Erkenning: rechten en plichten

Waarom is erkenning nodig?

In de Nederlandse wet is het zo geregeld dat de vrouw uit wie het kind geboren wordt, automatisch de juridische moeder is. Voor de partner ligt dit anders. Ben je als man getrouwd of heb je een geregistreerd partnerschap? Dan ben je automatisch de juridische vader. Ben je echter ongehuwd of heb je geen partnerschap geregistreerd bij de gemeente, dan ontstaat er niet automatisch een band tussen de vader (of duomoeder) en het kind.

Door het kind te erkennen, creëer je een zogenaamde familierechtelijke betrekking. Dit betekent dat de partner officieel de tweede juridische ouder wordt. Dit is niet alleen belangrijk voor het gevoel van verbondenheid, maar ook voor praktische zaken zoals het erfrecht en de onderhoudsplicht. Het zorgt ervoor dat de juridische positie van de partner stevig verankerd is, nog voordat de bevalling plaatsvindt.

Wanneer en waar kun je een kind erkennen?

Je hoeft niet te wachten tot de baby er is. Sterker nog, de meeste ouders kiezen voor de erkenning van de ongeboren vrucht. Dit kan op drie momenten:

• Tijdens de zwangerschap: Dit is vaak het meest rustige moment. Je kunt hiervoor terecht bij de burgerlijke stand van elke gemeente in Nederland. Mocht er onverhoopt iets gebeuren tijdens de geboorte, dan is het juridisch ouderschap al volledig vastgelegd.
• Tijdens de geboorteaangifte: Dit gebeurt binnen drie dagen na de geboorte in de gemeente waar je kindje is geboren. Let wel op: als de moeder niet aanwezig kan zijn bij de aangifte, moet zij vooraf een zwangerschapsverklaring of schriftelijke toestemming hebben afgegeven.
• Op een later moment: Zelfs als het kind al ouder is, of zelfs meerderjarig, kan erkenning nog plaatsvinden in elke Nederlandse gemeente.

Aan welke voorwaarden moet je voldoen?

Om een kind te mogen erkennen, stelt de wet een aantal duidelijke voorwaarden. Het is goed om hier vooraf naar te kijken om verrassingen bij het loket te voorkomen:

• Leeftijd: Je moet minimaal 16 jaar oud zijn.
• Toestemming: Totdat het kind 12 jaar is, heb je altijd toestemming van de moeder nodig. Is het kind tussen de 12 en 16 jaar? Dan moeten zowel de moeder als het kind toestemming geven. Vanaf 16 jaar is alleen de toestemming van het kind zelf nodig.
• Aantal ouders: Een kind kan maximaal twee juridische ouders hebben. Als er al twee ouders zijn (bijvoorbeeld door adoptie), is erkenning niet mogelijk.
• Geen bloedverwantschap: Je mag geen nauwe bloedverwant van de moeder zijn (familieleden die volgens de wet niet met elkaar mogen trouwen).

Erkenning bij twee moeders of twee vaders

Voor ouders van hetzelfde geslacht hangen de regels rondom erkenning en juridisch ouderschap sterk af van de gezinssamenstelling. Bij een gezin met twee vrouwen (duomoeders) is de noodzaak om te erkennen afhankelijk van de burgerlijke staat en het type donor. Ben je getrouwd of heb je een geregistreerd partnerschap en is er sprake van een onbekende donor? Dan wordt de duomoeder automatisch de juridische moeder, mits er bij de aangifte een verklaring van het College donorgegevens kunstmatige bevruchting wordt getoond. In situaties met een bekende donor, of wanneer je niet getrouwd bent, ontstaat dit ouderschap niet vanzelf; de duomoeder moet het kind dan erkennen om officieel de tweede ouder te worden. Sinds 1 januari 2023 krijgt zij bij deze erkenning gelukkig ook direct het automatisch ouderlijk gezag.

Wat betreft de naamskeuze bij twee vrouwen krijgt het kind bij een onbekende donor (binnen een huwelijk) automatisch de achternaam van de duomoeder, terwijl bij een bekende donor of ongetrouwde partners de naam van de geboortemoeder als standaard geldt. Uiteraard kun je ook hier samen kiezen voor de naam van de partner of een gecombineerde achternaam door dit vast te leggen bij de burgerlijke stand.

Voor een gezin met twee mannen ligt het proces complexer, omdat er bij de geboorte wettelijk altijd een juridische moeder is. Omdat een kind maximaal twee juridische ouders mogen hebben, kan de tweede vader niet simpelweg erkennen. Het juridisch ouderschap voor de vaders verloopt in dit geval meestal via een adoptieprocedure bij de rechter, waarbij ook de definitieve achternaam van het kind wordt bepaald.

De naamskeuze: welke achternaam krijgt je baby?

Een belangrijk onderdeel van de erkenning is de naamskeuze. Als je niets regelt en je bent niet getrouwd, krijgt je kindje automatisch de achternaam van de moeder. Wil je dat anders? Dan moet je dit expliciet vastleggen. Sinds 1 januari 2024 is er meer keuzevrijheid gekomen. Je kunt nu kiezen voor de achternaam van de moeder, de vader (of duomoeder), of een gecombineerde achternaam (bijvoorbeeld Jansen de Vries).

Let op: Voor het vastleggen van de naamskeuze moeten beide ouders persoonlijk naar het gemeentehuis komen; dit kan niet schriftelijk. De keuze die je maakt voor je eerste kind, geldt automatisch ook voor alle volgende kinderen uit dezelfde relatie. Dit is een belangrijk punt om mee te nemen in je voorbereiding en eventueel je geboorteplan.

Wat zijn de juridische gevolgen van de erkenning?

Erkenning is meer dan een handtekening onder een akte; het brengt direct rechten en plichten met zich mee. Vanaf het moment dat de akte is opgemaakt, ben je officieel de juridische ouder en ontstaat er een officiële familierechtelijke betrekking.

Ouderlijk gezag, onderhoud en erfrecht

Een belangrijke verandering sinds 1 januari 2023 is dat ongehuwde en niet-geregistreerde partners bij erkenning automatisch het gezamenlijk gezag krijgen met de moeder. Dit betekent dat je samen beslist over belangrijke zaken zoals de schoolkeuze of medische zorg. Daarnaast ben je wettelijk verplicht om financieel bij te dragen aan de verzorging en opvoeding van het kind totdat het 21 jaar oud is (de onderhoudsplicht). Ook worden jij en je kind automatisch elkaars wettelijke erfgenamen.

Nationaliteit

Heeft de erkenner de Nederlandse nationaliteit? Dan krijgt het kind deze vaak ook. Als het kind jonger is dan 7 jaar, gebeurt dit automatisch bij erkenning. Is het kind ouder dan 7 jaar, dan moet je binnen een jaar na de erkenning kunnen bewijzen dat je de biologische ouder bent om de nationaliteit door te geven aan je kindje.

Wat moet je meenemen naar de gemeente?

Wanneer je naar de gemeente gaat om de erkenning te regelen, is het handig om goed voorbereid te zijn. Neem in ieder geval het volgende mee:

• Een geldig identiteitsbewijs van beide ouders.
• Indien van toepassing: de schriftelijke toestemming van de moeder (als zij niet meekomt).
• De uitgerekende datum van de baby.

Rust en zekerheid voor je gezin

Het regelen van de erkenning zorgt voor een stevige juridische basis nog voordat de baby er is. Het geeft de partner dezelfde rechten als de moeder en legt de identiteit van het kindje vast. Door dit tijdig te doen, kun je je na de geboorte volledig focussen op het kennismaken met je kleintje en het genieten van de kraamzorg.