De navelstreng; alles wat je wilt weten

Binnenin de navelstreng lopen normaal gesproken drie bloedvaten: één ader en twee slagaders. Bij volwassenen vervoeren slagaders zuurstofrijk bloed vanaf het hart, maar in de foetale bloedsomloop werkt dit precies andersom. De foetus haalt namelijk geen zuurstof uit zijn eigen longen, maar uit de placenta. De enkele navelstrengader (vena umbilicalis) vervoert daarom het zuurstofrijke en voedingsrijke bloed ván de placenta náár je baby. De twee navelstrengslagaders (arteriae umbilicales) vervoeren het zuurstofarme bloed en de afvalstoffen, zoals koolstofdioxide, weer terug van je baby naar de placenta, zodat jouw lichaam dit verder kan opruimen.

Om ervoor te zorgen dat deze belangrijke bloedvaten niet zomaar dichtgedrukt kunnen worden, liggen ze ingebed in een speciale, stevige en geleiachtige substantie: de gelei van Wharton. Bovendien lopen de bloedvaten niet recht, maar draaien ze als een spiraal om elkaar heen, vergelijkbaar met een ouderwets telefoonsnoer. De combinatie van deze windingen en de gelei van Wharton beschermt de bloedvaten uitstekend tegen druk, spanning en knikken wanneer je baby in het vruchtwater beweegt.

Een tijdelijke verhuizing van de darmen (fysiologische navelbreuk)

Wist je dat de navelstreng in het begin van je zwangerschap nog een heel andere, bijzondere functie heeft? Rond de zesde week van de zwangerschap groeien de darmen van je baby namelijk razendsnel. Omdat de lever en de nieren op dat moment relatief groot zijn, is er in het piepkleine buikje simpelweg nog niet genoeg ruimte voor al die darmen.

De natuur heeft daar een slimme oplossing voor bedacht: de darmen verhuizen tijdelijk naar de basis van de navelstreng, net buiten de buikholte. In medische termen wordt dit een fysiologische navelbreuk genoemd. Dit klinkt misschien wat spannend, maar het is een volkomen normaal en noodzakelijk stapje in de ontwikkeling. Zodra het buikje van je baby rond de tiende week van de zwangerschap groot genoeg is geworden, trekken de darmen zich vanzelf weer netjes terug naar de buikholte, klaar om hun definitieve plekje in te nemen.

Bijzonderheden tijdens de zwangerschap

Elke zwangerschap is uniek, en dat geldt ook voor de vorm, lengte en ligging van de navelstreng. Soms ziet een verloskundige of echoscopist iets afwijkends. Vaak is dit een onschuldige variatie, maar soms is er wat extra controle nodig.

Variaties in lengte, knopen en omstrengelingen

Soms is de navelstreng aanzienlijk langer (meer dan 75 tot 100 centimeter) of juist korter (minder dan 30 tot 32 centimeter) dan gemiddeld. Een lange navelstreng zien we vaak bij baby’s die erg beweeglijk en actief zijn in de baarmoeder, omdat de spanning die de foetus uitoefent de groei van de streng stimuleert.

Omdat baby’s vrij rondzwemmen in het vruchtwater, kunnen er knopen of lussen ontstaan. Vaak gaat het om een zogenaamde ‘valse knoop’. Dit is slechts een onschuldige verdikking in de gelei van Wharton of een extra kronkel in de bloedvaten, en dit heeft verder geen klinische betekenis.

Slechts bij ongeveer 1% van de zwangerschappen ontstaat er een ‘ware knoop’ doordat de baby door een lus van zijn eigen navelstreng is gezwommen. Zelfs als er een echte knoop in zit, is deze in de meeste gevallen los en ongevaarlijk. De stevige gelei van Wharton voorkomt doorgaans dat de bloedvaten worden afgekneld. Ook een navelstreng die om het nekje of lichaampje van de baby gewikkeld zit (een omstrengeling) komt heel vaak voor – bij ongeveer een vijfde van de bevallingen – en vormt in de overgrote meerderheid van de gevallen geen enkel probleem voor de baby tijdens de geboorte.

Twee bloedvaten in plaats van drie (SUA)

Soms zien echoscopisten tijdens de 20-wekenecho dat de navelstreng niet drie, maar slechts twee bloedvaten bevat. Er ontbreekt dan één van de slagaders. In medische termen wordt dit een Single Umbilical Artery (SUA) genoemd, en dit komt voor bij 1 tot 2% van de baby’s. Vaak ontstaat dit doordat de tweede slagader in aanleg wel aanwezig was, maar vroeg in de zwangerschap weer is verdwenen.

Als dit bij jouw baby wordt vastgesteld, is het heel begrijpelijk dat je je daar even zorgen over maakt. Weet dat in de meeste gevallen deze baby’s volkomen gezond worden geboren en dat het overgebleven bloedvat het werk moeiteloos overneemt. Wel is er bij een SUA een iets verhoogde kans op een lager geboortegewicht of aangeboren afwijkingen aan het hart of de nieren van de baby. Daarom zal de echoscopist deze organen extra zorgvuldig controleren en kan je gynaecoloog of verloskundige aanraden om de groei van je baby in de loop van de zwangerschap nog eens extra te meten.

De aanhechting aan de placenta en vasa praevia

Normaal gesproken hecht de navelstreng zich netjes in het midden (centraal) van de placenta vast. Soms ligt de aanhechting echter helemaal aan de rand (een marginale insertie) of hecht de navelstreng zich niet direct in de placenta, maar in de vruchtvliezen (een velamenteuze insertie). Bij een velamenteuze insertie, wat bij 1 tot 2% van de zwangerschappen voorkomt, lopen de bloedvaten een stukje onbeschermd door de dunne vliezen heen voordat ze de placenta bereiken. Dit kan soms leiden tot een iets lager geboortegewicht van de baby.

Als deze onbeschermde bloedvaten precies voor de uitgang van de baarmoeder (de baarmoedermond) komen te liggen, spreken artsen van vasa praevia. Dit is een kwetsbare situatie. Als de vliezen tijdens de bevalling zouden breken of wanneer er ontsluiting ontstaat, kunnen deze bloedvaten namelijk scheuren, wat tot gevaarlijk bloedverlies voor de baby kan leiden. Een ongeboren baby heeft slechts een kleine hoeveelheid bloed, waardoor dit grote gevolgen kan hebben.