Rusteloze benen tijdens de zwangerschap

Wat zijn rusteloze benen precies?

Rusteloze benen, in de medische wereld ook wel bekend als het Restless Legs Syndrome (RLS), is een aandoening van het zenuwstelsel. Het wordt gekenmerkt door een onbedwingbare drang om de benen te bewegen. Hoewel iedereen er last van kan hebben, komt het opvallend vaak voor bij zwangere vrouwen.

Naar schatting heeft ongeveer een kwart van de zwangere vrouwen (15% tot 26%) last van deze kwaal. Dat is een flink aantal: het komt tijdens de zwangerschap twee tot drie keer vaker voor dan bij de algemene bevolking. Meestal steken de klachten de kop op in het derde trimester, zo rond de 28e week, wanneer je buik flink begint te groeien en slapen sowieso al een uitdaging kan zijn.

Het is belangrijk om te weten dat rusteloze benen medisch gezien onschuldig zijn. Het brengt geen schade toe aan jou of je baby. Maar dat betekent niet dat het geen impact heeft. De gebroken nachten kunnen leiden tot uitputting, prikkelbaarheid en een minder fit gevoel overdag, precies in de periode dat je je energie hard nodig hebt voor de naderende bevalling.

Hoe voelen rusteloze benen?

Het lastige aan rusteloze benen is dat het gevoel voor iedereen net even anders is en soms moeilijk te omschrijven valt. Vrouwen die het ervaren, zoeken vaak naar woorden om die specifieke sensatie uit te leggen. Het is geen pijn zoals bij kuitkramp, waarbij een spier zich keihard samentrekt. Het is subtieler, maar minstens zo irritant.

Veelgehoorde omschrijvingen zijn:

• Een kruipend, kriebelend of ‘wormachtig’ gevoel diep in de kuiten of bovenbenen.
• Een branderig of tintelend gevoel, alsof er koolzuur door je aderen stroomt.
• Een diepe onrust in de benen die pas weggaat als je beweegt.

De klachten zijn meestal symmetrisch, wat betekent dat je er in beide benen tegelijk last van hebt. In sommige gevallen breidt het gevoel zich zelfs uit naar de armen. Het meest frustrerende kenmerk van RLS is de timing. De symptomen treden namelijk pas op in rust. Vaak begint het tien tot twintig minuten nadat je in bed bent gestapt of lekker op de bank bent gaan liggen. En hoe harder je probeert om stil te blijven liggen en de drang te negeren, hoe intenser en vervelender het gevoel wordt. Pas als je toegeeft en beweegt, zakt het gevoel even weg.

Hoe ontstaan rusteloze benen?

De precieze medische oorzaak van rusteloze benen tijdens de zwangerschap is complex en nog niet voor de volle 100% in kaart gebracht. Wel weten we dat het vaak een samenloop van omstandigheden is. Je lichaam is hard aan het werk om een nieuw mensje te bouwen, en dat vraagt nogal wat van je interne systemen.

De rol van Dopamine

Een van de belangrijkste theorieën draait om de stof dopamine. Dit is een neurotransmitter in je hersenen die helpt bij de aansturing van je spieren en bewegingen. Om dopamine goed aan te kunnen maken, heeft je lichaam ijzer nodig. Tijdens de zwangerschap verandert je hormoonhuishouding en de verwerking van bepaalde stoffen, wat invloed kan hebben op dit delicate proces.

Tekorten en de baby

Bovendien gaat je kindje altijd voor; de natuur heeft het zo geregeld dat de baby eerst pakt wat hij nodig heeft, zelfs als dat ten koste gaat van jouw reserves. Hierdoor kunnen er bij jou tekorten ontstaan zonder dat je baby daar last van heeft. Omdat je tijdens je zwangerschap ook nog eens veel extra bloed aanmaakt, verwateren de concentraties van vitaminen en mineralen in je bloed sneller (dit heet hemodilutie). Deze relatieve tekorten aan met name ijzer en foliumzuur zijn de grootste boosdoeners bij het ontstaan van RLS.

4 tips die echt helpen

Heb je genoeg van het ijsberen en wil je gewoon slapen? Hoewel er geen wonderpil is die het direct laat verdwijnen, zijn er vier wetenschappelijk onderbouwde tips die voor veel vrouwen verlichting geven.

1. Laat je ferritine-gehalte checken

Dit is met stip de belangrijkste tip. Er is een zeer sterke, bewezen relatie tussen rusteloze benen en een ijzertekort. En let op: alleen een ‘normaal’ Hb-gehalte (hemoglobine) zegt niet altijd alles. Je Hb kan nog netjes binnen de lijntjes vallen, terwijl je ijzervoorraad (ferritine) al bijna leeg is.

Lage ferritine-waarden verstoren de aanmaak van dopamine, wat direct leidt tot die onrustige benen. Heb je ernstige klachten? Vraag je verloskundige dan specifiek om je ferritine te laten prikken. Als deze waarde te laag is, kan een ijzersupplement (bijvoorbeeld staaltabletten) wonderen doen. Veel vrouwen merken binnen enkele dagen al verschil.

2. Kom in beweging (en rekken is niet genoeg)

Hier zit een belangrijk verschil met de welbekende kuitkrampen. Bij kramp moet je stretchen (rekken), maar bij rusteloze benen werkt dat vaak onvoldoende. Omdat RLS gekenmerkt wordt door een drang om te bewegen, is actieve beweging het antwoord.

Het weerstaan van de drang maakt het gevoel vaak erger. Dus: sta op. Loop een rondje door het huis, loop de trap een keer op en af, of doe wat kniebuigingen naast je bed. Je zult merken dat de sensatie in je benen afneemt zodra je je spieren aan het werk zet.

3. Zorg voor voldoende foliumzuur

Waarschijnlijk heb je in de eerste tien weken van je zwangerschap trouw foliumzuur geslikt om open ruggetjes te voorkomen. Maar wist je dat foliumzuur ook later in de zwangerschap nuttig kan zijn? Onderzoek suggereert dat vrouwen die foliumzuur blijven gebruiken, minder kans hebben op het ontwikkelen van RLS. Een tekort aan foliumzuur kan (net als ijzergebrek) leiden tot bloedarmoede. Zorg dus dat je voeding rijk is aan foliumzuur (groene bladgroenten, volkoren producten) of bespreek met je verloskundige of je je supplementen weer moet oppakken.

4. Sluit een vitamine B12-tekort uit

Hoewel dit minder vaak voorkomt dan een ijzertekort, kan een gebrek aan vitamine B12 ook de boosdoener zijn. Dit zien we vaker bij vrouwen die vegetarisch of veganistisch eten, omdat B12 voornamelijk in dierlijke producten zit. Heb je last van RLS én ben je extreem moe of duizelig? Vraag dan of er bij het bloedprikken ook naar je B12-waarden gekeken kan worden.

Rusteloze benen voorkomen

Kun je voorkomen dat je ’s avonds last krijgt? Helemaal voorkomen is lastig, omdat hormonen een grote rol spelen, maar je kunt de kans op een aanval wel verkleinen door je leefstijl iets aan te passen.

Kijk bijvoorbeeld eens kritisch naar wat je drinkt. Cafeïne is een bekende trigger voor rusteloze benen. Probeer koffie, cola en zwarte thee (waar theïne in zit) te vermijden, zeker in de namiddag en avond. Ook een vast slaapritueel kan helpen. Neem voor het slapengaan een warme douche of een warm bad; de warmte ontspant je spieren en kan de prikkelbaarheid van de zenuwen iets dempen. Sommige vrouwen zweren ook bij een lichte beenmassage met magnesiumolie voor het slapengaan, hoewel het wetenschappelijk bewijs hiervoor dunner is dan voor ijzer, wordt het vaak als prettig ervaren.

Gaat het na de bevalling weer over?

Als je nu wanhopig naar het plafond ligt te staren, hebben we goed nieuws voor je. Rusteloze benen tijdens de zwangerschap zijn bijna altijd tijdelijk. Het is echt gebonden aan de fysiologische veranderingen in je zwangere lijf.

Zodra de baby geboren is en de placenta je lichaam heeft verlaten, normaliseren je hormoonspiegels zich in rap tempo. Ook je bloedvolume en je ijzerbehoefte veranderen weer. Meestal verdwijnen de klachten binnen enkele dagen tot maximaal een maand na de bevalling als sneeuw voor de zon. Je zult zien dat je straks, tussen de voedingen door, weer heerlijk stil kunt liggen. Wel is het zo dat vrouwen die RLS tijdens de zwangerschap hebben gehad, een iets verhoogd risico hebben om het later in hun leven (bijvoorbeeld na de overgang) weer te ontwikkelen, maar voor nu is het einde in zicht.

Tot slot

Rusteloze benen zijn vervelend, frustrerend en kunnen je nachten flink opbreken, maar weet dat het erbij kan horen. Het is een signaal van je lichaam dat er hard gewerkt wordt. Blijf er echter niet onnodig mee doorlopen. Heb je er elke nacht last van en put het je uit? Bespreek het dan bij je volgende controle met de verloskundige. Vraag specifiek naar je ferritine-waarde. Vaak is de oplossing, een simpel ijzerpilletje of voedingsadvies, dichterbij dan je denkt. Slaap lekker!