Wat is het HELLP-syndroom precies?
Het HELLP-syndroom is een specifieke en zeer ernstige variant van zwangerschapsvergiftiging. Waar de klassieke vorm (pre-eclampsie) zich vooral kenmerkt door een stijgende bloeddruk, is HELLP een zogeheten multisysteemziekte. Dit betekent dat het ziektebeeld verschillende vitale processen en organen in je lichaam tegelijkertijd verstoort, waarbij vooral je bloedwaarden en leverfunctie onder druk komen te staan.
De naam HELLP is een afkorting van de Engelse medische termen die omschrijven wat er op dat moment in je bloedbaan gebeurt:
- H (Hemolysis): Bloedafbraak. De rode bloedcellen, die essentieel zijn voor het transport van zuurstof door je lichaam, gaan voortijdig kapot doordat ze beschadigen in de vernauwde bloedvaten.
- EL (Elevated Liver enzymes): Verhoogde leverenzymen. Dit is een direct signaal van leverfunctiestoornissen of schade aan de levercellen, wat vaak de hevige pijn in de bovenbuik verklaart.
- LP (Low Platelets): Een verlaagd aantal bloedplaatjes (trombocytopenie). Omdat je lichaam deze plaatjes massaal verbruikt om beschadigde vaatwanden te repareren, ontstaat er een tekort, waardoor je bloed minder goed stolt.
Hoewel HELLP nauw verwant is aan pre-eclampsie, is er een belangrijk verschil waar je als zwangere vrouw (en ook je zorgverlener) alert op moet zijn. Bij ‘gewone’ zwangerschapsvergiftiging is een hoge bloeddruk bijna altijd het eerste alarmsignaal. Bij het HELLP-syndroom kun je je echter doodziek voelen en ernstige orgaanschade hebben terwijl je bloeddruk nog volledig normaal lijkt. Dit maakt het een verraderlijk ziektebeeld.
HELLP komt voor bij ongeveer 5 op de 1000 zwangere vrouwen. Hoewel het zich meestal in het derde trimester openbaart, kan het ook eerder in de zwangerschap ontstaan of zelfs in de eerste week na de bevalling (het kraambed).
Wat is de oorzaak van HELLP?
De exacte oorzaak van het HELLP-syndroom is medisch gezien nog niet volledig ontrafeld, maar wetenschappers zijn het erover eens dat de bron van de aandoening al heel vroeg in de zwangerschap ontstaat. Het begint bij een fout in de aanleg van de placenta. Dit proces verloopt in een complexe kettingreactie van biologische gebeurtenissen.
1. Een foutieve aanleg van de bloedvaten
Normaal gesproken dringen foetale cellen (trofoblasten) diep door in de moederlijke bloedvaten van de baarmoederwand, de spiraalarteriën. Zij bouwen deze vaten om tot wijde, soepele buizen die met lage weerstand veel bloed naar de baby kunnen voeren. Bij HELLP gebeurt dit onvoldoende. De vaten blijven nauw en gespierd, waardoor de placenta chronisch te weinig bloed en zuurstof krijgt. Dit veroorzaakt lokale oxidatieve stress in het placentageefsel.
2. De reactie van het lichaam op placentaire stress
Als reactie op dit zuurstoftekort scheidt de placenta specifieke eiwitten en ontstekingsfactoren af in jouw bloedbaan. Deze stoffen tasten het endotheel, de gevoelige binnenbekleding van al jouw bloedvaten, in je hele lichaam aan. Deze gegeneraliseerde schade leidt tot het samentrekken van vaten (hoge bloeddruk), lekkende vaatwanden (oedeem) en een massale activatie van je stollingssysteem.
Waarom gaat het bij de één mis en bij de ander niet?
Er wordt aangenomen dat immunologische factoren een rol spelen; het afweersysteem van de moeder reageert dan niet optimaal op de foetale cellen (die deels van de vader afkomstig zijn). Dit verklaart waarom HELLP vaker voorkomt bij een eerste zwangerschap of een eerste kind met een nieuwe partner. Daarnaast zijn er factoren die de vaten extra belasten, zoals een reeds aanwezige hoge bloeddruk, suikerziekte, een hoog BMI of een meerlingenzwangerschap waarbij de zuurstofvraag van de placenta simpelweg groter is.
Symptomen en de weg naar de diagnose
Als je HELLP ontwikkelt, voel je je vaak van het ene op het andere moment erg ziek. Omdat de symptomen soms lijken op een stevige griep of maagklachten, is het belangrijk om alert te zijn op de specifieke signalen van je lichaam.
Kenmerkende pijn en fysieke klachten
Een van de meest typerende symptomen is een hevige, aanhoudende pijn in de bovenbuik of rond de maagstreek. Veel vrouwen omschrijven dit als een knellend ‘bandgevoel’, alsof er een riem rond de borstkast veel te strak is aangetrokken. Verwar dit niet met normale bandenpijn; de pijn bij HELLP is vele malen intenser. Andere klachten die vaak voorkomen zijn:
- Ernstige hoofdpijn en misselijkheid.
- Braken.
- Visusstoornissen, zoals het zien van sterretjes of lichtflitsen.
- Plotseling veel vocht vasthouden (oedeem), vooral in het gezicht en aan de handen.
De diagnose in het laboratorium
De arts stelt de diagnose uiteindelijk aan de hand van een bloedonderzoek. Hierbij wordt gezocht naar bloedafbraak binnen de vaten en schade aan de levercellen. Ook wordt het aantal bloedplaatjes nauwkeurig geteld.
Bron: Stichting HELLP
De diagnose in het laboratorium
De arts stelt de diagnose uiteindelijk aan de hand van een bloedonderzoek. Hierbij wordt gezocht naar bloedafbraak binnen de vaten en schade aan de levercellen. Ook wordt het aantal bloedplaatjes nauwkeurig geteld.
Complicaties voor de moeder
Het HELLP-syndroom is een medische noodsituatie die het uiterste vraagt van het moederlijk lichaam. De schade aan de bloedvatwanden (het endotheel) zorgt ervoor dat organen onvoldoende zuurstof krijgen en vocht gaan lekken. Dit kan leiden tot acuut nierfalen of longoedeem, waarbij vocht zich ophoopt in de longblaasjes en de ademhaling bemoeilijkt. Een zeer ernstige, zij het zeldzame, complicatie is de subcapsulaire leverbloeding of zelfs een scheuring van het leverkapsel door de enorme zwelling van de lever. Daarnaast is er een risico op diffuse intravasale stolling (DIS), een gevaarlijke ontregeling waarbij het bloed op sommige plekken ongewenst stolt, terwijl elders juist ernstige bloedingen ontstaan door een tekort aan bloedplaatjes. In extreme gevallen kan de situatie overslaan naar de hersenen, wat resulteert in vochtophoping (hersenenoedeem), beroertes of eclampsie, waarbij levensbedreigende stuipen optreden.
Impact op je kindje
Voor de baby vertalen de medische problemen van de moeder zich direct in een vijandige omgeving in de baarmoeder. Omdat de spiraalarteriën (de bloedvaten die de placenta voeden) te nauw en gespierd blijven, ontstaat er placenta-insufficiëntie. De baby krijgt hierdoor chronisch te weinig zuurstof en voedingsstoffen, wat leidt tot foetale groeirestrictie. Om de vitale organen te beschermen, past de baby het ‘brain-sparing effect’ toe, waarbij bloed met voorrang naar de hersenen gaat ten koste van de rest van het lichaam. Dit proces heeft een grote invloed op de ontwikkeling van de hersenen van je baby en de algehele conditie. Bovendien is er een verhoogd risico op een abruptio placentae, waarbij de placenta voortijdig loslaat. Vanwege deze acute gevaren moet de baby vaak (extreem) vroegtijdig geboren worden, meestal via een keizersnede, wat weer extra risico’s op het gebied van prematuriteit met zich meebrengt.
De behandeling in het ziekenhuis
Het is een confronterende realiteit: er bestaat momenteel geen medicijn dat het HELLP-syndroom kan genezen of stopzetten zolang de baby en de placenta zich in de baarmoeder bevinden. Omdat de placenta de bron is van de stoffen die je lichaam ziek maken, is de geboorte van je kindje de enige definitieve oplossing. De behandeling in het ziekenhuis is daarom een nauwgezet proces van symptoombestrijding, waarbij artsen proberen de situatie stabiel genoeg te krijgen voor een veilige bevalling.
Medische pijlers ter stabilisatie
Zodra je wordt opgenomen in een gespecialiseerd perinatologisch centrum, start een intensief traject om de risico’s voor jou en je baby te beheersen. De focus ligt hierbij op:
- Bloeddrukcontrole: Om een hersenbloeding of hartfalen te voorkomen, krijg je krachtige bloeddrukverlagers (zoals labetalol of nifedipine) toegediend. De artsen streven naar een stabiele bloeddruk die laag genoeg is om complicaties te voorkomen, maar hoog genoeg om de doorbloeding van de placenta niet in gevaar te brengen.
- Voorkomen van insulten: Via een infuus krijg je magnesiumsulfaat. Dit medicijn werkt op je centraal zenuwstelsel en verlaagt de drempel voor prikkels, waardoor de kans op eclampsie (stuipen) aanzienlijk wordt verkleind.
- Correctie van bloedwaarden: In zeer ernstige gevallen, waarbij het aantal bloedplaatjes extreem laag is (onder de 20.000/mm³), kan een bloedplaatjestransfusie nodig zijn, zeker als er een operatie zoals een keizersnede aanstaande is.
De race tegen de klok voor de baby
Als je minder dan 34 weken zwanger bent, is de longrijping van de baby een absolute prioriteit. Je krijgt dan injecties met corticosteroïden toegediend. Deze medicijnen hebben 24 tot 48 uur nodig om hun volledige effect te bereiken. Als de situatie van de moeder stabiel is, proberen artsen de bevalling precies lang genoeg uit te stellen (’temporiserend beleid’) om deze medicatie haar werk te laten doen. Dit verlaagt de kans op ademhalingsproblemen en hersenbloedingen bij de baby na de geboorte aanzienlijk.
De bevalling: hoe en wanneer?
Het moment en de wijze van bevallen hangen af van de ernst van het HELLP-syndroom en de zwangerschapsduur. Hoewel velen denken dat HELLP altijd direct een spoedkeizersnede betekent, is dat niet altijd het geval. Als de moeder stabiel is en de zwangerschap de 34 weken is gepasseerd, kan een vaginale bevalling via een inleiding worden geprobeerd. Echter, bij acute verslechtering van de leverfuncties, een loslatende placenta of foetale nood, wordt onmiddellijk gekozen voor een keizersnede. Vanwege het lage aantal bloedplaatjes vindt dit vaak plaats onder algehele narcose, omdat een ruggenprik dan te risicovol kan zijn voor bloedingen rond het ruggenmerg.
Het traject van herstel en nazorg
Als de baby eenmaal geboren is, begint de bron van de ziekte te verdwijnen. Toch is de weg naar herstel vaak lang. Het lichaam heeft tijd nodig om de bloedwaarden te normaliseren. Veel vrouwen hebben na de tijd last van extreme vermoeidheid en concentratieproblemen.
Vergeet ook de psychische kant niet. De overgang van een gezonde zwangerschap naar een levensbedreigende situatie is traumatisch. Goede ondersteuning vanuit de kraamzorg en eventueel psychologische hulp is hierbij van groot belang.
Gezondheid op de lange termijn
Vrouwen die HELLP hebben gehad, hebben later in het leven een grotere kans op hart- en vaatziekten. Daarom is het verstandig om je bloeddruk jaarlijks te laten controleren bij de huisarts. Ook voor je kindje blijft gezondheid een aandachtspunt; zo kan geelzucht bij je baby vaker voorkomen direct na een gecompliceerde bevalling.
Een volgende zwangerschap en preventie
De kans op herhaling is gemiddeld 20%. Bij een volgende kinderwens is het verstandig om vooraf een gesprek aan te gaan met je verloskundige of gynaecoloog. Vaak krijg je het advies om al voor de zwangerschap te starten met foliumzuur en tijdens de zwangerschap een lage dosis aspirine te gebruiken.
Tijdens een nieuwe zwangerschap zul je extra controles krijgen, zoals vaker een echo om de groei van de baby en de doorbloeding van de placenta te monitoren.
Het verschil tussen pre-eclampsie, HELLP en eclampsie
Het kan verwarrend zijn omdat deze termen vaak door elkaar worden gebruikt. Toch zijn er duidelijke verschillen. Om deze goed in kaart te brengen, is het handig om te kijken naar de specifieke symptomen en de organen die betrokken zijn. Hoewel ze allemaal onder de noemer ‘zwangerschapsvergiftiging’ vallen, hebben ze elk een eigen medisch zwaartepunt.
| Kenmerk | Pre-eclampsie | HELLP-syndroom | Eclampsie |
|---|---|---|---|
| Kernsymptoom | Hoge bloeddruk (140/90 mmHg) en eiwit in de urine. | Afwijkende bloed- en leverwaarden (Hemolyse, EL, LP). | Convulsies (insulten/stuipen) en/of coma. |
| Bloeddruk | Altijd verhoogd. | Kan verhoogd zijn, maar is soms ook volledig normaal. | Meestal zeer hoog, maar het insult staat centraal. |
| Belangrijkste organen | Nieren en de bloedvaten (endotheel). | Lever en het bloedstollingssysteem. | De hersenen (centraal zenuwstelsel). |
| Typische klachten | Oedeem (vocht), hoofdpijn, eiwit in de urine. | Ernstige pijn in de bovenbuik, misselijkheid, “bandgevoel”. | Alarmsymptomen gevolgd door bewusteloosheid en krampen. |
| Diagnose via | Bloeddrukmeting en urineonderzoek. | Uitgebreid bloedonderzoek. | Klinische waarneming van een aanval. |
Het is belangrijk om te onthouden dat deze aandoeningen geen strikt gescheiden ‘hokjes’ zijn; ze kunnen in elkaar overvloeien of tegelijkertijd voorkomen. Zo ontwikkelt ongeveer 10% tot 20% van de vrouwen met een ernstige pre-eclampsie ook het HELLP-syndroom.
Je staat er niet alleen voor
Het doormaken van het HELLP-syndroom is een ingrijpende gebeurtenis die niet stopt bij de dag van de bevalling. Het vraagt fysiek en mentaal veel van je om weer de oude te worden. Gelukkig hoef je dit pad niet alleen te bewandelen. Voor uitgebreide informatie, lotgenotencontact en ondersteuning bij je herstel kun je terecht bij de HELLP Stichting. Zij bieden een waardevol platform voor vrouwen en partners die hetzelfde hebben meegemaakt en kunnen je helpen bij het vinden van de juiste nazorg of bij het voorbereiden van een gesprek over een eventuele volgende zwangerschap. Onthoud dat je tijd mag nemen voor je herstel; je hebt een enorme prestatie geleverd onder uitdagende omstandigheden.
Bronnen:
- De Jonge, A., Verhoeven, C., Feijen-de Jong, E., Van Dillen, J., & Bakker, P. (2025). Praktische verloskunde (15e herz. dr.). BSL Media & Learning.
- Blackburn, S. T. (2023). Maternal, fetal, & neonatal physiology: A clinical perspective (6th ed.). Elsevier.
- Hellp Stichting. (z.d.). Zwangerschapsvergiftiging. Geraadpleegd van https://www.hellpstichting.nl/
- Mayes, L. L. (2020). Mayes’ midwifery (16th ed.). Elsevier
- Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie (NVOG). (2023). Richtlijn: Hypertensieve aandoeningen in de zwangerschap. Federatie Medisch Specialisten.
Our Fact Checking Process
Onze kwaliteitsbelofte
Wij hechten veel waarde aan de nauwkeurigheid en integriteit van onze content. Om deze hoge standaard te waarborgen, werken we volgens de volgende principes:
-
Expert Review: Alle artikelen worden zorgvuldig gecontroleerd door experts binnen het vakgebied.
-
Betrouwbare Bronnen: Onze informatie is gebaseerd op geloofwaardige en actuele medische bronnen. Hierbij maken we primair gebruik van de geadviseerde literatuur voor de opleiding tot verloskundige, aangevuld met de meest recente medische richtlijnen.
-
Transparantie: We hanteren een heldere bronvermelding en zijn open over eventuele belangenverstrengelingen.
