Alles over meconium en meconiumhoudend vruchtwater

Waar bestaat het uit?

Je baby eet nog niet, maar slikt in de baarmoeder wel vruchtwater in. Meconium is eigenlijk een verzameling van alles wat de baby in de baarmoeder heeft binnengekregen en aangemaakt. Het bestaat onder andere uit:

• Ingeslikt vruchtwater
• Slijm en darmsecreties
• Kleine donshaartjes (lanugo) die van de huid zijn losgekomen
• Huidcellen (epitheelcellen)
• Galkleurstoffen (die zorgen voor de donkergroene kleur)
• Vetzuren

Al vanaf de 16e week van je zwangerschap beginnen de darmen van je baby zich te vullen met deze stoffen. Lang werd gedacht dat deze ontlasting volledig steriel (bacterievrij) was. Recent onderzoek suggereert echter dat er misschien al in de baarmoeder een heel klein begin wordt gemaakt met het darmmicrobioom (de darmflora).

Meestal poept een baby dit pas uit nà de geboorte. De meeste voldragen baby’s (94%) doen dit binnen de eerste 24 uur. Als je baby te vroeg geboren is (prematuur), duurt dit vaak wat langer omdat de darmen dan nog niet zo krachtig werken.

Meconiumhoudend vruchtwater: Waarom poept een baby in de buik?

Bij ongeveer 10 tot 20% van alle bevallingen ziet de verloskundige bij het breken van de vliezen dat het vruchtwater niet helder of witvlokkig is, maar groen of geel gekleurd. Dit noemen we meconiumhoudend vruchtwater. De baby heeft dan in het vruchtwater gepoept. Je vraagt je misschien af: waarom doet een baby dat? Is er iets mis? Er zijn eigenlijk twee belangrijke redenen voor.

1. De darmen zijn rijp (Fysiologische rijping)

Dit is de meest voorkomende en onschuldige reden. Naarmate je zwangerschap vordert, wordt je baby steeds ‘rijper’. Niet alleen de longen en hersenen ontwikkelen zich, maar ook het maag-darmstelsel. De darmen gaan steeds meer bewegen (peristaltiek) onder invloed van hormonen zoals motiline. Hoe langer de baby in de buik zit, hoe groter de kans dat de darmen zo goed werken dat er ontlasting vrijkomt.

• Bij baby’s die te vroeg geboren worden (voor 37 weken), komt meconiumhoudend vruchtwater bijna nooit voor.
• Ben je ‘overtijd’ (serotien) en ben je de 42 weken gepasseerd? Dan zien we het bij wel 27% van de bevallingen.

In dit geval is het poepen in het vruchtwater dus eigenlijk een teken dat het spijsverteringsstelsel van je kindje goed werkt en klaar is voor de start.

2. Stress of zuurstoftekort

Soms is er een andere oorzaak. Als een baby stress ervaart of een (tijdelijk) zuurstoftekort heeft (hypoxie), reageert het lichaam daarop. Door de stress komen er hormonen vrij (adrenaline) die ervoor zorgen dat de darmen extra gaan bewegen en dat de sluitspier (anus) zich ontspant. Hierdoor ontsnapt er meconium in het vruchtwater.

Omdat we aan de buitenkant niet direct kunnen zien of de baby in het vruchtwater heeft gepoept vanwege ouderdom (rijpheid) of vanwege stress, zijn zorgverleners altijd extra waakzaam bij groen vruchtwater.

Let op bij een stuitligging: Ligt je kindje in een stuitligging? Dan is meconium tijdens de uitdrijving heel normaal. Door de druk op de billen en de buik tijdens de bevalling, wordt de ontlasting er als het ware gewoon uitgeduwd. Dit hoeft dus geen teken van stress te zijn.

De risico’s: waarom zijn we extra alert?

Hoewel de meeste baby’s die in het vruchtwater hebben gepoept kerngezond ter wereld komen, is het protocol in Nederland streng. Meconiumhoudend vruchtwater is een signaal om de conditie van de baby extra goed in de gaten te houden. De risico’s waar artsen en verloskundigen op letten zijn:

• Foetale nood: Zoals genoemd kán het poepen een reactie zijn op stress. Ongeveer 80% van de kindjes met meconiumhoudend vruchtwater heeft nergens last van, maar de kans op problemen is wel iets groter.
• Infecties: Meconium in het vruchtwater kan de kans op een infectie bij moeder of kind iets verhogen.
• Meconium Aspiratie Syndroom (MAS): Dit is de complicatie waar men het meest alert op is. Dit gebeurt bij ongeveer 3 tot 12% van de baby’s met meconiumhoudend vruchtwater. MAS houdt in dat de baby het vervuilde vruchtwater diep inademt in de longen.

  Het meconium is taai en kan de kleine luchtwegjes blokkeren of een chemische ontsteking in de longen veroorzaken. Ook kan het de werking van surfactant (het stofje dat zorgt dat de longblaasjes openblijven) verstoren. Dit kan leiden tot ernstige ademhalingsproblemen na de geboorte.

Wat verandert er aan je bevalling?

In Nederland hebben we een duidelijk systeem van risicoselectie. Als je thuis wilt bevallen en je vliezen breken, checkt de verloskundige altijd de kleur van het vruchtwater.

Is het vruchtwater groen of geel?
Dan krijg je een “medische indicatie”. Dit betekent dat de verantwoordelijkheid voor jouw bevalling wordt overgedragen aan het ziekenhuis (de gynaecoloog of klinisch verloskundige). Je zult dan in het ziekenhuis moeten bevallen.

Dit gebeurt er vervolgens:

1. Continue monitoring (CTG): Omdat we zeker willen weten dat de baby geen stress heeft, wordt het hartritme van de baby continu in de gaten gehouden met een hartfilmpje (CTG). Zo kan de arts of verloskundige direct ingrijpen als de hartslag afwijkingen vertoont.
2. Extra onderzoek indien nodig: Ziet het hartfilmpje er niet optimaal uit? Dan kan er soms een Microbloedonderzoek (MBO) worden gedaan. Er wordt dan via de vagina een heel klein druppeltje bloed van het hoofdje van de baby afgenomen om de zuurgraad te meten. Zo weet men precies of de baby nog genoeg zuurstof heeft.
3. Geen ‘spoeling’: Vroeger werd er soms extra vocht in de baarmoeder gebracht om het meconium te verdunnen (amnio-infusie). Uit onderzoek blijkt dat dit het risico op Meconium Aspiratie Syndroom niet verkleint. Dit wordt dus afgeraden en niet meer standaard gedaan.

Overtijd lopen?
Omdat de kans op meconium in het vruchtwater (en daarmee de kans op complicaties zoals MAS) toeneemt naarmate je langer zwanger bent, krijg je rond de 41 weken vaak het aanbod om de bevalling in te leiden. Dit is om de risico’s voor te zijn.

Na de geboorte: De eerste uren

Je baby is geboren! Wat gebeurt er nu? Vroeger werden baby’s die in het vruchtwater hadden gepoept direct heel grondig uitgezogen met een slangetje in de keel en neus, nog voordat de schouders geboren waren. 

Dat doet men tegenwoordig niet meer standaard. Onderzoek heeft aangetoond dat agressief uitzuigen de baby soms meer kwaad dan goed doet (het kan bijvoorbeeld de hartslag vertragen).

De beoordeling

De arts of verloskundige kijkt direct na de geboorte naar hoe je kindje het doet. Ze noemen dit “vigoreus”.

• Is je baby vigoreus? (Huilt goed, ademt goed, goede spierspanning en hartslag boven de 100). Dan is er geen reden tot zorg. Je baby mag lekker bij jou op de borst blijven liggen. Uitzuigen is niet nodig.
• Is je baby niet vigoreus? (Slap, ademt niet goed of trage hartslag). Dan wordt de baby meegenomen naar de reanimatietafel. Daar wordt de ademweg vrijgemaakt (eventueel wel uitgezogen als er een verstopping zit) en wordt de ademhaling ondersteund volgens vaste protocollen.

Observatie

Vanwege het kleine risico dat je baby toch wat meconium heeft binnengekregen en hier later last van krijgt, blijven jullie vaak 12 tot 24 uur in het ziekenhuis ter observatie. De verpleegkundigen houden je baby goed in de gaten:

• Heeft de baby een goede temperatuur?
• Is de kleur mooi roze?
• Ademt de baby rustig (zonder kreunen of intrekkingen van de borstkas)?

Als dit na de observatieperiode allemaal goed is, mogen jullie lekker naar huis.

De eerste luiers en geelzucht

Eenmaal thuis is het belangrijk dat de meconium die nog in de darmen zit, er snel uitkomt. Meconium zit namelijk boordevol bilirubine. Bilirubine is een afvalstofje dat geelzucht veroorzaakt.

Als de baby de meconium niet snel uitpoept, kan de bilirubine vanuit de darmen weer terug in het bloed worden opgenomen (de enterohepatische kringloop). Hierdoor wordt de kans groter dat je baby geel gaat zien (icterus).

Tip: Borstvoeding helpt hierbij enorm. Het eerste melk (colostrum) werkt namelijk laxerend. Het helpt de darmen van je baby op gang en zorgt dat de meconium, en daarmee de bilirubine, het lichaam snel verlaat. 

Heeft je baby na 24 tot 36 uur nog steeds niet gepoept? Meld dit dan altijd aan je kraamverzorgende of verloskundige. Soms zit er een “propje” vast (meconiumplug) of is er een andere reden waarom de ontlasting niet komt.

Samenvattend

Het klinkt misschien spannend, “meconiumhoudend vruchtwater”, en het is heel normaal dat je daar even onzeker van wordt. Onthoud vooral dat het heel vaak voorkomt (bij 1 op de 5 tot 10 vrouwen) en dat het in de meeste gevallen een teken is dat de darmpjes van je baby gewoon goed rijp zijn.

Door de medische controle in het ziekenhuis worden jij en je baby extra goed in de gaten gehouden. Mocht je baby het even moeilijk hebben gehad, dan zijn de juiste mensen direct in de buurt om te helpen. In de overgrote meerderheid van de gevallen ligt je baby na een korte observatieperiode gewoon heerlijk gezond in je armen, klaar voor die allereerste schone luier.