Wat is Remifentanil precies?
Remifentanil is een krachtige, synthetische pijnstiller. In medische termen valt het onder de ‘morfinomimetica’. Dit betekent heel simpel dat het een nagemaakt medicijn is dat op een vergelijkbare manier in je hersenen werkt als morfine. Het blokkeert de pijnsignalen, waardoor de scherpe pieken van de weeën worden afgevlakt. Je krijgt het medicijn in het ziekenhuis toegediend via een infuus, een dun slangetje in je hand of arm (intraveneus).
Wat dit middel echt uniek maakt binnen de verloskunde, is de enorme snelheid. Waar sommige andere pijnstillers tijd nodig hebben om in te werken, bereikt dit middel al binnen 90 seconden, en vaak al binnen 1 minuut, zijn maximale pijnstillende effect. Dit past perfect bij het ritme van een wee. Tegelijkertijd wordt het medicijn ook weer razendsnel door je lichaam afgebroken. De ‘halfwaardetijd’ (de tijd die je lichaam nodig heeft om de helft van het middel af te breken) is slechts 3 minuten. Na het piekmoment ebt de werking dus na 3 tot 5 minuten weer net zo snel weg.
Hoe werkt een pompje met Remifentanil tijdens de bevalling?
Je krijgt dit medicijn via een speciale, computergestuurde pomp. Dit noemen artsen een PCA-pomp, wat staat voor Patient-Controlled Analgesia (patiënt-gecontroleerde pijnstilling). Het grote voordeel hiervan is dat jij letterlijk de regie in handen hebt.
Je krijgt een knopje in je hand. Zodra je voelt dat er een wee begint op te bouwen, druk je op die knop. De pomp geeft jou dan via het infuus direct een afgemeten dosis (een bolus) van het medicijn in je bloedbaan. Omdat het binnen een minuut werkt, wordt de ergste top van de pijn van precies díé wee weggehaald.
Misschien vraag je je af: wat als ik te vaak druk? Kan ik mezelf per ongeluk een overdosis geven? Het antwoord is nee, en dat is een hele geruststellende gedachte. De pomp heeft een ingebouwde, elektronische beveiliging: de ‘lockout-tijd’. Deze tijd staat doorgaans strak ingesteld op 3 minuten. Hoe vaak je in de paniek van een wee ook op de knop drukt, de pomp geeft pas een nieuwe dosis af als die veilige wachttijd verstreken is. Voor de veiligheid adviseren artsen tegenwoordig om de pomp alleen in te stellen op deze druk-op-de-knop doses (bolus) en niet meer te kiezen voor een continue achtergronddosering, omdat dit de kans op bijwerkingen onnodig vergroot.
Het effect op jou
Als je op de knop drukt, zakt de ergste pijn weg. De pijn verdwijnt niet voor de volle honderd procent, maar het maakt de weeën veel beter te dragen. Het is echter belangrijk om te weten dat dit middel ook sterk sederend werkt. Dat betekent dat je er behoorlijk slaperig, doezelig of suf van kunt worden. Soms voelen vrouwen zich zelfs een beetje ‘high’ of afwezig.
Tussen de weeën door kun je soms even in een diepe ontspanning of lichte slaap vallen. Veel vrouwen vinden deze rust heerlijk, omdat ze zo energie kunnen sparen. Er zijn echter ook vrouwen die dit als onprettig of beangstigend ervaren, omdat ze voor hun gevoel de controle over de situatie verliezen of de geboorte van hun kindje in een waas meemaken. Het is helemaal aan jou om te bedenken hoe jij hierin staat. Verder is het zo dat de pijnstillende werking van dit medicijn na een aantal uren langzaam afneemt in effectiviteit.
Het effect op je baby
Je vraagt je als aanstaande moeder natuurlijk af wat medicatie met je baby doet. Het is goed om te weten dat Remifentanil via de moederkoek (placenta) ook bij jouw baby terechtkomt. Gelukkig wordt het bij je baby, net als bij jou, ook weer heel snel afgebroken.
Wel is het zo dat de artsen tijdens het gebruik van dit middel veranderingen kunnen zien in het hartritme van je baby op de monitor. Vaak zien ze een specifiek patroon (een sinusoïdaal patroon), wat een bekende reactie is op dit medicijn. Na de geboorte worden altijd de Apgar-scores (snelle gezondheidscheck van de baby) gemeten. Deze scores zijn bij dit middel over het algemeen prima en goed vergelijkbaar met baby’s van moeders die een ruggenprik kregen. Wel zijn artsen er eerlijk over dat de eventuele langetermijneffecten op de ontwikkeling van de baby momenteel nog niet helemaal in kaart zijn gebracht door de wetenschap.
Waarom kiezen voor Remifentanil? (De voordelen)
Wanneer is dit pompje nu een goede keuze? Ten eerste is het een fantastische medische uitkomst als de ruggenprik (epidurale analgesie) voor jou geen optie is. Soms mag je geen ruggenprik vanwege een medische aandoening, zoals een probleem met je bloedstolling. Ook komt het voor dat een bevalling al zo ver gevorderd is (bijvoorbeeld bij 7 of 8 centimeter ontsluiting), dat het zetten van een ruggenprik te veel tijd kost. Omdat Remifentanil direct via een infuus werkt, biedt het op zo’n moment zeer snel de nodige verlichting.
Daarnaast is er nog een groot voordeel ten opzichte van de ruggenprik: vrouwen die dit pompje gebruiken, ontwikkelen tijdens de bevalling aanzienlijk minder vaak koorts (een temperatuur van 38 graden of hoger). Koorts tijdens de bevalling zorgt er vaak voor dat de baby na de geboorte uit voorzorg moet worden opgenomen en preventief antibiotica krijgt, omdat artsen een mogelijke infectie moeten uitsluiten. Bij dit middel wordt jullie dat traject veel vaker bespaard.
Wat zijn de nadelen en risico’s?
Elk krachtig medicijn dat ingrijpt op je zenuwstelsel heeft risico’s. Het grootste medische risico bij dit medicijn is ademhalingsdepressie. Dit houdt in dat de prikkel vanuit je hersenen om adem te halen wordt afgeremd. Je ademhaling kan ongemerkt te oppervlakkig of te langzaam worden, en je kunt zuurstoftekort in je bloed krijgen (desaturatie). In een enkel geval kan de ademhaling zelfs heel even stoppen (apneu). Vanwege dit risico wordt het pompje meestal direct stopgezet wanneer je bijna mag gaan persen (de uitdrijvingsfase), ook omdat je dan je volledige focus en helderheid nodig hebt.
Strenge bewaking voor jouw veiligheid
Die kans op ademhalingsproblemen klinkt misschien beangstigend, en het is heel logisch als je daarvan schrikt. Maar juist daarom hebben ziekenhuizen uitzonderlijk strenge veiligheidsprotocollen (Standard Operating Procedures) opgesteld. Het gebruik van dit middel is veilig, doordat jij continu en nauwlettend in de gaten wordt gehouden. Hoe ziet dat er in de praktijk uit?
- Je krijgt een knijpertje op je vinger (een pulse-oximeter) dat elke seconde het zuurstofgehalte in je bloed (de saturatie) meet.
- Je krijgt een band om je arm die elke 5 tot 10 minuten je bloeddruk en hartslag meet.
- De hartslag van je baby wordt continu en zonder pauze bewaakt via een CTG-monitor.
- Omdat je aan al deze snoertjes en het infuus vastzit, ben je aan je bed gebonden. Je kunt helaas niet even rondlopen of onder de douche stappen.
- De eerste dertig minuten nadat het infuus is aangesloten, blijft er verplicht en continu een arts of verloskundige naast je bed zitten. Dit noemen we één-op-één begeleiding. Als je te suf wordt of je ademhaling vertraagt, grijpen zij direct in.
- Op de verloskamer liggen altijd spullen klaar voor beademing, en een speciaal medicijn (naloxon) dat de werking van Remifentanil onmiddellijk in je lichaam kan uitschakelen als dat nodig mocht zijn. Je krijgt trouwens niet standaard een zuurstofmasker op, omdat de artsen zo het beste kunnen observeren hoe jouw eigen, natuurlijke ademhaling verloopt.
Remifentanil vergeleken met de ruggenprik en pethidine
Als je de keuze hebt, weeg je waarschijnlijk verschillende opties tegen elkaar af.
Vergeleken met de ruggenprik: De ruggenprik is en blijft de absolute ‘gouden standaard’ in de geboortezorg. Een ruggenprik neemt de pijn veel effectiever en vollediger weg, en vrouwen geven de ruggenprik over het algemeen een hoger cijfer voor tevredenheid. Uit Nederlands onderzoek (de RAVEL-studie) blijkt dat van de vrouwen die starten met Remifentanil, uiteindelijk zo’n 13% toch nog om een ruggenprik vraagt, terwijl dit andersom (van ruggenprik naar pompje) maar bij 1% gebeurt. Maar, zoals eerder genoemd, een ruggenprik vergt de aanwezigheid van een anesthesioloog, de procedure duurt langer, en je mag helemaal niet meer lopen.
Vergeleken met pethidine: Pethidine is een andere pijnstiller die soms via een prik in je been of bil wordt gegeven. Het nadeel van pethidine is dat het vooral je hersenen verdooft (je wordt erg slaperig), maar dat het de pijn maar heel beperkt wegneemt. Bij wel 2 op de 3 vrouwen werkt het onvoldoende. Bovendien is de afbraaktijd in het lichaam van je baby heel erg lang, soms wel bijna 24 uur. Als we puur kijken naar pijnverlichting, dan wint Remifentanil het ruim van pethidine.
Is dit de juiste keuze voor jou?
Een bevalling is een van de meest indrukwekkende ervaringen uit je leven. Welke vorm van pijnstilling je ook kiest, of je nu helemaal zonder wilt, of graag de medische mogelijkheden benut, er is geen ‘goed’ of ‘fout’.
Het PCA-pompje met Remifentanil is een prachtig, snelwerkend hulpmiddel dat jou de regie geeft op momenten dat de golven van pijn te zwaar worden, zeker in situaties waarbij een ruggenprik niet haalbaar is. Je zult er slaperig van worden, en de medische controle om je bed is groot, maar juist die controle zorgt ervoor dat je op een veilige en verantwoorde manier door je bevalling heen wordt geholpen.
Ons belangrijkste advies: neem deze informatie mee en bespreek je wensen en onzekerheden open en eerlijk met je verloskundige of gynaecoloog. Stel al je vragen, ook als je het nog spannend vindt. Zij zijn er om jou te steunen, te bewaken en te begeleiden naar een mooie bevalling.
Bronnen:
- De Jonge, A., e.a. (2025). Praktische verloskunde (15e ed.).
- Federatie Medisch Specialisten. (2020). Richtlijn: Pijnbehandeling tijdens de bevalling. Bekijk richtlijn
- Freeman, L., e.a. (2018). RAVEL trial: Onderzoek Remifentanil vs. epidurale analgesie. Bekijk studie
- Logtenberg, S., e.a. (2017). Onderzoek baringspijn met Remifentanil PCA versus ruggenprik. Bekijk studie
- NVOG & NVA. (2014). Standard Operating Procedure (SOP) Remifentanil Patient-Controlled-Analgesia (PCA).
