Seks tijdens de zwangerschap

Hoe je lichaam en je zin in seks veranderen per trimester

Tijdens een gezonde, ongecompliceerde zwangerschap is seksuele activiteit volkomen veilig. Toch zal je merken dat je behoeften niet negen maanden lang hetzelfde blijven. Je hormonen, je fysieke gesteldheid en je emoties spelen allemaal een grote rol in hoeveel zin je hebt om te vrijen.

Het eerste trimester: vermoeidheid en gevoelige borsten

In de eerste drie maanden van je zwangerschap ervaren veel vrouwen een flinke afname in hun verlangen naar seks. Dit is logisch, want je lichaam werkt hard aan de aanleg van je baby. Vermoeidheid, misselijkheid en extreem gevoelige of pijnlijke borsten staan vaak op de voorgrond.

Tijdens seksuele opwinding kunnen je borsten wel 25% in volume toenemen. Deze extra zwelling, bovenop de groei en extra doorbloeding die de zwangerschap zelf al veroorzaakt, kan ongemakkelijk of zelfs pijnlijk aanvoelen. Het is dan ook heel normaal als je in deze fase liever kiest voor knuffelen of intimiteit zonder penetratie of stimulatie van je borsten.

Het tweede trimester: meer doorbloeding en intensere orgasmes

Het tweede trimester brengt vaak verlichting. De misselijkheid verdwijnt bij de meesten naar de achtergrond en je energie komt weer wat terug. Vaak is dit de periode waarin het seksueel verlangen toeneemt, soms zelfs tot een niveau dat hoger is dan dat van je partner.

Een belangrijke verandering in je lichaam is vasocongestie. Dit is een medische term voor een sterk verhoogde bloedtoevoer, in dit geval naar je bekkengebied en geslachtsdelen. Hierdoor word je vanzelf wat vochtiger en ben je fysiek sneller opgewonden. Bij ongeveer de helft van de vrouwen verbetert het vermogen om een orgasme te krijgen, en sommigen ervaren zelfs intensere of meervoudige orgasmes. Let wel: diezelfde extreme doorbloeding kan bij zo’n 30% van de vrouwen juist zorgen voor een verdoofd gevoel, overgevoeligheid of pijn tijdens penetratie. Luister dus goed naar je eigen lichaam.

Het derde trimester: een zware buik en harde buiken

In de laatste maanden van de zwangerschap neemt de frequentie van seksueel contact vaak weer af. De groeiende baarmoeder zit in de weg, je bent sneller kortademig en je slaapt waarschijnlijk minder goed. Daarnaast ben je je steeds meer mentaal aan het voorbereiden op de aanstaande geboorte.

Ook de manier waarop je een orgasme ervaart kan in dit trimester veranderen. Normaal gesproken is een orgasme klonisch, wat betekent dat je ritmische, kloppende samentrekkingen voelt. In het derde trimester kan dit veranderen in een tonisch orgasme: je baarmoeder trekt dan samen in één lange, soms als pijnlijk ervaren kramp die wel een minuut kan duren. Na het hoogtepunt kun je nog tot een half uur last hebben van ‘harde buiken‘ of milde samentrekkingen van je baarmoeder. Dit is onschuldig, maar het kan wel oncomfortabel voelen.

Is seks tijdens de zwangerschap veilig voor de baby?

Een van de meest voorkomende zorgen bij aanstaande ouders is de angst om de baby pijn te doen of te beschadigen tijdens het vrijen. Wees gerust: in een gezonde zwangerschap kan seks geen kwaad voor je ongeboren kind. Je baby is uitstekend beschermd. Het kindje zit veilig opgeborgen in de vruchtwaterzak (het amnion), omringd door dempend vruchtwater, en wordt beschermd door de sterke spieren van je baarmoeder. Bovendien zit de baarmoedermond stevig dicht, vaak afgesloten met een slijmprop die bacteriën en infecties buiten houdt.

Veel vrouwen merken wel dat de baby direct na een orgasme of na de seks ineens heel beweeglijk wordt. Hoewel dit psychologisch best ongemakkelijk kan voelen, alsof je baby ‘meekijkt’, hoef je je hier geen zorgen over te maken. Dit is een volkomen onschadelijke, natuurlijke reactie op jouw hartslagverhoging en de hormonen die in je bloedbaan vrijkomen.

Verrassende lichamelijke reacties tijdens en na het vrijen

Naast een veranderend orgasme en een drukke baby, kun je nog een paar andere onverwachte lichamelijke reacties ervaren. Als je weet dat ze kunnen gebeuren, scheelt dat een hoop schrik:

• Melkverlies: Tijdens seksuele opwinding en bij een orgasme komt het hormoon oxytocine vrij in je hersenen. Dit hormoon, ook wel het knuffelhormoon genoemd, zorgt voor baarmoedersamentrekkingen, maar het regelt ook de toeschietreflex van moedermelk. Het is dus heel normaal dat je borsten plotseling melk lekken (of zelfs spuiten) als je opgewonden raakt.
• Onschuldig bloedverlies: Je baarmoedermond is door de zwangerschapshormonen zachter geworden en extra doorbloed. Dit wordt een ectropion genoemd. Bij aanraking tijdens penetratie kan er daardoor makkelijk een klein vaatje knappen, wat leidt tot een beetje onschuldig bloedverlies of bruinige afscheiding (spotting).

Wanneer is seks tijdens de zwangerschap af te raden?

Er zijn specifieke medische complicaties waarbij bepaalde seksuele handelingen sterk worden afgeraden. In deze situaties kunnen opwinding, orgasmes of penetratie namelijk een risico vormen voor de zwangerschap, bijvoorbeeld doordat ze bloeddrukpieken of weeën uitlokken.

Je zorgverlener zal je adviseren om (bepaalde vormen van) seks te vermijden in de volgende situaties:

• Voortijdig gebroken vliezen (PPROM): Als je vliezen gebroken zijn voordat je 37 weken zwanger bent, heb je een sterk verhoogd risico op infecties in je baarmoeder. Vaginale penetratie (met penis, vingers of speelgoed) wordt dan absoluut afgeraden.
• Placenta praevia of onverklaard bloedverlies: Als je placenta (moederkoek) (deels) over de baarmoedermond ligt, of als je last hebt van bloedverlies in de tweede helft van je zwangerschap, wordt penetratie en soms ook een orgasme afgeraden om levensbedreigende bloedingen te voorkomen.
• Dreigende vroeggeboorte: Als je een verkorte baarmoedermond hebt of al voortijdige weeën ervaart, moet je activiteiten vermijden die de baarmoeder prikkelen, zoals penetratie of het krijgen van een orgasme.
• Cerclage: Als er een medisch bandje (cerclage) om je baarmoedermond is geplaatst om deze dicht te houden, wordt penetratie afgeraden in de weken rondom de ingreep. Bij een ‘noodcerclage’ later in de zwangerschap moet je penetratie en orgasmes vaak helemaal vermijden tot 37 weken.
• Ernstige pre-eclampsie (zwangerschapsvergiftiging): Omdat je hartslag en bloeddruk flink stijgen tijdens hoge opwinding en een orgasme, wordt dit bij ernstige hoge bloeddruk of zwangerschapsvergiftiging afgeraden.
• Plat op je rug liggen (missionarishouding): In de tweede helft van je zwangerschap kun je beter niet plat op je rug liggen tijdens de seks. De zware baarmoeder kan dan een grote ader (de vena cava) dichtdrukken. Dit kan zorgen dat je onwel of duizelig wordt, en vermindert de bloedtoevoer naar de placenta. Kies liever voor zijligging of een houding waarbij jij bovenop zit.

Hoe beleeft je partner deze periode?

Seksualiteit in de zwangerschap doe je meestal niet alleen. Ook voor je partner is dit een periode van grote verandering. Het is interessant om te weten dat ook mannen tijdens de zwangerschap van hun partner hormonale schommelingen doormaken. Zo daalt hun testosteron (het hormoon dat onder meer de geslachtsdrift regelt) en stijgt soms hun oestrogeen en prolactine, wat kan leiden tot een tijdelijk verlaagd libido.

Daarnaast zijn veel partners stiekem erg bang om jou of de baby per ongeluk pijn te doen tijdens het vrijen. Ook het besef dat zijn partner nu transformeert naar de moeder van zijn kind, kan soms voor verwarring of een verminderd seksueel verlangen zorgen. Blijf hierover praten met elkaar, oordeel niet te hard en zoek samen naar manieren om intiem te zijn die voor jullie allebei fijn en ontspannen voelen.

De voordelen van intimiteit voor jou en je relatie

Wist je dat intimiteit ook grote voordelen heeft? Regelmatig onbeschermd seksueel contact (waarbij je lichaam wordt blootgesteld aan het sperma van je partner) helpt je immuunsysteem te wennen aan de lichaamsvreemde eiwitten (antigenen) van de vader. Onderzoek suggereert dat dit de kans op het ontwikkelen van pre-eclampsie (zwangerschapsvergiftiging) kan verkleinen.

Bovendien is verbinding van groot belang voor jullie relatie. Koppels die tijdens de zwangerschap een bevredigende (seksuele) connectie weten te behouden, ervaren na de geboorte aanzienlijk minder relatieproblemen. Het verlaagt stress en bouwt een buffer op voor de intensieve tropenjaren die volgen na de bevalling.

Kan seks helpen om de bevalling op te wekken?

Aan het einde van de zwangerschap, vooral als je de 40 weken bent gepasseerd, hoor je vaak de tip om seks te hebben om de bevalling op te wekken. Er zit een kern van medische waarheid in deze gedachte. Sperma bevat prostaglandines; dit zijn hormoonachtige stoffen die ook in het ziekenhuis (in synthetische vorm) worden gebruikt om de baarmoedermond zacht en week te maken. Daarnaast zorgt stimulatie van je tepels en het hebben van een orgasme voor een piek van het hormoon oxytocine, wat weer baarmoedercontracties uitlokt.

Hoewel het absoluut geen kwaad kan om het te proberen (zolang je vliezen niet gebroken zijn), is er in de wetenschap geen hard bewijs dat seksueel contact een bevalling kan afdwingen als je lichaam en je baby er nog niet helemaal klaar voor zijn. Zie het dus vooral als een ontspannen manier om de wachttijd door te komen.

Tot slot

Jouw lichaam verricht een topsportprestatie. Dat je seksualiteit daardoor tijdelijk verandert, is niet meer dan logisch. Soms heb je er enorm veel zin in, en andere momenten staat je hoofd er absoluut niet naar. Alles is goed. Blijf communiceren met je partner over wat goed voelt en wat je liever anders ziet. Verdwijnt de behoefte aan seksuele penetratie? Richt je dan op knuffelen, masseren en intimiteit op andere manieren. Mocht je twijfelen of fysiek ongemak ervaren, weet dan dat je dit altijd in vertrouwen met je verloskundige of gynaecoloog kunt bespreken. Zij zijn er om jou met raad, daad en zonder oordeel bij te staan.