Alles wat je moet weten over mastitis (borstontsteking)

De oorzaken: hoe ontstaat een borstontsteking?

Om te begrijpen hoe je dit probleem het beste kunt oplossen, is het handig om te weten wat er precies misgaat aan de binnenkant van je borst. In de medische wereld is steeds meer bekend over het ontstaan van een borstontsteking, en het blijkt vaak een combinatie van factoren te zijn. De meest voorkomende, directe oorzaak is melkstase. Dit is een medische term voor melk die te lang achterblijft in de melkklieren en kanaaltjes van je borst. Wanneer je borst na een voeding niet goed wordt geleegd, of wanneer een melkkanaaltje geblokkeerd raakt, bouwt de druk in de kleine melkblaasjes zich steeds verder op. Uiteindelijk wordt de druk zo hoog, dat er een beetje melk in het omliggende borstweefsel wordt geperst. Je lichaam herkent deze melk daar niet en reageert erop alsof het een ongewenste binnendringer is. Dit veroorzaakt op zichzelf al een flinke ontstekingsreactie, zelfs als er nog helemaal geen bacteriën in het spel zijn.

Daarnaast kan er wel degelijk een bacterie meespelen. Vaak gaat het dan om de bacterie Staphylococcus aureus. Deze bacterie is van nature vaak aanwezig op de huid, of wordt via de handen van zorgverleners of kraambezoek ongemerkt overgedragen op je baby. Tijdens het drinken kan de bacterie via een tepelkloofje, een klein scheurtje in je tepel dat vaak als toegangspoort fungeert, naar binnen dringen en daar een infectie veroorzaken. Bovendien wijzen recente wetenschappelijke inzichten op de rol van het microbioom in je borst. Je melkkanalen bevatten van nature een diverse verzameling goede bacteriën. Door het gebruik van bijvoorbeeld een borstkolf, tepelhoedjes of door het slikken van antibiotica, kan de natuurlijke balans tussen deze bacteriën verstoord raken. Dit fenomeen noemen we een dysbiose. Hierdoor kunnen sommige bacteriën de overhand krijgen en een soort slijmlaagje (een biofilm) vormen aan de binnenkant van de melkkanaaltjes, waardoor deze vernauwen en de melk er nog moeilijker doorheen stroomt. Ook hyperlactatie, oftewel een flinke overproductie van melk, kan ervoor zorgen dat de melkgangen worden dichtgedrukt door de uitzonderlijk hoge druk in de borst.

Symptomen: hoe herken je de klachten?

Een borstontsteking is een aandoening die je meestal snel herkent, omdat de symptomen vaak erg plotseling komen opzetten. Ze uiten zich zowel plaatselijk in je borst, als in de rest van je lichaam. Plaatselijk in de borst voel je vaak een harde, gezwollen plek ontstaan. Deze plek kleurt sterk rood, voelt lokaal erg warm aan en is buitengewoon gevoelig of pijnlijk als je er zachtjes op drukt of als je kleding erlangs wrijft. Soms is de rode vlek op je huid duidelijk wigvormig of driehoekig van vorm.

Daarnaast heeft een mastitis een grote impact op hoe je je in het algemeen voelt. Vrouwen geven vaak aan dat ze zich van het ene op het andere moment intens ziek voelen, alsof ze plotseling een zware griep hebben opgelopen. Je bent extreem vermoeid, je kunt last hebben van spierpijn en koude rillingen, je hartslag kan flink versnellen en je ontwikkelt vaak snel hoge koorts, die gemakkelijk kan oplopen tot 39,0 °C of zelfs hoger. Wanneer deze klachten heel acuut beginnen, direct gepaard gaan met hoge koorts, je je flink ziek voelt én je hebt tegelijkertijd last van tepelkloven, dan is de kans heel groot dat het om een bacteriële infectie gaat.

Is de moedermelk nog wel veilig voor de baby?

Dit is een hele logische zorg die veel kersverse moeders bezighoudt: mag mijn baby deze melk nog wel drinken als mijn borst ontstoken is? Het antwoord is een volmondig ja. Het is niet alleen volkomen onschadelijk en honderd procent veilig voor je baby om uit de aangedane borst te drinken, het is zelfs de allerbeste en snelste manier om van je klachten af te komen. Soms merk je misschien dat je baby in het begin iets minder graag aan de ontstoken kant drinkt. Dit kan komen doordat de melk door de ontsteking tijdelijk een heel klein beetje anders of zouter kan smaken. Toch is het van groot belang om je baby juist daar goed te laten drinken, zodat de borst leeg raakt. Abrupt stoppen met het geven van borstvoeding is op dit moment juist erg onverstandig. De melk hoopt zich dan nog verder op, wat de stuwing verergert en het risico op een ernstigere complicatie, zoals een abces, aanzienlijk vergroot.

Wat kun je zelf doen? (De natuurlijke behandeling)

Als je er op tijd bij bent, is de kans groot dat je lichaam de beginnende mastitis helemaal zelf kan oplossen. Vaak zie je met de juiste zelfzorg al binnen 24 tot 36 uur een hele duidelijke verbetering optreden. De behandeling richt zich voornamelijk op het zo goed mogelijk laten doorstromen van de geblokkeerde melk. Hier zijn zes belangrijke stappen die je direct thuis kunt toepassen:

1. Blijf voeden of kolven: Leg je baby heel regelmatig aan, of kolf de borst regelmatig zachtjes af als je baby niet effectief genoeg drinkt. De melkkanalen moeten letterlijk worden doorgespoeld.
2. Warmte vooraf: Leg vlak voordat je gaat voeden iets warms op je pijnlijke borst, zoals een warm kompres of een natte warme doek. Dit zorgt ervoor dat je bloedvaten en melkkanaaltjes iets verwijden, wat de doorstroming en de natuurlijke toeschietreflex bevordert.
3. De juiste borst eerst: Als de pijn voor jou draaglijk is, begin de voeding dan direct aan de aangedane zijde, zodat je baby daar met de meeste zuigkracht de melk effectief verwijdert. Doet het aanhappen simpelweg te veel pijn? Begin dan kort aan de gezonde kant tot de melk goed toeschiet, en wissel dan direct naar de pijnlijke kant om de ergste pijn bij het aanhappen te verminderen.
4. Zachte massage: Terwijl je baby drinkt, kun je de harde plek heel zachtjes masseren in de richting van je tepel of je oksel. Dit helpt om de opgebouwde druk op de verstopte melkkanaaltjes langzaam op te heffen. Let op: doe dit echt heel zachtjes, hard duwen is niet goed voor het weefsel.
5. Koelen achteraf: Direct ná de voeding kun je de borst juist weer koelen, bijvoorbeeld met een koud kompres of ijs. Dit verzacht de acute pijn en zorgt dat de weefselzwelling afneemt, wat je borst weer even wat rust geeft.
6. Neem je rust: Je lichaam geeft met de koorts en vermoeidheid heel duidelijk aan dat het rust nodig heeft. Vermijd strakke of knellende kleding zoals een stugge bh. Kruip lekker in bed, drink voldoende water en probeer zoveel mogelijk te slapen terwijl je partner of omgeving voor de rest zorgt.

Pijnstilling en wanneer je medische hulp moet inschakelen

Omdat de pijn in je borst en je lijf behoorlijk hevig kan zijn, is goede pijnstilling sterk aan te raden. Paracetamol (tot vier keer per dag 1000 mg) is hiervoor altijd de eerste en meest veilige keuze. Blijft de pijn te sterk, dan kan een ontstekingsremmer uit de NSAID-groep, zoals ibuprofen, heel goed werken om de ontsteking tot rust te brengen. Zowel paracetamol als ibuprofen mag je veilig gebruiken terwijl je borstvoeding geeft.

Soms is natuurlijke genezing, rust en pijnstilling helaas niet genoeg. Neem altijd contact op met je arts als de koorts en de pijn na 24 uur consequent koelen, warmen en voeden nog helemaal niet verminderen. Ook als de ontsteking in één keer buitengewoon heftig begint met hoge koorts en pijnlijke tepelkloven, of als je je simpelweg echt te ziek voelt, is overleg met een arts heel verstandig. Waarschijnlijk zal de arts je dan een antibioticakuur voorschrijven. Meestal is dit flucloxacilline, een medicijn dat heel specifiek werkt tegen de bacteriën die de mastitis veroorzaken.

Een logische en veelgestelde vraag is dan ook: mag ik mijn baby wel borstvoeding blijven geven als ik antibiotica slik? Het geruststellende antwoord is: ja, absoluut. Sterker nog, het is ontzettend belangrijk voor je herstel om gewoon door te gaan met voeden. Flucloxacilline is veilig te gebruiken tijdens de borstvoedingsperiode. Hoewel antibiotica in hele kleine hoeveelheden overgaan in de moedermelk, is dit volkomen onschadelijk voor je kindje. Wel is het goed om te weten dat het medicijn tijdelijk wat invloed kan hebben op de darmflora van je baby. Je kunt dit soms merken aan de luiers: de ontlasting is dan wat dunner of ziet er een beetje groenig uit. Dit is onschuldig en herstelt zich vanzelf.

In heel zeldzame gevallen (bij 0,1% tot 3% van de vrouwen met deze klachten) vormt zich een borstabces als een mastitis niet goed reageert op de behandeling. Dit is een lokaal, afgekapseld holtetje met pus in de borst, dat voelt als een verende, vaste bobbel. Dit klinkt heftig, maar het kan goed in het ziekenhuis behandeld worden, bijvoorbeeld door het met een klein naaldje via een echo leeg te zuigen of via een kleine ingreep te draineren. Met de juiste medische begeleiding en wat extra tijd herstel je ook hier weer volledig van.

De mentale impact van borstvoedingsproblemen

Naast de fysieke kant, is het heel waardevol om ook even stil te staan bij wat zo’n pijnlijke en vermoeiende complicatie mentaal met je doet. Ernstige pijn en uitputting rondom de borstvoeding kunnen namelijk ontzettend veel stress met zich meebrengen. Wanneer je in je hoofd heel graag je baby zelf wilde voeden, maar door een aanhoudende borstontsteking of aanhoudende intense pijn uiteindelijk toch vroegtijdig moet stoppen, kan dit leiden tot teleurstelling, schuldgevoelens en zelfs een grotere kans op sombere gevoelens of een postpartumpressie. Wees op zulke momenten extra lief voor jezelf. Het is helemaal oké om je gefrustreerd of verdrietig te voelen als het voeden niet zo soepel loopt als je had gehoopt op die roze wolk.

Twijfel niet om je gevoelens en je twijfels uit te spreken naar je partner, je verloskundige of een lactatiekundige. Zij zijn er juist om jou te ondersteunen, je vragen te beantwoorden en samen te zoeken naar een pad dat voor jou en je baby het meest haalbaar is. Besef ook dat deze ongemakken soms tijdelijk invloed kunnen hebben op de relatie met je partner en hoe je seksualiteit of intimiteit beleeft. Dat hoort simpelweg bij dit proces en herstelt zich vanzelf weer wanneer jij je fysiek en mentaal weer sterker en beter in je vel voelt.

Een vervelend obstakel

Een mastitis of borstontsteking is zonder twijfel een flinke en pijnlijke hobbel in de kraamtijd, die je even behoorlijk van de kaart kan brengen. Toch ben je er, met snelle actie, het frequent en goed laten leegdrinken van je borst, warmte vóór en kou ná de voeding, vaak ook weer vlot vanaf. Probeer altijd te blijven communiceren over je pijn en blijf vertrouwen houden in de veerkracht van je eigen lichaam. Jouw melk blijft fantastisch voor je baby en de borstvoeding hoeft zeker niet voorbij te zijn. Met een paar dagen goede zorg voor jezelf, kun je er vaak weer sterker uitkomen en hopelijk weer ontspannen verder genieten van het voeden van je kleintje.