Prostaglandine tijdens de zwangerschap en bevalling: wat is het en wat doet het?

Wat zijn prostaglandinen?

Prostaglandinen zijn stofjes die je lichaam zelf aanmaakt. Het zijn bioactieve vetten (lipiden) die werken als lokale hormonen. In tegenstelling tot ‘gewone’ hormonen die door je hele lijf reizen, werken prostaglandinen vaak op de plek waar ze gemaakt worden. Ze worden geproduceerd in het baarmoederslijmvlies, de placenta en de vliezen rondom de baby.

Gedurende het grootste deel van je zwangerschap houdt je lichaam de productie van deze stimulerende stoffen laag. Het hormoon progesteron zorgt er namelijk voor dat alles rustig blijft, zodat de zwangerschap in stand wordt gehouden en je niet te vroeg bevalt.

De rol van prostaglandine bij de bevalling

Wanneer je aan het einde van de zwangerschap komt, verandert de balans in je lichaam. Onder invloed van verschillende factoren (zoals het rekken van de baarmoeder) stijgt de aanmaak van prostaglandine. Dit stofje heeft twee heel belangrijke taken om de bevalling mogelijk te maken:

1. Rijpen van de baarmoedermond: Voordat de bevalling kan beginnen, moet de baarmoedermond (cervix) veranderen van een stugge tuit naar zacht en week weefsel. Prostaglandinen zorgen ervoor dat het weefsel vocht opneemt en weker wordt. Dit noemen we het ‘rijpen’.
2. Opwekken van weeën: Daarnaast stimuleren ze de spierlaag van de baarmoeder (het myometrium) om samen te trekken. Dit zorgt voor de contracties, oftewel de weeën.

Misschien heb je wel eens gehoord van het ‘strippen’ van de vliezen bij de verloskundige. Bij deze handeling worden de vliezen voorzichtig losgewoeld van de baarmoedermond. Hierdoor komen er natuurlijke prostaglandinen vrij, wat net dat zetje kan geven om de bevalling te laten beginnen.

Medisch gebruik: de bevalling inleiden

Soms is het voor jou of de baby beter als de bevalling eerder start, bijvoorbeeld bij een hoge bloeddruk of als je ver over de datum bent. Als je baarmoedermond nog niet rijp is, kunnen artsen kunstmatige prostaglandinen gebruiken om de bevalling in te leiden. Er zijn verschillende methoden die in het ziekenhuis worden gebruikt:

• Misoprostol: Dit middel kan als tabletje (oraal) of vaginaal worden gegeven. Uit onderzoek blijkt dat de orale variant (slikken) vaak de voorkeur heeft omdat dit net zo goed werkt, maar minder risico geeft op te veel weeën achter elkaar dan de vaginale variant.
• Dinoproston: Dit is een gel of een soort veter die vaginaal wordt ingebracht. Het werkt lokaal om de baarmoedermond week te maken.

Ballonnetje of medicijnen?

Naast medicijnen wordt er soms ook gekozen voor een mechanische methode, zoals een ballonkatheter. Medicijnen (prostaglandinen) werken vaak iets sneller, maar een ballonnetje geeft minder kans op overstimulatie van de baarmoeder en wordt daarom vaak als veiliger gezien voor de baby. De keuze hangt af van jouw specifieke situatie.

Andere medische toepassingen

Prostaglandinen worden niet alleen gebruikt om een bevalling te starten, maar kunnen ook in andere situaties helpen:

• Na de bevalling (bij bloedverlies): Als de baarmoeder na de geboorte niet goed samentrekt, kan er teveel bloedverlies optreden (fluxus). Als het standaardmedicijn oxytocine niet genoeg helpt, kunnen artsen prostaglandinen (zoals misoprostol of sulproston) geven. Deze zorgen ervoor dat de baarmoederspier krachtig samentrekt en de bloedvaten dichtdrukt.
• Bij een miskraam: Helaas verloopt niet elke zwangerschap zoals gehoopt. Bij een miskraam of het afbreken van de zwangerschap kunnen deze middelen helpen om de baarmoeder leeg te maken.

Zijn er bijwerkingen?

Omdat prostaglandinen ook effect hebben op andere spieren in je lichaam, kun je last krijgen van bijwerkingen zoals misselijkheid, braken en diarree. Ook rillingen of koorts komen voor, vooral bij het gebruik van misoprostol. Het belangrijkste risico bij het inleiden is echter dat de baarmoeder té fanatiek reageert. Dit heet hyperstimulatie: er komen dan teveel weeën te snel achter elkaar. Omdat dit de zuurstoftoevoer tijdelijk kan verminderen en daardoor stressvol is voor de baby, word je in het ziekenhuis altijd goed in de gaten gehouden met een CTG-scan (hartfilmpje).

Wanneer liever niet?

Als je al eens eerder een keizersnede hebt gehad, is je baarmoeder wat kwetsbaarder door het litteken. Het gebruik van bepaalde prostaglandinen (zoals misoprostol) wordt dan vaak afgeraden omdat dit een verhoogd risico geeft op complicaties. In dat geval kiest de arts vaak liever voor een ballonkatheter.

Pijnstillers en prostaglandine

Wist je dat veel bekende pijnstillers, zoals ibuprofen en aspirine (NSAID’s), werken door de aanmaak van prostaglandinen te remmen? Daarom worden deze middelen afgeraden tijdens het derde trimester van je zwangerschap. Ze kunnen namelijk de weeën remmen, maar, belangrijker nog, ze kunnen de nierfunctie van de baby beïnvloeden en problemen geven met de bloedsomloop van de baby (het voortijdig sluiten van een belangrijk bloedvat bij het hartje).

Uitzondering: Soms schrijven artsen juist een lage dosering aspirine voor om zwangerschapsvergiftiging (pre-eclampsie) te voorkomen. Doe dit echter nooit op eigen houtje, maar altijd in overleg met je arts.

Tot slot

Prostaglandine is dus een onmisbaar stofje dat je lichaam helpt om de grote klus van de bevalling te klaren. Of je lichaam het nu zelf aanmaakt of dat je het in het ziekenhuis krijgt toegediend: het doel is hetzelfde. Het maakt de weg vrij voor de geboorte van je kindje. 

Heb je na het lezen van dit artikel nog vragen over een eventuele inleiding of het gebruik van medicatie? Bespreek dit dan gerust met je verloskundige of gynaecoloog. Zij kunnen je precies uitleggen wat in jouw situatie de beste keuze is.