Prolactine

Wat is prolactine en hoe wordt het gereguleerd?

Prolactine (ook wel het luteotroop hormoon of LTH genoemd) is een eiwithormoon dat voornamelijk wordt geproduceerd door de zogenaamde lactotrofe cellen in de hypofysevoorkwab. Dit is een kleine klier onderaan je hersenen die fungeert als de ‘commandocentrale’ voor je hormoonhuishouding.

De regulatie van prolactine is uniek. Waar de meeste hormonen pas worden aangemaakt na een specifiek stimulerend signaal, staat prolactine in een niet-zwangere staat juist onder voortdurende onderdrukking. De hypothalamus stuurt continu dopamine (ook wel de Prolactin-Inhibiting Factor genoemd) naar de hypofyse om de productie te remmen. Je hersenen houden de rem er als het ware constant op. Pas wanneer deze rem wordt losgelaten, of wanneer stimulerende factoren zoals oestrogenen of het thyrotropin-releasing hormone (TRH) de overhand krijgen, stijgt de spiegel.

Veranderingen en functies tijdens de zwangerschap

Zodra je zwanger bent, ondergaat de productie van prolactine enorme veranderingen om je lichaam klaar te maken voor het moederschap. De hypofyse verandert zelfs fysiek: de lactotrofe cellen nemen tijdens de zwangerschap toe van 20% naar maar liefst 60% van de hypofysevoorkwab. Je bouwt dus letterlijk een grotere ‘fabriek’ voor de aanmaak van dit hormoon.

Gedurende de negen maanden dat je baby groeit, stijgt de prolactinespiegel in je bloed met een factor tien. Deze piek bereikt zijn hoogtepunt rond de bevalling (ongeveer 140 ng/mL). Deze stijging dient meerdere belangrijke doelen:

1. Mammogenese: voorbereiding van de borsten

Samen met hormonen als hPL, hCG, oestrogeen en progesteron stimuleert prolactine de spectaculaire groei van de melkklieren (alveoli en ductuli). Je borsten worden zwaarder en bereiden zich voor op hun nieuwe functie. Ondanks deze hoge spiegels produceer je tijdens de zwangerschap nog geen grote hoeveelheden melk. Dit is de ‘paradox van de melkproductie’: de placenta produceert zulke hoge hoeveelheden oestrogeen en progesteron dat zij de werking van prolactine op het borstweefsel direct blokkeren.

2. Aanpassingen in het moederlijk brein

Prolactine is niet alleen fysiek actief, maar beïnvloedt ook je mentale staat. Het helpt om de HPA-as (je stresssysteem) te dempen. Dit zorgt ervoor dat je als moeder fysiek en psychisch beter beschermd bent tegen externe stressoren. Bovendien stimuleert het in het derde trimester de aanmaak van receptoren voor oxytocine, wat essentieel is voor de hechting en de latere toeschietreflex.

3. Calcium- en vochthuishouding

Voor de groei van de baby is veel calcium nodig. Prolactine heeft een zogenaamde ‘calciotrope’ rol; het bevordert de opname van calcium uit je botten om dit beschikbaar te stellen voor de foetus en later voor de moedermelk. Daarnaast helpt het bij het reguleren van de waterhuishouding in de cellen van je baby en het vruchtwater.

Prolactine bij de foetus en in het vruchtwater

Interessant is dat niet alle prolactine uit jouw hypofyse komt. Het baarmoederslijmvlies (de maternale decidua) produceert ook zelf prolactine. Dit hormoon komt nauwelijks in jouw bloedbaan terecht, maar verplaatst zich naar het vruchtwater. In het tweede trimester piekt deze concentratie tot wel 6000 ng/mL.

De baby zelf begint pas ná 24 weken zwangerschapsduur eigen prolactine te produceren in de kleine foetale hypofyse. Dit is een belangrijk moment in de ontwikkeling van de hersenen van je baby.