voert de verloskundige vaak een rectaal toucher uit om te controleren of alles goed is hersteld.

Herstel en mogelijke complicaties

Een episiotomie blijft een wond in een gebied dat veel beweegt. Het is logisch dat je dit de eerste tijd merkt. Vrouwen die een knip hebben gehad, hebben vaker last van:

• Op korte termijn: Meer bloedverlies na de bevalling of een bloeduitstorting.
• Op lange termijn: Soms kan de spierspanning in de bekkenbodem wat lager zijn.

Plassen na een knip

Het eerste herstel van de wond kan gepaard gaan met ongemak bij het toiletbezoek. Je kunt last hebben van pijn bij het plassen of zelfs urineretentie (moeite om de blaas volledig te legen). Dit komt vaak door de zwelling in het gebied en de angst voor de pijn. Goed spoelen met lauwwarm water tijdens het plassen helpt niet alleen tegen het branderige gevoel, maar houdt de wond ook schoon en bevordert de genezing.

Seks na een knip

Wanneer je weer klaar bent voor intimiteit is heel persoonlijk, maar een episiotomie kan invloed hebben op de beleving van seks. Uit onderzoek blijkt dat vrouwen die een knip kregen vaker last hebben van dyspareunie (pijn tijdens de geslachtsgemeenschap) en andere seksuele problemen op de langere termijn. Neem de tijd om volledig te herstellen en bespreek eventuele aanhoudende klachten met je huisarts of een bekkenfysiotherapeut; zij kunnen helpen om de spierspanning en gevoeligheid in het littekengebied te verbeteren.

Kun je een episiotomie voorkomen?

Het goede nieuws is dat er een aantal dingen zijn die de kans op een knip kunnen verkleinen:

• Warme kompressen: Warme washandjes tegen het perineum tijdens het persen maken het weefsel soepeler.
• Perineummassage: Door vanaf week 34 het weefsel regelmatig te masseren, help je de elasticiteit te bevorderen.
• Bevalhoudingen: Verticale bevalhoudingen, zoals op de baarkruk, geven het weefsel meer ruimte om rustig mee te rekken dan op je rug liggen.
• Gedoseerd persen: Goed luisteren naar de aanwijzingen van de verloskundige helpt om het hoofdje rustig geboren te laten worden.

De cijfers in perspectief

In Nederland zien we dat het percentage episiotomieën gemiddeld rond de 24% ligt. Er is echter een groot verschil: bij vrouwen die voor het eerst bevallen ligt dit percentage hoger dan bij vrouwen die al eerder zijn bevallen. Ook maakt het uit of je kiest voor thuis bevallen of een ziekenhuisbevalling.

Tot slot: je bent in goede handen

Het idee van een episiotomie is voor veel vrouwen een bron van onzekerheid, maar onthoud dat je lichaam ontworpen is om te baren en ook om weer te herstellen. De ‘knip’ is geen standaardprocedure meer, maar een hulpmiddel dat alleen wordt ingezet als het echt meerwaarde heeft voor jou of je baby.