Vaginale afscheiding tijdens de zwangerschap

Hoe werkt het normaal gesproken?

Om te begrijpen wat er verandert als je zwanger bent, is het handig om eerst te weten hoe het fysiologische proces normaal gesproken werkt. De vagina zelf bevat geen klieren. Het vocht dat je verliest, wordt gevormd door afscheiding uit de klieren van de baarmoedermond (de cervix) en door vocht dat uit de bloedvaatjes in de vaginawand treedt, wat we transsudaat noemen. De wand van je vagina bestaat uit weefsel dat glycogeen opslaat. Dit is belangrijk, want speciale melkzuurbacteriën, ook wel de Döderlein-bacillen genoemd, zetten dit glycogeen om in melkzuur.

Dit proces zorgt ervoor dat er in de vagina een zuur milieu ontstaat met een pH-waarde van ongeveer 4,5. Hoewel dat misschien een beetje technisch klinkt, is de functie ervan heel mooi: dit zure milieu vormt een natuurlijke beschermlaag die de vagina beschermt tegen schadelijke bacteriën. Je lichaam heeft dus een ingebouwd reinigingssysteem.

Gedurende je maandelijkse cyclus veranderen de eigenschappen van je afscheiding onder invloed van hormonen. Het hormoon oestrogeen zorgt er bijvoorbeeld voor dat het slijm uit de baarmoedermond helder, waterig en rekbaar wordt. Dit zie je vaak rondom de eisprong; het helpt zaadcellen om makkelijker hun weg te vinden. Na de eisprong neemt het hormoon progesteron de overhand. Dit zorgt ervoor dat het slijm dik, taai en troebel wordt. Op dat moment is het slijm juist ondoorgankelijk voor zaadcellen en dient het als een stevige barrière tegen infecties.

Veranderingen in vaginale afscheiding tijdens de zwangerschap

Zodra je zwanger bent, schakelt je lichaam over naar een nieuwe modus. Er treden specifieke veranderingen op in de vaginale afscheiding, die in medische termen ook wel leukorroe of fluor albus wordt genoemd. Je zult waarschijnlijk merken dat de hoeveelheid afscheiding toeneemt. Dit komt doordat de doorbloeding van de vagina en de baarmoedermond tijdens de zwangerschap sterk toeneemt, een proces dat hyperemie heet. Hierdoor treedt er meer vocht uit de bloedvaatjes. Daarnaast zijn de klierweefsels in deze periode hyperactief, wat zorgt voor extra slijmproductie.

Deze zwangerschapsafscheiding heeft doorgaans duidelijke kenmerken. Het is meestal wit van kleur, vloeibaar tot waterig dik, heeft geen sterke geur en irriteert de huid niet. Een interessant detail is dat de zuurtegraad van de afscheiding tijdens de zwangerschap verandert. Door een verhoogde productie van melkzuur uit glycogeen wordt het milieu in de vagina nog zuurder, met een pH-waarde die ligt tussen de 3,5 en 6,0. Dit is een slimme reactie van je lichaam om de kolonisatie door ziekmakende bacteriën te remmen en zo de zwangerschap te beschermen.

Verloskundigen en artsen kunnen aan deze veranderingen soms ook zien dat je zwanger bent. Het weker worden van de baarmoedermond en de vagina, samen met de toegenomen witte afscheiding, staat in de medische wereld bekend als het teken van Goodell. Het is dus een heel normaal en gezond onderdeel van het zwanger zijn.

Wanneer is de afscheiding anders dan normaal?

Hoewel meer afscheiding dus heel normaal is, kan het soms voorkomen dat de balans in de vagina verstoord raakt. Als de afscheiding gepaard gaat met klachten zoals jeuk, pijn, een onaangename geur of een afwijkende kleur, kan er sprake zijn van een infectie. Het is belangrijk om dit in de gaten te houden, zodat je tijdig actie kunt ondernemen.

Een veelvoorkomende oorzaak van klachten is een schimmelinfectie, ook wel candidiasis genoemd. De gist Candida albicans is van nature aanwezig in het lichaam, maar kan onder invloed van zwangerschapshormonen gaan overheersen. Oestrogenen zorgen namelijk voor meer glycogeen in de vagina, wat een ideale voedingsbodem is voor schimmels. Vooral in het derde trimester komt dit zeer frequent voor. Je herkent een schimmelinfectie vaak aan witte, klonterige afscheiding die er een beetje uitziet als kwark. Daarnaast is de vaginawand vaak rood en kun je last hebben van hevige jeuk. Gelukkig is dit goed te behandelen met lokale middelen, zoals miconazol of clotrimazol.

Een andere verstoring is bacteriële vaginose. Hierbij worden de beschermende melkzuurbacteriën vervangen door andere bacteriën, zoals Gardnerella vaginalis. De zuurgraad van de vagina daalt hierdoor, wat betekent dat de pH stijgt. Dit herken je vaak aan grijze afscheiding met een typische visgeur. Omdat bacteriële vaginose geassocieerd wordt met een verhoogd risico op vroeggeboorte, is het belangrijk om dit te bespreken met je verloskundige.

Soms kan de oorzaak ook liggen bij een seksueel overdraagbare aandoening. Zo kenmerkt trichomoniasis zich vaak door groenige, schuimende en stinkende afscheiding, gepaard met irritatie en jeuk. Gonorroe kan leiden tot een toename van slijmerige en pussige afscheiding. Chlamydia verloopt vaak zonder duidelijke klachten, maar kan zich soms uiten in meer afscheiding die slijmerig en pussig is.

Wat kun je zelf doen en wanneer bel je?

Je vraagt je misschien af of er iets is wat je zelf kunt doen. Het belangrijkste advies is eigenlijk heel simpel: probeer de natuurlijke balans van je lichaam niet te verstoren. Omdat de afscheiding vaak toeneemt door de veranderde doorbloeding en hormonen, kan het verleidelijk zijn om vaker te wassen met zeep of gebruik te maken van intieme sprays of inlegkruisjes met een geurtje. Toch kun je dit beter laten; geparfumeerde producten, badschuim en desinfecterende middelen kunnen de gevoelige huid juist irriteren en het gezonde zure milieu uit balans brengen.

Kies liever voor comfort door katoenen ondergoed te dragen en strakke broeken te verruilen voor loszittende kleding, zodat het gebied rondom je vagina zo koel mogelijk blijft. Mocht je toch last hebben van een pijnlijk of branderig gevoel, dan kan het leggen van een koud kompres tegen de vulva verlichting geven. Blijf daarbij wel altijd goed naar je lichaam luisteren. Merk je dat de afscheiding opeens zoetig ruikt in plaats van licht zuur, zie je bloedverlies of verandert de kleur naar geel of groen? Aarzel dan niet en neem contact op met je verloskundige om even te overleggen.

Het verschil tussen afscheiding, urine en vruchtwater

Naarmate de bevalling dichterbij komt, kunnen er nieuwe vragen ontstaan. Aan het begin van de baring verliest een vrouw vaak de slijmprop uit het kanaal van de baarmoedermond. Dit wordt ook wel het ’tekenen’ genoemd. Het gaat hierbij om slijmerige afscheiding die vaak vermengd is met een klein beetje bloed. Dit is een heel normaal teken dat je lichaam zich voorbereidt op de bevalling.

Soms kan het aan het einde van de zwangerschap lastig zijn om het onderscheid te maken tussen gewone vaginale afscheiding, urineverlies en vruchtwater. Vruchtwaterverlies is natuurlijk het startsein dat je vliezen gebroken zijn, dus het is belangrijk om het verschil te kennen. In het ziekenhuis of bij de verloskundige kan men gebruikmaken van een varentest. Wanneer opgedroogd vruchtwater onder de microscoop wordt bekeken, toont dit een specifieke varenstructuur. Helemaal waterdicht is deze test echter niet, want ook baarmoederslijm en urine kunnen soms een vergelijkbaar beeld geven.

Een andere methode is het meten van de zuurtegraad. Vruchtwater is basisch, met een pH van 7 tot 8, en kleurt lakmoespapier blauw. Dit in tegenstelling tot vaginale afscheiding en urine, die meestal zuurder zijn en een lagere pH hebben. Twijfel je of je vliezen gebroken zijn? Neem dan altijd contact op met je zorgverlener.

Na de bevalling: kraamzuivering en herstel

Ook na de geboorte van je kindje blijft je lichaam vocht verliezen. De baarmoeder stoot wondvocht, bloed en resten van het baarmoederslijmvlies uit. Dit proces heet de kraamzuivering of lochia. Het verloop hiervan is heel voorspelbaar. De eerste dagen is de afscheiding bloederig en rood; dit noemen we lochia rubra. Daarna wordt het bruinig en meer sereus van aard (lochia serosa). Na ongeveer tien dagen verandert de kleur naar witgelig (lochia alba) door de aanwezigheid van veel witte bloedcellen.

Normaal gesproken heeft deze afscheiding een beetje een weeïge geur. Ruikt de afscheiding echter scherp of stinkt het echt, dan spreken we van foetide lochia. Dit kan wijzen op een infectie, hoewel het soms ook voorkomt door bacteriën zonder dat er sprake is van een actieve infectie. Houd de geur en je temperatuur dus goed in de gaten in de kraamweek.

Tot slot is het goed om te weten dat je tijdens de periode dat je borstvoeding geeft, te maken kunt krijgen met vaginale droogheid. De oestrogeenspiegels in je lichaam zijn dan tijdelijk laag. Hierdoor wordt de vaginawand minder vochtig en is er sprake van verminderde lubricatie. Dit kan ervoor zorgen dat seksueel contact in het begin wat pijnlijk of stroef aanvoelt. Weet dat dit hormonaal is en bij het herstel hoort.

Je lichaam levert een topprestatie, van de eerste weken van de zwangerschap tot ver in de kraamperiode. De veranderingen in afscheiding zijn daar een natuurlijk onderdeel van. Heb je twijfels over de kleur, geur of heb je last van jeuk? Blijf er niet mee rondlopen, maar bespreek het rustig met je verloskundige of huisarts. Zij zijn er om je te helpen en gerust te stellen.