Waarom je grotere voeten tijdens de zwangerschap krijgt (en wat je eraan kunt doen)

Twee hoofdoorzaken van grotere voeten tijdens de zwangerschap

De verandering in je schoenmaat heeft voornamelijk te maken met twee fysiologische processen in je lichaam: de ophoping van vocht en de invloed van zwangerschapshormonen op je gewrichten.

Vocht vasthouden (oedeem)

De meest zichtbare reden voor opgezette voeten is de ophoping van vocht, wat in de medische wereld ‘oedeem‘ wordt genoemd. Tot wel 70% van de zwangere vrouwen krijgt te maken met vocht dat zich ophoopt in de onderste ledematen, zoals de voeten en enkels. Dit proces wordt gedreven door een aantal natuurlijke factoren. Ten eerste drukt je steeds zwaarder wordende baarmoeder op de grote bloedvaten in je bekken en buik, waaronder de onderste holle ader (de vena cava inferior). Deze mechanische druk belemmert de terugstroom van bloed vanuit je benen naar je hart, waardoor de druk in de beenaderen stijgt en vocht in de weefsels van je voeten wordt geperst.

Daarnaast neemt de totale hoeveelheid bloed in je lichaam tijdens de zwangerschap aanzienlijk toe. Je lichaam maakt sneller bloedplasma (het vloeibare deel van het bloed) aan dan rode bloedcellen, wat leidt tot een fysiologische verdunning van het bloed, ook wel hemodilutie genoemd. Hierdoor daalt de concentratie van bepaalde eiwitten in je bloed, zoals albumine. Normaal zorgen deze eiwitten ervoor dat het vocht netjes in de bloedvaten blijft, maar door de daling ervan kan vocht makkelijker naar de omliggende weefsels ontsnappen.

Het effect voor jou is dat je voeten flink kunnen opzwellen; bij vocht in de voeten en benen kan dit gaan om wel 2 liter extra vocht, en over je hele lichaam soms nog meer. Dit is volkomen ongevaarlijk voor je baby, maar het kan voor jou een vermoeid of zwaar gevoel in je benen opleveren.

Hormonen maken je gewrichtsbanden soepeler (ligamentaire laxiteit)

Naast het vasthouden van vocht spelen ook je hormonen een grote rol. Je lichaam produceert tijdens de zwangerschap specifieke hormonen zoals oestrogeen en relaxine. Relaxine doet precies wat de naam doet vermoeden: het zorgt voor ontspanning. Dit hormoon verandert de structuur van collageenvezels, de stevige bouwstenen van je gewrichtsbanden, waardoor ze dunner en soepeler worden. Dit proces, ligamentaire laxiteit genoemd, is erg nuttig omdat het je bekken flexibel maakt voor de naderende bevalling. Het effect beperkt zich echter niet tot je bekken; ook de banden in je voeten worden weker en losser.

Veranderde houding en extra gewicht

Doordat je in gewicht toeneemt en je zwaartepunt verschuift door je groeiende buik, pas je onbewust je manier van lopen aan. Je gaat je voeten anders belasten, waarbij er vaak meer druk op de zijkant en de achterkant van de voet komt. Doordat de gewrichtsbanden in je voeten door de relaxine slapper zijn geworden, zakken ze onder invloed van dit extra gewicht een beetje door. Je voetboog wordt daardoor platter, wat resulteert in een voet die daadwerkelijk een stukje langer en breder kan worden. Voor jou betekent dit dat je voeten na een lange dag sneller pijnlijk kunnen aanvoelen.

Wat kun je doen tegen pijnlijke of opgezette voeten?

Als je voeten in omvang zijn toegenomen en vermoeid of strak aanvoelen, zijn er gelukkig meerdere zachte, veilige manieren om dit ongemak te verminderen:

• Benen omhoog (elevatie): Probeer regelmatig je benen omhoog te leggen als je zit of ligt. Hierdoor helpt de zwaartekracht om het overtollige vocht vanuit je voeten terug naar de bloedbaan te voeren.
• Houdingsveranderingen: Vermijd lange periodes van onafgebroken stilstaan of stilzitten. Bewegen helpt om je bloedsomloop te stimuleren en het bloed goed rond te pompen.
• Waterdompeling: Een bad nemen of rustig zwemmen (water immersion) is erg effectief en prettig. De waterdruk op je huid werkt als een soort natuurlijke steunkous, die het weefselvocht terug in je bloedsomloop duwt. Je zult merken dat je na het badderen vaak sneller moet plassen, omdat je nieren dat overtollige vocht gaan afvoeren.
• Comfortabele kleding en schoenen: Vermijd strakke kleding rond je benen, zoals knellende sokken. Goede, ondersteunende schoenen en eventueel elastische steunkousen kunnen je voeten extra steun bieden en de bloedafvoer helpen.

Krijg je na de bevalling je oude schoenmaat terug?

Na de bevalling raakt je lichaam het overtollige vocht relatief snel weer kwijt. Je zult veel plassen en zweten, waardoor het vocht uit je weefsels wordt gedreven en de zichtbare zwelling in je enkels en voeten verdwijnt.
Echter, de biomechanische veranderingen in de gewrichtsbanden van je voeten kunnen blijvend zijn. Omdat de voetboog tijdens de zwangerschap wat is ingezakt en de voet daardoor wat platter en breder is geworden, merken veel vrouwen dat hun voeten na de zwangerschap structureel een halve tot soms een hele maat groter zijn gebleven.

Of te wel

Het fenomeen van grotere voeten tijdens de zwangerschap is dus een logisch en volkomen natuurlijk gevolg van de fantastische manier waarop je lichaam zich aanpast. De combinatie van vochtretentie om je bloedvolume op peil te houden en soepelere banden om je voor te bereiden op de bevalling, laat zien hoe hard je lichaam aan het werk is.
Maak je vooral geen zorgen over deze veranderingen; ze horen erbij en hebben geen enkele negatieve invloed op je baby. Luister goed naar je lichaam, geef je voeten op tijd de rust die ze verdienen, en zie het wellicht als een mooi excuus om jezelf te trakteren op een nieuw, passend en comfortabel paar schoenen.