Waarom zijn verschillende bevalhoudingen zo belangrijk?
Misschien vraag je je af waarom we het überhaupt zo uitgebreid over baringshoudingen hebben. Kan je lichaam dit niet gewoon vanzelf? Zeker, je lichaam is hier prachtig voor ontworpen. Maar de houding die je aanneemt, heeft een enorme invloed op hoe de bevalling verloopt, hoe je de pijn ervaart en hoeveel ruimte je baby krijgt om geboren te worden. Al in 1882 werd in de wetenschap beschreven dat barende vrouwen van nature een liggende positie vermijden en intuïtief regelmatig van houding veranderen.
Om te begrijpen waarom dit zo is, moeten we even kijken naar wat er in je lichaam gebeurt. Tijdens je zwangerschap maakt je lichaam het hormoon relaxine aan. Dit hormoon zorgt ervoor dat de verbindingen tussen je bekkenbeenderen wat weker en beweeglijker worden. Je bekken is dus geen star, vast bot, maar een dynamisch geheel. Aan de achterkant van je bekken zit het sacrum (het heiligbeen of stuitje). Tijdens de bevalling moet dit heiligbeen naar achteren kunnen bewegen om de bekkenuitgang groter te maken voor je baby. Als je plat op je rug ligt, druk je dit bot in het matras en blokkeer je deze natuurlijke beweging.
Daarnaast spelen er nog drie andere zeer belangrijke factoren mee bij de keuze van je houding:
- 1. De kracht van de zwaartekracht: Wanneer je een verticale of rechtopstaande houding aanneemt, helpt de zwaartekracht actief mee. Het hoofdje van je baby drukt hierdoor steviger op de cervix (de baarmoedermond). Deze constante, zachte druk stimuleert de aanmaak van baringshormonen, wat leidt tot effectievere weeën en een vlottere ontsluiting.
- 2. Een optimale bloedsomloop voor jou en je baby: Als je op je rug ligt, drukt de zware, zwangere baarmoeder op een belangrijke ader in je buik: de vena cava inferior (de grote holle ader). Dit kan ervoor zorgen dat het bloed minder goed terugstroomt naar je hart. Hierdoor kan jouw bloeddruk dalen (wat je een duizelig of naar gevoel kan geven) en kan de bloedtoevoer en zuurstof naar de placenta, en dus naar je baby, afnemen. Door rechtop te blijven of op je zij te liggen, voorkom je dit en blijft de zuurstoftoevoer optimaal.
- 3. Pijnverlichting en het gevoel van controle: Het actief afwisselen van bevalposities helpt enorm om de pijn beter te kunnen verdragen. Door te bewegen zoek je intuïtief de houding waarin de weeën het best te behappen zijn. Dit geeft je bovendien een groter gevoel van controle, wat stressverlagend werkt. Minder stress betekent minder aanmaak van adrenaline, waardoor het hormoon oxytocine (het hormoon dat zorgt voor krachtige weeën) beter zijn werk kan doen.
Bevalhoudingen tijdens de ontsluitingsfase (de weeën opvangen)
De ontsluitingsfase is de langste fase van de bevalling. Je baarmoedermond gaat langzaam open tot de benodigde tien centimeter. In deze fase draait alles om ontspanning, het opvangen van de pijn en het benutten van de zwaartekracht.
Zitten op een stoel of toilet
- Je zit simpelweg rechtop op een stoel of op het toilet.
- Wat gebeurt er? Het toilet klinkt misschien als een gekke plek, maar veel vrouwen vinden hier van nature rust. Psychologisch gezien is het toilet een plek waar je gewend bent om los te laten. Je bekkenbodemspieren ontspannen zich hier vaak veel beter dan op een stoel of in bed.
- Het effect op jou en je baby: De zwaartekracht helpt je baby om dieper in het bekken te zakken. Doordat je ontspant, verloopt de ontsluiting vaak vlotter. Let er wel op dat je niet té lang onafgebroken op een harde zitting blijft zitten, wissel dit af met staan of lopen om je bloedsomloop optimaal te houden.
Leunend op de bal of zittend op de bal
- Je gebruikt een grote fitnessbal (skippybal). Je kunt er zachtjes verend op zitten, of je knielt op de grond en leunt met je bovenlichaam en armen over de bal heen.
- Wat gebeurt er? De zachte bal neemt de druk weg van je stuitje en je bekkenbodem. Als je erop zit, kun je heel gemakkelijk je heupen wiegen en cirkelende bewegingen maken.
- Het effect op jou en je baby: Het wiegen van je bekken helpt enorm bij pijnbestrijding en stimuleert je baby om als een soort kurkentrekker de juiste weg naar beneden te vinden in het baringskanaal. Het zachte oppervlak vermindert de druk op je onderrug.
Op de fitnessbal tegen je partner aan
- Een fijne partnerhouding. Jij zit of leunt op de bal, en je partner zit op een stoel voor of achter je. Je partner biedt stevigheid, zodat jij je balans niet zelf hoeft te zoeken.
- Wat gebeurt er? Doordat je partner je ondersteunt, kun je je spieren nog verder ontspannen. Je partner heeft zijn of haar handen vrij om bijvoorbeeld tegendruk te geven op je onderrug of je rug zachtjes te masseren.
- Het effect op jou en je baby: Rugmassage en tegendruk zijn bewezen effectief bij het opvangen van zogenaamde ‘rugweeën‘. Het fysieke contact zorgt voor de aanmaak van endorfines (natuurlijke pijnstillers) en geeft een groot gevoel van geborgenheid en teamwerk.
Staand leunend tegen de muur of hangend aan een bed
- Je staat op je benen, maar je draagt je eigen gewicht niet volledig. Je leunt stevig met je handen of onderarmen tegen de muur, of je hangt voorover over het omhoog gezette hoofdeinde van het ziekenhuis- of kraambed.
- Wat gebeurt er? Je lichaam is volledig verticaal. Je buik heeft de ruimte om naar voren te hangen, waardoor de as van de baarmoeder in een perfecte lijn komt met de bekkeningang.
- Het effect op jou en je baby: De weeën zijn in deze houding vaak zeer effectief omdat het hoofdje van de baby met maximale zwaartekracht op de baarmoedermond drukt. Dit kan de ontsluitingstijd aanzienlijk verkorten. Hangend over het bed voorkom je bovendien dat je benen snel vermoeid raken.
Staand hangend tegen je partner
- Tijdens een wee sla je je armen om de schouders of nek van je partner. Je laat je eigen gewicht als het ware helemaal “hangen” op je partner. Je partner staat stevig en draagt jou.
- Wat gebeurt er? Je kunt al je spieren in je benen, billen en buik volledig loslaten omdat je niet zelf je balans hoeft te houden. Tussen de weeën door kun je samen zachtjes heen en weer wiegen.
- Het effect op jou en je baby: Dit is een houding van volledige overgave. Het neemt de spanning uit je bekkenbodem weg, wat de pijn verzacht en de baby helpt indalen. Let wel op: dit vraagt best wat fysieke kracht van je partner, dus wissel het regelmatig af.
Bevalhoudingen die uitstekend werken tijdens de héle bevalling
Sommige houdingen zijn niet alleen prettig om de weeën op te vangen, maar zijn ook zeer geschikt en biomechanisch erg sterk tijdens het persen. We noemen dit ook wel asymmetrische of horizontale houdingen met ruimte voor het bekken.
Op handen en knieën (All-fours of knie-ellebooghouding)
- Je zit op handen (of ellebogen) en knieën op het bed of op een matras op de grond. Dit wordt ook wel de ‘all-fours’ houding genoemd.
- Wat gebeurt er? Dit is een van de weinige houdingen waarbij het volle gewicht van je baby en je baarmoeder niet op je eigen rug en bloedvaten rust. Je buik hangt vrij als een hangmatje.
- Het effect op jou en je baby: Voor veel vrouwen met rugweeën is dit een verademing, omdat de druk op de zenuwen in je onderrug direct verdwijnt. Bovendien is dit dé houding om een baby die niet helemaal gunstig ligt (bijvoorbeeld een sterrenkijker, waarbij het achterhoofdje naar je rug wijst in plaats van naar je buik) de ruimte te geven om goed te draaien.
Tijdens de persfase is deze houding ook ontzettend waardevol. Doordat je niet op je stuitje zit, heeft de bekkenuitgang maximale ruimte. De kans op inscheuren van het perineum (het weefsel tussen vagina en anus) is in deze houding aanzienlijk kleiner dan in rugligging. Ook is in deze houding geen tot nauwelijks extra ontwikkeling (handelingen door de verloskundige) nodig om de schoudertjes van de baby geboren te laten worden; de zwaartekracht doet het werk. Tot slot is dit de aanbevolen houding voor stuitbevallingen, omdat de baby zo de meeste ruimte heeft om soepel geboren te worden met minder behoefte aan medische handgrepen.
Zijligging
- Je ligt op je zij in bed, vaak met een kussen tussen je benen. Tijdens het persen kan een verloskundige of partner je bovenste been ondersteunen.
- Wat gebeurt er? In deze houding is je bekken asymmetrisch, wat betekent dat de ene kant van je bekken net iets anders staat dan de andere kant. Het heiligbeen ligt helemaal vrij om naar achteren te bewegen.
- Het effect op jou en je baby: Zijligging is een bijzonder veilige en rustgevende houding. Het is dé houding waarbij de bloedsomloop via de holle ader onbelemmerd is, wat resulteert in optimale zuurstoftoevoer naar je baby. Onderzoeken tonen aan dat de zuurstofsaturatie van de baby in zijligging tot wel 10% hoger is dan in rugligging. Als je uitgeput bent of als de weeën heel snel en krachtig komen, geeft zijligging je lichaam de kans om te rusten. Ook tijdens het persen neemt de zijligging de druk van het perineum af, wat de kans op ernstig inscheuren verkleint.
Bevalposities tijdens de uitdrijvingsfase (het persen)
Als de ontsluiting volledig is, voel je meestal een overweldigende druk: de persdrang. Je lichaam wil de baby nu actief naar buiten drijven. Nu draait het om het vergroten van de ruimte aan de onderkant van je bekken (de bekkenuitgang).
Zittend op de Baarkruk
- Een baarkruk is een lage kruk in de vorm van een hoefijzer, speciaal ontworpen om op te zitten tijdens het persen.
- Wat gebeurt er? Je zit rechtop, waarbij de zwaartekracht volop meehelpt. Door je benen wijd te plaatsen en licht voorover te leunen, trek je de zitbeenknobbels van je bekken uit elkaar.
- Het effect op jou en je baby: De bekkenuitgang kan in deze houding, zowel in de breedte als van voren naar achteren, aanzienlijk ruimer worden (een toename van 1 tot soms wel 2 centimeter) ten opzichte van de rugligging. Het persen is over het algemeen minder pijnlijk, gaat makkelijker en duurt minder lang. Vrouwen die op de baarkruk bevallen, hebben minder vaak een medische knip (episiotomie) nodig en er komen minder kunstverlossingen (vacuümpomp) voor. Een nadeel dat soms genoemd wordt, is dat zwaartekracht in combinatie met een erg open bekkenbodem kan zorgen voor iets sneller bloeden na de geboorte (iets vaker meer dan 500 milliliter bloedverlies), al is dit voor een gezonde vrouw in een normale situatie goed behandelbaar.
Zittend op de baarkruk tegen je partner aan
- Jij zit op de lage baarkruk, en je partner zit achter je op een normale stoel of op de rand van het bed.
- Wat gebeurt er? Tussen de persweeën door leun je lekker achterover tegen de borstkas van je partner aan.
- Het effect op jou en je baby: Dit brengt een prachtig stukje emotionele steun en geborgenheid. Je partner is letterlijk je ruggensteun. Je behoudt alle anatomische voordelen van de baarkruk, terwijl je tussendoor veilig kunt uitrusten en op adem kunt komen voor de volgende wee.
Hurkend met steun van je partner
- Je neemt een diepe hurkzit aan op de grond of in bed. Omdat dit fysiek erg zwaar is, ondersteunt je partner je. Je hangt bijvoorbeeld met je armen over de knieën van je partner, of je partner pakt je onder je schouders vast om een deel van je gewicht te dragen.
- Wat gebeurt er? Hurken geeft exact dezelfde vergroting van de bekkenuitgang als de baarkruk. Het is de meest open stand die je bekken kan aannemen. Belangrijk hierbij is dat je voeten plat op de grond blijven staan.
- Het effect op jou en je baby: De baby kan de bekkenuitgang erg makkelijk passeren. Het is echter wel een positie die enorm veel kracht vraagt van je dijbeenspieren en kuitspieren. Vaak wisselen vrouwen dit af en gebruiken ze de hurkzit maar voor een paar weeën, om het laatste zetje te geven. De steun van je partner is hier onmisbaar om niet uit balans te raken.
Bevallen in bad
- Je bevalt in een speciaal ontworpen, ruim bevalbad gevuld met water van ongeveer 37 °C.
- Wat gebeurt er? Het warme water ontspant niet alleen je geest, maar ook je spieren, waaronder de bekkenbodem. Door de opwaartse druk van het water ben je bijna gewichtloos. Hierdoor kun je moeiteloos en zachtjes van houding wisselen: je draait zo van je rug naar je handen en knieën.
- Het effect op jou en je baby: Vrouwen ervaren de bevalling in bad vaak als minder pijnlijk en maken minder gebruik van medische pijnstilling zoals een ruggenprik. Ook is de kans op ernstig inscheuren kleiner, omdat het weefsel van je perineum zachter en rekbaarder wordt in het warme water. En de baby? Die gaat veilig over van het vertrouwde, warme vruchtwater in de buik naar het warme water in het bad. Door de natuurlijke duikreflex ademt de baby nog geen water in; dit gebeurt pas zodra het gezichtje boven water komt en de temperatuurwisseling en de lucht op de huid voelt. Badbevallingen verlopen over het algemeen zeer vredig en rustig.
Klassiek op je rug
- Je ligt op je rug in bed, meestal met het hoofdeinde iets omhoog gezet. Je knieën zijn opgetrokken. In een medische setting plaats men de benen soms in speciale beensteunen (steensnedeligging).
- Wat gebeurt er? Dit is het beeld dat we allemaal kennen uit films. Voor de zorgverlener (verloskundige of gynaecoloog) is dit een werkbare en overzichtelijke houding. Ze kunnen zo heel nauwkeurig de hartslag van je baby (via het CTG-apparaat) controleren en eventuele medische handelingen uitvoeren.
- Het effect op jou en je baby: Hoewel het de meest gangbare houding is, kleven er biomechanisch gezien flinke nadelen aan. Zoals eerder uitgelegd blokkeert het matras je heiligbeen (sacrum), waardoor de voor-achterwaartse doorgang voor je baby simpelweg nauwer is dan wanneer je rechtop zit of op handen en knieën zit. Je moet letterlijk de zwaartekracht overwinnen om de baby “omhoog” over de bekkenbocht te duwen. Dit maakt het persen zwaarder en het duurt gemiddeld langer. Hierdoor is de kans op de noodzaak tot een medische knip (episiotomie) of het gebruik van de vacuümpomp groter.
Betekent dit dat je nooit op je rug moet liggen? Zeker niet. Soms ben je na een lange bevalling simpelweg te vermoeid om nog op je benen te staan. Ook wanneer je hebt gekozen voor een ruggenprik (epidurale analgesie) ben je door de verdoving in je benen vaak genoodzaakt om op je rug of zij in bed te blijven liggen. Het is dan een veilige en rustige optie.
Hoe kies je de juiste bevalhouding?
Met al deze informatie vraag je je misschien af: wat moet ik nu kiezen? Het mooiste aan de fysiologie van een geboorte is dat je vooraf geen definitieve beslissing hoeft te nemen. Een bevalling is een dynamisch proces. Je lichaam vertelt je heel precies wat er op dat moment nodig is.
Als een wee pijn doet in je onderrug, zul je vanzelf naar voren willen leunen. Als je baby nog een beetje hoog ligt, voel je vaak de behoefte om rechtop te gaan staan of zachtjes te wiegen. Je hoeft dit niet allemaal uit je hoofd te leren. Je mag vertrouwen op dat instinct. Wat we de watchful attendance noemen in de verloskunde, houdt in dat je verloskundige of arts je goed observeert en aanmoedigt om die houding te zoeken die jouw lichaam je ingeeft. Zorgverleners en partners zijn er niet om jou in een houding te forceren, maar om jou te faciliteren en te ondersteunen in de posities waarin jij je sterk, veilig en effectief voelt.
Verandering van houding is daarbij belangrijk. Voel je niet verplicht om de hele tijd te blijven staan, maar denk ook niet dat je verplicht in bed moet liggen zodra je in het ziekenhuis bent. Afwisseling bevordert de weeën en zorgt ervoor dat je spieren niet overbelast raken.
En onthoud
Bevallen is hard werken, het is een enorme lichamelijke prestatie. Maar je lichaam beschikt over een prachtig ontwerp om dit tot een goed einde te brengen. Door te weten hoe jouw bekken, de zwaartekracht en je bloedsomloop samenwerken, kun je veel meer sturing geven aan dit proces.
Verschillende bevalhoudingen zoals de zijligging, de baarkruk, de handen-en-knieën houding of leunen over een skippybal zijn geen zweverige trends, maar nuchtere, biomechanisch goed doordachte manieren om ruimte te creëren voor je baby en de pijn hanteerbaar te houden. Praat er alvast over met je partner en neem het op in je eventuele geboorteplan. Zorg dat je partner weet hoe hij of zij je fysiek kan ondersteunen, of dat nu is door je vast te houden als je hurkt, of door je te masseren als je op de bal leunt.
Uiteindelijk heb jij de regie. Door in beweging te blijven en te luisteren naar wat je eigen lichaam aangeeft, geef je jezelf en je baby de best mogelijke start. Je bent er klaar voor.
Bronnen:
-
Aasheim, V., Nilsen, A. B. V., Reinar, L. M., & Lukasse, M. (2017). Perineal techniques during the second stage of labour for reducing perineal trauma. Cochrane Database of Systematic Reviews, (6), CD006672. https://doi.org/10.1002/14651858.CD006672.pub3
-
Bohren, M. A., Hofmeyr, G. J., Sakala, C., Fukuzawa, R. K., & Cuthbert, A. (2017). Continuous support for women during childbirth. Cochrane Database of Systematic Reviews, (7), CD003766. https://doi.org/10.1002/14651858.CD003766.pub6
Cluett, E. R., Burns, E., & Cuthbert, A. (2018). Immersion in water during labour and birth. Cochrane Database of Systematic Reviews, (5), CD000111. https://doi.org/10.1002/14651858.CD000111.pub4 -
De Jonge, A., Teunissen, T. A. M., & Lagro-Janssen, A. L. M. (2004). Supine position compared to other positions during the second stage of labor: A meta-analytic review. Journal of Psychosomatic Obstetrics & Gynecology, 25(1), 35-45. https://doi.org/10.1080/01674820410001737423
-
De Jonge, A., Verhoeven, C., Feijen-de Jong, E., van Dillen, J., & Bakker, P. (2025). Praktische verloskunde (15e druk). BSL Media & Learning.
-
De Verloskundige. (z.d.). [Afbeeldingen]. https://deverloskundige.nl
-
Gupta, J. K., Sood, A., Hofmeyr, G. J., & Vogel, J. P. (2017). Position in the second stage of labour for women without epidural anaesthesia. Cochrane Database of Systematic Reviews, (5), CD002006. https://doi.org/10.1002/14651858.CD002006.pub4
-
Koninklijke Nederlandse Organisatie van Verloskundigen (KNOV). (2024). Handreiking: Omgaan met baringspijn. KNOV.
-
Lawrence, A., Lewis, L., Hofmeyr, G. J., & Styles, C. (2013). Maternal positions and mobility during first stage labour. Cochrane Database of Systematic Reviews, (10), CD003934. https://doi.org/10.1002/14651858.CD003934.pub4
-
Lemos, A., Amorim, M. M. R., Dornelas de Andrade, A., de Souza, A. I., Cabral Filho, J. E., & Correia, J. B. (2017). Pushing/bearing down methods for the second stage of labour. Cochrane Database of Systematic Reviews, (3), CD009124.
-
Magoga, G., Saccone, G., Al-Kouatly, H. B., Dahlen, H. G., Thornton, C., Akbarzadeh, M., Ozcan, T., & Berghella, V. (2019). Warm perineal compresses during the second stage of labor for reducing perineal trauma: A meta-analysis. European Journal of Obstetrics & Gynecology and Reproductive Biology, 240, 93-98. https://doi.org/10.1016/j.ejogrb.2019.06.011
-
Reitter, A., Daviss, B. A., Bisits, A., Schaal, J. C., Vogl, T. J., Herrmann, E., Louwen, F., & Zangos, S. (2014). Does pregnancy and/or shifting positions create more room in a woman’s pelvis? American Journal of Obstetrics and Gynecology, 211(6), 662.e1-662.e9.
-
World Health Organization. (2018). WHO recommendations: Intrapartum care for a positive childbirth experience. World Health Organization.
