Het gouden uur: waarom het eerste uur na de geboorte zo bijzonder is

Een vliegende start voor gezonde pasgeborenen

Bij een gezonde baby is het belangrijkste doel van het gouden uur om ongestoord kennis te maken met de nieuwe wereld en met jou. De norm is daarom direct ononderbroken huid-op-huidcontact. Je baby wordt na de geboorte meteen bloot op jouw blote borst gelegd en toegedekt met warme doeken.

Dit huidcontact is niet alleen heel fijn maar ook heel belangrijk. Het helpt je baby om de overgang vanuit de baarmoeder naar de buitenwereld zo soepel mogelijk te maken. Jouw lichaam werkt als een natuurlijke thermostaat die de temperatuur van de baby op peil houdt en voorkomt dat hij of zij te veel afkoelt. Daarnaast zorgt jouw nabijheid ervoor dat de hartslag en ademhaling van je kindje zich stabiliseren.

Tijdens dit uur zijn jullie allebei bijzonder alert. Dit komt door een natuurlijke piek in catecholaminen, oftewel stresshormonen zoals adrenaline, die vrijkomen tijdens de bevalling. Dit klinkt misschien spannend, maar deze hormonen zorgen er juist voor dat jullie ogen wijd open staan voor de eerste kennismaking. Dit moment is belangrijk voor de hechting, ook wel bonding genoemd.

De weg naar de eerste voeding

Het gouden uur speelt ook een belangrijke rol bij het starten van de borstvoeding. Wanneer een baby ongestoord bij de moeder ligt, treedt er een fascinerend instinct in werking. Baby’s hebben namelijk een aangeboren reflex om binnen het eerste uur zelfstandig richting de borst te kruipen. Dit fenomeen noemen we de ‘breast crawl’.

Als je de baby rustig zijn gang laat gaan, doorloopt hij negen instinctieve fases. Het begint vaak met de geboorteschreeuw, gevolgd door een moment van diepe ontspanning en het ontwaken. Daarna wordt de baby actiever en neemt hij even rust, om vervolgens voorzichtig richting de borst te kruipen. Eenmaal daar aangekomen zal de baby de tepel likken en ruiken om vertrouwd te raken, waarna hij uiteindelijk zelf aanhapt en begint te zuigen. Na deze inspanning en de eerste voeding vallen de meeste baby’s in een diepe, tevreden slaap. Door dit natuurlijke proces de ruimte te geven, is de kans groot dat de borstvoeding ook op de langere termijn succesvol verloopt.

Rust en ruimte in de verloskamer

Omdat dit proces zo belangrijk is, zijn de richtlijnen voor zorgverleners erop gericht om jullie bubbel zo min mogelijk te verstoren. Routinehandelingen zoals het wegen, meten of wassen van de baby kunnen prima wachten tot na dit eerste uur. Ook wordt er geadviseerd om de lichten te dimmen en te zorgen voor een rustige omgeving, zodat jullie ongestoord contact kunnen maken.

Zelfs bij het toedienen van vitamine K is er steeds meer terughoudendheid tijdens dit eerste uur. De beroepsorganisatie van verloskundigen (KNOV) wijst erop dat pijn of stress, veroorzaakt door bijvoorbeeld een injectie, het hechtingsproces en de start van de borstvoeding kan verstoren. Het doel is om de baby zo min mogelijk stress te bezorgen. Goed om te weten is dat deze benadering ook bij een keizersnede steeds vaker wordt toegepast, de zogenaamde ‘natuurlijke keizersnede’, waarbij de baby direct bij de moeder wordt gelegd als de medische situatie dit toelaat.

Het gouden uur bij vroeggeboorte

Soms loopt de start anders dan gepland, bijvoorbeeld wanneer een baby veel te vroeg wordt geboren of ernstig ziek is. Voor deze kwetsbare groep, zoals extreem prematuren, heeft het gouden uur een andere, meer medische betekenis. De focus ligt hierbij volledig op stabilisatie en overleving.

De eerste zestig minuten zijn kritiek voor de toekomst van deze kindjes. Artsen en verpleegkundigen werken volgens strikte protocollen om complicaties zoals longschade en hersenbloedingen te voorkomen. Een van de belangrijkste aandachtspunten is het warm houden van de baby. Kindjes die voor de 30 tot 32 weken worden geboren, worden vaak niet afgedroogd, maar direct in een speciale plastic zak of wrap geplaatst en krijgen een mutsje op. Dit voorkomt dat ze kostbare warmte verliezen.

Tegelijkertijd wordt er hard gewerkt aan het ondersteunen van de ademhaling en het reguleren van de bloedsuikerspiegel. Ook bij deze baby’s wordt geprobeerd om de navelstreng niet direct door te knippen, maar even te wachten (delayed cord clamping) zodat de baby zoveel mogelijk bloed van de placenta ontvangt. Hoewel de zorg in dit uur vooral medisch en technisch is, blijft het uiteindelijke doel hetzelfde. Zodra de baby stabiel genoeg is, wordt er alsnog gestreefd naar huid-op-huidcontact, ofwel buidelen, omdat ook deze kindjes de warmte en nabijheid van hun ouders hard nodig hebben voor hun herstel.

Het gouden uur is dus een kostbare periode, of je nu thuis bevalt, in het ziekenhuis of te maken krijgt met een medische start. Het is het moment waarop de medische wereld even een stapje terug doet om de natuur zijn gang te laten gaan, zodat jij en je baby in alle rust aan elkaar kunnen wennen.