Spataderen tijdens de zwangerschap: oorzaken, tips en herstel

Waarom krijg je juist nu spataderen?

Het is niet toevallig dat spataderen vaak opduiken als je zwanger bent. Je lichaam past zich namelijk aan om je baby zo goed mogelijk te laten groeien, en dat heeft effect op je bloedvaten. Het ontstaan van spataderen is eigenlijk een optelsom van drie factoren: hormonen, druk en bloedvolume.

1. De invloed van hormonen

Vanaf het begin van je zwangerschap maakt je lichaam grote hoeveelheden hormonen aan. Het hormoon progesteron speelt hierbij een hoofdrol. Progesteron zorgt ervoor dat de spierlaag in de wanden van je bloedvaten verslapt. Daarnaast zorgt het stofje relaxine ervoor dat het elastine en collageen in je lichaam weker worden, wat nuttig is voor de bevalling, maar waardoor je bloedvaten ook makkelijker uitzetten.

2. Mechanische druk

Naarmate je baby groeit, neemt je baarmoeder steeds meer ruimte in. Deze groeiende baarmoeder drukt op de grote bloedvaten in je bekken en op de onderste holle ader (de vena cava inferior). Hierdoor wordt de terugstroom van bloed vanuit je benen naar je hart belemmerd, waardoor de druk in de aderen van je benen en bekken toeneemt.

3. Meer bloed

Wist je dat je tijdens je zwangerschap veel meer bloed in je lichaam hebt? Het circulerend bloedvolume neemt toe, wat extra druk op je vaatwanden zet. 

Daarnaast speelt erfelijkheid een rol. Komen spataderen in jouw familie veel voor? Dan is er vaak sprake van een aanleg voor klepinsufficiëntie in de aderen, waardoor jij er ook sneller last van kunt krijgen.

Hoe vaak komt het voor en waar?

Je bent zeker niet de enige met deze klacht. Ongeveer 40% van de zwangere vrouwen krijgt te maken met spataderen. Ze ontstaan vaak al vrij vroeg, vanaf de tweede maand van de zwangerschap. De kans is groter als je zwanger bent van een meerling of als je al eerder kinderen hebt gebaard. Meestal ontstaan spataderen in de benen, maar dat is niet de enige plek. Door de druk in het bekken kunnen ze ook voorkomen in de vulva, de vagina en rond de anus (wat we kennen als aambeien of hemorroïden).

Hoe herken je spataderen?

Spataderen zijn vaak zichtbaar als kronkelige, blauwe aderen onder de huid, maar zelfs als je ze niet direct ziet, kun je er wel last van hebben. Veel vrouwen klagen over zware, vermoeide en pijnlijke benen. Daarnaast kun je te maken krijgen met andere vervelende sensaties, zoals nachtelijke krampen in de kuiten, tintelingen of een doof gevoel. Tot slot spelen natuurlijk ook cosmetische bezwaren een rol; je kunt het simpelweg vervelend vinden dat je benen er anders uitzien dan normaal.

Wat kun je eraan doen?

Omdat de oorzaak (de zwangerschap) niet weggenomen kan worden, richt de behandeling zich vooral op het verlichten van de klachten. Gelukkig kun je zelf veel doen.

• Blijf in beweging: Regelmatige lichaamsbeweging activeert de spierpomp in je benen, helpt het bloed terug te stuwen en vermindert de kans op bloedstolsels.
• Let op je houding: Vermijd langdurig staan of zitten en kruis je benen niet over elkaar. Leg je benen regelmatig omhoog om te rusten.
• Slaap op je linkerzij: In deze houding is de druk van de baarmoeder op de holle ader het minst, waardoor het bloed beter kan stromen.
• Kleding en compressie: Draag geen knellende kleding of hoge hakken. Elastische kousen (steunkousen) of compressieverbanden kunnen verlichting bieden.

Zijn er risico’s?

Meestal zijn spataderen onschuldig. Soms kan er een ontstekinkje ontstaan in een oppervlakkige spatader (tromboflebitis). Je voelt dan een harde, rode en warme streng die pijn doet, maar dit geneest meestal vanzelf met rust en warmte. Alleen als de ontsteking in de grote ader van het been boven de knie zit, is extra controle nodig door een internist vanwege een klein risico op uitbreiding.

Gaan ze weer weg?

Het goede nieuws is dat spataderen na de bevalling vaak vanzelf weer slinken (involutie). Meestal zijn ze 3 tot 4 maanden na de bevalling grotendeels verdwenen of veel kleiner geworden. Houd er wel rekening mee dat ze bij een volgende zwangerschap kunnen terugkeren.