Alles over oestrogeen en de zwangerschap

De drie gezichten van oestrogeen

Hoewel we vaak spreken over ‘oestrogeen’ in het enkelvoud, gaat het eigenlijk om een groep steroïdhormonen die allemaal worden afgeleid van cholesterol. Afhankelijk van de fase waarin je leven zich bevindt, is een andere vorm dominant:

• Oestradiol (E2): De krachtigste vorm. Dit is het dominante hormoon tijdens je vruchtbare jaren, voornamelijk geproduceerd in de eierstokken (ovaria).
• Oestriol (E3): Dit is een zwakkere variant, maar tijdens de zwangerschap wordt deze in gigantische hoeveelheden aangemaakt door de placenta.
• Oestron (E1): Na de overgang (menopauze) stopt de productie in de eierstokken en wordt dit de belangrijkste vorm, die vooral in je vetweefsel en bijnieren wordt gemaakt.

De motor achter je menstruatiecyclus

Voordat we kijken naar de zwangerschap, is het goed om te begrijpen hoe oestrogeen je maandelijkse menstruatiecyclus aanstuurt. Dit gebeurt via een vernuftig samenspel tussen je hersenen en je eierstokken.

In de eerste helft van je cyclus (de folliculaire fase) zorgt oestradiol voor de opbouw van het endometrium (het baarmoederslijmvlies). Dit is de voorbereiding op een eventuele innesteling. Wanneer de oestrogeenspiegel een piek bereikt, geeft dit een signaal aan de hypofyse (een klier in je hersenen) om een grote hoeveelheid LH (Luteïniserend Hormoon) af te geven. Deze ‘LH-piek’ zet de ovulatie (eisprong) in gang.

Na de eisprong werkt oestrogeen samen met progesteron om de baarmoeder rustig te houden. Als er geen bevruchting plaatsvindt, dalen de spiegels, wat uiteindelijk de menstruatie activeert. Het is een cyclus van opbouw en loslaten die je lichaam elke maand weer feilloos doorloopt.

Oestrogeen tijdens de zwangerschap: Een enorme stijging

Zodra je zwanger bent, verandert de hormoonhuishouding drastisch. De spiegels van oestron en oestradiol stijgen met een factor 100, terwijl de oestriolspiegel zelfs 1000 keer zo hoog wordt als normaal. Deze enorme hoeveelheden zijn nodig om je lichaam aan te passen aan de groei van je baby. Je kunt deze stijging vaak al vroeg opmerken door de bekende zwangerschapssymptomen.

De foetaal-placentaire eenheid

Een uniek aspect van de zwangerschap is dat de placenta oestrogeen niet helemaal alleen kan maken. De placenta mist bepaalde enzymen en werkt daarom samen met je baby. De bijnieren en de lever van de foetus maken voorlopers (precursors) aan, die de placenta vervolgens omzet in oestriol (E3). Omdat dit proces afhankelijk is van een gezond kindje, wordt de oestriolwaarde in de medische wereld soms gezien als een maatstaf voor het welzijn van de baby.

Wat doet al dat oestrogeen met je lichaam?

De effecten zijn merkbaar in bijna elk orgaan:

• De baarmoeder: Oestrogeen stimuleert de groei van de uterus en de spierlaag (myometrium) en zorgt voor een veel grotere doorbloeding.
• De borsten: Het hormoon bereidt je borsten voor op de borstvoeding door de melkkanalen te laten groeien. Dit kan leiden tot pijnlijke borsten tijdens de zwangerschap. Opvallend genoeg remt oestrogeen de daadwerkelijke melkproductie nog; je lichaam wacht hiermee tot de baby er echt is.
• Hart en vaten: Oestrogeen zorgt voor vasodilatatie (het wijder worden van de bloedvaten). Dit beïnvloedt je bloeddruk en is nodig omdat je hart veel meer bloed moet rondpompen.
• De huid: De bekende zwangerschapskwaaltjes zoals de linea nigra (de donkere streep op je buik), rode handpalmen of een zwangerschapsmasker worden veroorzaakt door de hoge oestrogeenspiegels.

De voorbereiding op de bevalling

Aan het einde van de zwangerschap verschuift de balans. Waar progesteron de baarmoeder maandenlang rustig hield, neemt de invloed van oestrogeen toe om de bevalling voor te bereiden. Dit proces noemen we de activatiefase van de baarmoeder.

Oestrogeen zorgt voor de aanmaak van gap junctions. Dit zijn kleine verbindingskanaaltjes tussen de spiercellen van de baarmoeder. Dankzij deze kanaaltjes kunnen elektrische signalen razendsnel worden doorgegeven, waardoor de baarmoeder tijdens een wee als één krachtig geheel kan samentrekken. Daarnaast zorgt oestrogeen ervoor dat je baarmoeder gevoeliger wordt voor oxytocine, het hormoon dat de weeën daadwerkelijk opwekt, en helpt het bij het verstrijken van de baarmoedermond.

Na de geboorte: De ‘hormooncrash’

Zodra de placenta is geboren, valt de belangrijkste bron van oestrogeen weg. Binnen 3 tot 7 dagen dalen je spiegels terug naar hun normale niveau. Dit heeft een direct effect op je welzijn.

Lactatie en herstel

De snelle daling van oestrogeen heft de remming op het hormoon prolactine op. Hierdoor komt de melkproductie pas echt goed op gang. De lage oestrogeenspiegel tijdens de kraamtijd kan echter ook zorgen voor ongemakken zoals vaginale droogheid, haaruitval of nachtelijk zweten.

Klinische aspecten en anticonceptie

Omdat oestrogeen zo’n krachtig effect heeft op de eierstokken, wordt het veel gebruikt in de anticonceptiepil. Als je wilt stoppen met de pil om zwanger te worden, krijgt je natuurlijke oestrogeenproductie weer de ruimte om de cyclus over te nemen.

Toch is oestrogeengebruik niet voor iedereen geschikt. Het verhoogt namelijk het risico op trombose. Daarom wordt oestrogeenhoudende anticonceptie vaak afgeraden bij vrouwen boven de 35 die roken.

Samenvattend: een balans van kracht en zorg

Oestrogeen is veel meer dan een simpel voortplantingshormoon. Het is een complexe chemische boodschapper die je lichaam helpt om te vormen tijdens de zwangerschap en je baarmoeder klaarmaakt voor de geboorte.

Of je nu te maken hebt met de eerste voortekenen van de bevalling of de daling na de geboorte: weet dat je lichaam een feilloos systeem heeft. Voel je je onzeker over bepaalde symptomen? Bespreek dit dan altijd met je huisarts of verloskundige.