Alles over de werking van het zwangerschapshormoon Relaxine

Waar en wanneer maakt je lichaam Relaxine aan?

Vanaf het allereerste begin van je zwangerschap gaat je lichaam hard aan het werk. In de eerste paar weken wordt Relaxine voornamelijk geproduceerd door het corpus luteum. Dit is het ‘gele lichaam’, een klein structuurtje in je eierstok dat overblijft nadat je eisprong heeft plaatsgevonden. Naarmate je zwangerschap vordert en je baby groeit, nemen de placenta (de moederkoek), de spierlaag van de baarmoeder en het baarmoederslijmvlies deze productie deels over.

Het verloop van de hoeveelheid Relaxine in je bloed is best bijzonder. De concentratie is namelijk het allerhoogst in het eerste trimester, met een flinke piek ergens tussen de acht en twaalf weken zwangerschap. Na deze piek daalt het niveau met ongeveer twintig procent, maar het blijft daarna de rest van je zwangerschap op een stabiel niveau aanwezig. Je lichaam heeft het namelijk hard nodig om alles in goede banen te leiden. Pas na de bevalling, wanneer de placenta is geboren, dalen deze waarden weer heel snel.

Hoe Relaxine je lichaam voorbereidt op de bevalling

De functies van Relaxine zijn enorm breed. Het hormoon zorgt er op allerlei slimme manieren voor dat je lichaam zich aanpast aan de zwangerschap en zich klaarmaakt voor de naderende geboorte.

Ruimte maken in je bekken en gewrichten

Samen met andere hormonen zoals oestrogeen en progesteron, heeft Relaxine een direct effect op het kraakbeen en het bindweefsel van je gewrichten en ligamenten. Ligamenten zijn de stevige, elastische banden die je botten bij elkaar houden. Door de werking van Relaxine neemt de laxiteit, oftewel de soepelheid, van dit bindweefsel toe. Dit is een heel mooi en natuurlijk mechanisme: je bekken moet letterlijk wat meer speling krijgen. De gewrichten in je bekken en het kraakbeen van je schaambeen (het os pubis) worden iets beweeglijker en weker. Hierdoor ontstaat er net dat beetje extra ruimte dat straks nodig is om je baby veilig door het geboortekanaal te laten passen. Voor jou kan dit betekenen dat je houding iets verandert en je misschien die kenmerkende, ietwat waggelende ‘zwangerschapsgang’ ontwikkelt om je evenwicht te bewaren.

Een ontspannen baarmoeder tijdens de zwangerschap

Tijdens de negen maanden dat je baby in je buik zit, is van groot belang dat je baarmoederspier zich rustig houdt. We noemen dit in medische termen myometrial quiescence. Relaxine werkt hierin nauw samen met progesteron om samentrekkingen van de baarmoederspier te onderdrukken. Op celniveau zorgt Relaxine ervoor dat bepaalde kanalen (zoals kaliumkanalen) in de cellen worden geactiveerd en dat er minder calcium de spiercellen binnenkomt. Calcium is normaal gesproken nodig om een spier te laten samentrekken, dus door dit af te remmen, helpt Relaxine voorkomen dat je te vroeg weeën krijgt en je baby veilig kan doorgroeien.

Het zacht maken van de baarmoedermond

Wanneer de bevalling uiteindelijk dichterbij komt, speelt Relaxine een sleutelrol bij het rijpen van de baarmoedermond (de cervix). Normaal is dit weefsel heel stug, om de baarmoeder goed en veilig af te sluiten. Maar om tijdens de bevalling te kunnen ontsluiten, moet de baarmoedermond zacht en soepel worden. Relaxine verandert de structuur van het collageen (de sterke eiwitvezels in je weefsels) en zorgt ervoor dat de weefsels meer water vasthouden. Hierdoor voelt de baarmoedermond uiteindelijk zo zacht aan als je lippen, klaar om op te rekken tijdens de ontsluitingsweeën.

Meer dan alleen botten: de invloed op je bloedvaten en nieren

Wat veel vrouwen niet weten, is dat Relaxine ook buiten je bekken en baarmoeder heel belangrijk werk verricht. Je lichaam maakt tijdens de zwangerschap tot wel vijftig procent extra bloed aan om je baby via de placenta van voldoende zuurstof en voeding te voorzien. Al dat extra bloed moet wel door je vaten gepompt worden zonder dat je bloeddruk gevaarlijk stijgt.

Hier helpt Relaxine. Het hormoon bevordert vaatverwijding (vasodilatatie) in je hele lichaam, waardoor de weerstand in je bloedvaten afneemt. Dit zorgt er mede voor dat je bloeddruk in de eerste helft van je zwangerschap vaak mooi stabiel blijft of zelfs iets daalt, ondanks dat je hart meer bloed rondslaat. Daarnaast stimuleert het een betere doorbloeding van je baarmoeder en je nieren. Je nieren moeten harder werken om de afvalstoffen van jou én je baby te filteren, en Relaxine helpt hierbij door de filtratiesnelheid (de zogenaamde GFR) in je nieren te verhogen. Tot slot beïnvloedt Relaxine, samen met andere hormonen, het dorstcentrum in je hersenen, waardoor je meer behoefte hebt om te drinken en zo je vochtbalans op peil houdt.

Ongemakken en bekkenpijn: de keerzijde van Relaxine

Hoewel het verweken van je banden en gewrichten een heel nuttig proces is, kan het helaas ook zorgen voor fysiek ongemak. Doordat de ligamenten in je bekken slapper worden, verliezen de bekkengewrichten een deel van hun natuurlijke, mechanische stabiliteit. Je spieren, zoals je buik-, rug- en bilspieren, moeten daardoor veel harder werken om je bekken stabiel te houden tijdens het lopen, tillen of zelfs omdraaien in bed.

Wanneer de spieren dit niet goed kunnen opvangen, ontstaan er schuifkrachten in de gewrichten die kunnen leiden tot bekkengordelpijn of lage rugpijn. De wetenschappelijke literatuur laat overigens zien dat er niet altijd een harde, directe link is tussen hóé hoog jouw Relaxine-niveau in het bloed is en de ernst van de pijn. Sommige onderzoeken tonen namelijk aan dat vrouwen mét veel bekkenklachten volkomen normale niveaus van het hormoon in hun bloed hebben. Het is dus eerder een complex samenspel van je veranderende houding (door je groeiende buik), de belasting die je van je lichaam vraagt, en de toegenomen beweeglijkheid.

Daarnaast speelt Relaxine, doordat het collageenvezels zachter maakt, ook op de achtergrond een rol bij het ontstaan van zwangerschapsstriemen (striae). De snelle mechanische rek van de huid op je buik en borsten kan leiden tot kleine scheurtjes in het onderhuidse bindweefsel.

Wat kun je doen bij deze zwangerschapskwaaltjes?

Voel je pijn rond je schaambeen, in je onderrug of in je bilstreek? Het is heel belangrijk om dan de juiste balans te zoeken. Helemaal stoppen met bewegen en plat in bed gaan liggen is niet goed, want je omliggende spieren moeten sterk blijven om je bekken op te vangen. Probeer echter zwaar tillen, onverwachte draaibewegingen en langdurig in eenzelfde houding staan te vermijden. Als de klachten je dagelijkse bezigheden belemmeren, is het verstandig om contact op te nemen met een gespecialiseerde bekkenfysiotherapeut of oefentherapeut. Zij kunnen je gericht advies geven en oefeningen aanleren om de spieren rondom je bekken beter te coördineren, zodat ze het werk van de slappere ligamenten succesvol kunnen overnemen.

Een prachtig en natuurlijk samenspel

Je lichaam is een uiterst complex en indrukwekkend systeem dat precies weet wat het moet doen om een nieuw leven de ruimte te geven. Het hormoon Relaxine is daarin een van de belangrijkste stille krachten. Van het stilhouden van je baarmoeder tijdens de zwangerschap, tot het aanpassen van je bloedvaten, het verruimen van je bekken en het zacht maken van de baarmoedermond voor de uiteindelijke geboorte.

Het is normaal als de veranderingen in je lichaam soms onzekerheid of ongemak met zich meebrengen. Zeker wanneer dit resulteert in vermoeidheid of klachten in je onderrug. Hopelijk stelt het je enigszins gerust om te begrijpen wáárom je lichaam deze aanpassingen doet. Het zijn geen signalen dat er iets mis is, maar juist tekenen dat je lichaam zich optimaal en op een volkomen natuurlijke manier voorbereidt. Luister goed naar de signalen die je lijf je geeft, neem op tijd je rust, en wees mild voor jezelf.