Wat zijn aambeien eigenlijk?
Simpel gezegd zijn aambeien gezwollen aderen aan de binnenkant of buitenkant van de anus, vergelijkbaar met spataderen maar dan op een andere plek. Ze zijn gelukkig onschuldig, al kunnen ze wel voor flink wat ongemak zorgen. Dat je hier tijdens je zwangerschap last van krijgt, is eigenlijk heel logisch en komt door een samenloop van omstandigheden. Je groeiende baarmoeder oefent namelijk steeds meer druk uit op de grote bloedvaten in je bekken, waardoor de bloedafvoer wordt belemmerd en aderen kunnen opzwellen.
Tegelijkertijd zorgt het hormoon progesteron ervoor dat de wanden van je bloedvaten slapper worden en makkelijker uitzetten. Ook de bevalling zelf speelt vaak een rol; door het krachtige persen tijdens de uitdrijving kunnen aambeien alsnog ontstaan of tijdelijk verergeren.
Hoe herken je aambeien?
Vaak merk je er weinig van, maar als ze opspelen, zijn de klachten duidelijk. Je kunt last hebben van jeuk, irritatie of een branderig gevoel. Soms doen ze pijn, vooral tijdens of na een toiletbezoek. Ook kun je wat bloed verliezen. Dit kan best even schrikken zijn, maar bij aambeien is dit bloed meestal helderrood van kleur. Je ziet het vaak op het toiletpapier na het afvegen of als een laagje op de ontlasting.
Let op: Twijfel je over bloedverlies? Overleg dan altijd even met je verloskundige.
Wat kun je zelf doen?
Het allerbelangrijkste doel is zorgen dat je ontlasting zacht blijft. Als je hard moet persen, neemt de druk op de aambeien namelijk toe. Met een paar simpele aanpassingen kun je vaak al veel verlichting vinden.
1. Voeding en vocht
De beste manier om aambeien te voorkomen of rustig te houden, is het voorkomen van verstopping (obstipatie).
- Vezels: Eet voldoende volkorenproducten, roggebrood, fruit en (rauwe) groenten.
- Drinken: Drink 1,5 tot 2 liter water per dag. Vocht is nodig om de vezels hun werk te laten doen en je ontlasting soepel te houden.
2. Toiletgedrag en hygiëne
- Wacht niet: Voel je aandrang? Ga dan direct. Als je het ophoudt, wordt de ontlasting harder.
- Niet persen: Probeer tijdens het toiletbezoek zo min mogelijk te persen.
- Zacht schoonmaken: Gebruik na het toiletbezoek zacht toiletpapier of een nat doekje/water. Dep de huid voorzichtig droog in plaats van te wrijven.
- Vermijd irriterende stoffen: Gebruik liever geen vochtig toiletpapier met alcohol of parfum en vermijd zeep in dat gebied; dit kan de irritatie verergeren.
3. Verlichting van de pijn
Heb je veel last? Een warm bad of een warm kompres kan verlichting bieden. Als er een aambei naar buiten is gezakt, kun je proberen deze voorzichtig met een vinger weer naar binnen te duwen; dit vermindert vaak de pijn.
Medicatie en behandeling
Helpen de huis-tuin-en-keukenmiddeltjes niet voldoende? Dan zijn er veilige opties die je tijdens de zwangerschap mag gebruiken.
- Zalven en crèmes: Tegen de jeuk en pijn kun je een crème met lidocaïne en vaseline gebruiken. Dit verdooft de plek lokaal en werkt snel. Ook zinkzalf (zinksulfaatvaselinecrème) kan helpen tegen irritatie. Deze middelen zijn veilig voor jou en je baby.
- Laxeermiddelen: Lukt het niet om de ontlasting zacht te krijgen met voeding? Dan kunnen zogenaamde ‘bulkvormende’ middelen (zoals psylliumvezels) helpen. Deze worden niet in je lichaam opgenomen en zijn veilig.
- Ingreep: In zeer zeldzame gevallen, bijvoorbeeld als er een bloedstolsel in de aambei komt (een getromboseerde aambei), kan de pijn hevig zijn. Een arts kan dit verhelpen met een kleine, snelle ingreep.
Gaat het weer over?
Goed nieuws: in de meeste gevallen verdwijnen aambeien na de bevalling vanzelf weer. Zodra de druk van de baarmoeder weg is en je hormoonspiegel herstelt, slinken de bloedvaten weer. Blijf je in de kraamweek of daarna klachten houden? Blijf dan niet rondlopen met pijn of ongemak, maar bespreek het met je huisarts. Er zijn prima behandelingen mogelijk. Onthoud vooral: je hoeft je hier niet voor te schamen. Je verloskundige en huisarts zien dit dagelijks en helpen je graag.
Bronnen:
- Widmaier, E. P., Raff, H., & Strang, K. T. (2023). Vander’s human physiology: The mechanisms of body function (16th international student ed., eBook). McGraw-Hill Education.
- Bakker, R., & van der Hulst, L. (2025). Praktische verloskunde (5e herz. druk). Bohn Stafleu van Loghum.
- Blackburn, S. T. (2023). Maternal, fetal, & neonatal physiology: A clinical perspective (6th ed.). Elsevier.
- Mayes, L. L. (2020). Mayes’ midwifery (16th ed.). Elsevier.
- Voedingscentrum. (z.d.). Alles over gezond eten voor en tijdens de zwangerschap.
- Zorginstituut Nederland. (z.d.). Hemorroïden. Farmacotherapeutisch Kompas.
- Zorginstituut Nederland. (z.d.). Lidocaïne (vetcrème, zalf). Farmacotherapeutisch Kompas.
- Zorginstituut Nederland. (z.d.). Zinksulfaat (cutaan). Farmacotherapeutisch Kompas.
