Alles wat je moet weten over Vitamine K voor jou en je pasgeboren baby

Wat is Vitamine K en wat doet het?

Vitamine K is een zogenaamde vetoplosbare vitamine die het lichaam hard nodig heeft voor de opbouw van sterke botten en, nog belangrijker, voor een goede bloedstolling. Je kunt het zien als een onmisbaar hulpje in de lever dat ervoor zorgt dat het bloeden stopt en er een korstje ontstaat als je een wondje hebt; zonder deze stof zou zelfs een klein wondje lang blijven bloeden. 

Er bestaan twee verschillende vormen van deze vitamine, namelijk vitamine K1 (fyllochinon) en K2 (menachinon). De eerste vorm halen we voornamelijk uit voeding zoals groene bladgroenten, bonen en plantaardige oliën, terwijl vitamine K2 heel bijzonder is omdat deze door de goede bacteriën in onze eigen darmen wordt aangemaakt.

Vitamine K tijdens je zwangerschap

Als zwangere vrouw heb je ongeveer 90 microgram vitamine K per dag nodig. Gelukkig is dit bij een normaal, gevarieerd dieet makkelijk te halen. Een tekort komt bij gezonde volwassenen eigenlijk zelden voor. Er is ook geen bovengrens voor de inname; je kunt er dus niet zomaar te veel van binnenkrijgen via je voeding. Er zijn wel een paar situaties waarin je extra moet opletten. Soms kunnen medicijnen invloed hebben op hoe goed je lichaam vitamine K opneemt of aanmaakt.

• Antibiotica: Omdat antibiotica bacteriën doden, kunnen ze bij langdurig gebruik ook de goede darmbacteriën doden die vitamine K2 maken.
• Anti-epileptica: Medicijnen tegen epilepsie (zoals carbamazepine of fenobarbital) kunnen de werking van vitamine K remmen. Dit kan risico’s geven voor de baby. Gebruik je deze medicijnen? Bespreek dit dan altijd met je gynaecoloog of verloskundige.
• Bloedverdunners: Bepaalde bloedverdunners (coumarinederivaten) werken juist door vitamine K tegen te werken. Deze worden tijdens de zwangerschap vaak vervangen door een ander middel (heparine), omdat ze niet veilig zijn voor de baby in de buik.

Waarom heeft een pasgeboren baby extra Vitamine K nodig?

Je vraagt je misschien af: “Als ik gezond eet, krijgt mijn baby dan niet genoeg via de navelstreng?” Dat is een logische gedachte, maar helaas werkt het bij vitamine K net even anders, waardoor pasgeboren baby’s van nature een heel lage spiegel hebben. Dit komt ten eerste doordat vitamine K heel slecht via de placenta van moeder naar kind wordt getransporteerd, waardoor de baby in de baarmoeder geen voorraadje kan opbouwen. Daarnaast speelt mee dat de darmen van een pasgeboren baby nog steriel zijn; de darmbacteriën die normaal gesproken zorgen voor de aanmaak van vitamine K, ontbreken nog. Het duurt dan ook weken tot maanden voordat de darmflora ver genoeg ontwikkeld is om deze vitamine zelf voldoende te produceren.

Het risico: Vitamine K-tekortbloedingen

Omdat de voorraad laag is en de aanmaak nog niet op gang is gekomen, zijn pasgeborenen kwetsbaar voor een tekort. Dit noemen we medisch Vitamin K Deficiency Bleeding (VKDB). Vroeger heette dit de ‘hemorragische ziekte van de pasgeborene’.  Een tekort kan leiden tot spontane bloedingen. Dit kunnen onschuldige blauwe plekken zijn, of bloedingen bij de navelstreng. In zeer zeldzame, maar ernstige gevallen kan er een bloeding in de darmen of zelfs in de hersenen ontstaan. Omdat de gevolgen van zo’n hersenbloeding heel ernstig kunnen zijn, is het beleid in Nederland erop gericht om dit bij elke baby te voorkomen. We onderscheiden drie momenten waarop zo’n tekort zich kan uiten:

• Vroege vorm (eerste 24 uur): Vaak gerelateerd aan medicijngebruik van de moeder.
• Klassieke vorm (2e tot 7e dag): Komt voor bij een klein percentage baby’s dat geen vitamine K krijgt toegediend.
• Late vorm (2 tot 12 weken): Dit is zeldzaam, maar vaak ernstig. Het komt vooral voor bij baby’s die volledig borstvoeding krijgen en geen extra vitamine K hebben gekregen, of bij kindjes met een leveraandoening waardoor ze vetten (en dus vitamine K) niet goed opnemen.

Borstvoeding versus flesvoeding

De manier waarop je je baby voedt, bepaalt of je thuis nog vitamine K moet geven.

Borstvoeding
Moedermelk is de allerbeste voeding voor je kindje, boordevol antistoffen en precies afgestemd op de behoefte van je baby. Er is echter één puntje waarop moedermelk wat hulp nodig heeft: het bevat van nature heel weinig vitamine K. Daarnaast hebben borstgevoede baby’s een darmflora die minder snel vitamine K aanmaakt dan baby’s die kunstvoeding krijgen. Daarom is extra suppletie (bijgeven) nodig.

Kunstvoeding
Aan flesvoeding (kunstvoeding) heeft de fabrikant al vitamine K toegevoegd. Als je baby volledig flesvoeding krijgt (en dat is meer dan 500 milliliter per dag), krijgt hij of zij via de melk al genoeg binnen. Je hoeft dan thuis niets extra’s te geven.

Hoe werkt de toediening in Nederland?

In Nederland is het beleid heel duidelijk: we willen voorkomen dat baby’s ziek worden door een tekort. Daarom wordt aan alle ouders gevraagd of ze toestemming geven voor het toedienen van vitamine K. Het huidige schema ziet er als volgt uit:

1. Direct na de geboorte

Vlak na de geboorte krijgt elke baby (of je nu borst- of flesvoeding gaat geven) 1 milligram vitamine K toegediend. Dit gebeurt meestal door de verloskundige of kraamverzorgende. Ze druppelen de vloeistof voorzichtig in het mondje van de baby. Dit doet geen pijn en je baby merkt er nauwelijks iets van.

2. Vanaf dag 8 (alleen bij borstvoeding)

Geef je borstvoeding? Dan neem jij de zorg vanaf dag 8 over.

• Wanneer: Vanaf dag 8 tot en met de 12e week na de geboorte.
• Hoeveel: Dagelijks 150 microgram. Je koopt hiervoor vitamine K-druppels bij de drogist of apotheek.
• Hoe: Je geeft de druppels met een lepeltje of direct in het mondje. Tip: doe dit op een vast moment, bijvoorbeeld tijdens het verschonen of voor een voeding, zodat je het niet vergeet.

Krijgt je baby een combinatie van borst- en flesvoeding? Zolang je baby minder dan 500 ml kunstvoeding per dag drinkt, blijf je vitamine K bijgeven. Zodra je boven die 500 ml uitkomt, mag je stoppen met de druppels.

Uitzonderingen

Soms wijkt het beleid af. Baby’s die te vroeg geboren zijn (prematuren), een te laag geboortegewicht hebben (<1500 gram) of ziek zijn, worden vaak opgenomen op de kinderafdeling. Zij krijgen vitamine K soms via een injectie of infuus. Ook als de moeder bepaalde medicijnen (zoals anti-epileptica) gebruikt, kan de arts besluiten om de baby direct na de geboorte een injectie te geven in plaats van druppels, voor extra zekerheid.

Discussie: druppels of een injectie?

Misschien heb je wel eens gehoord over een discussie tussen ‘druppels’ en ‘een prik’. Het kan zijn dat je hierover leest op internet, daarom leggen we dit graag even uit.

In veel landen om ons heen krijgen baby’s direct na de geboorte een injectie met vitamine K in het bovenbeentje. De Gezondheidsraad in Nederland heeft geadviseerd om dit ook in Nederland te doen, of om over te stappen op een nieuw soort druppel die beter wordt opgenomen. De reden hiervoor is dat een injectie de kans op bloedingen nog net iets verder verkleint, vooral bij baby’s waarbij de darmopname niet goed werkt.

De beroepsvereniging van verloskundigen (KNOV) kijkt hier echter anders naar. Zij vinden een routine-injectie bij gezonde baby’s niet wenselijk. Ze wijzen op het principe van “do no harm” (richt geen schade aan). Een prik doet pijn en kan het ‘gouden uur‘ verstoren: het eerste uur na de geboorte waarin de baby rustig bij de moeder ligt en kennismaakt met de borst. Stress en pijn kunnen dit hechtingsproces en de start van de borstvoeding beïnvloeden.

Wat betekent dit nu voor jou?
Het ministerie van Volksgezondheid heeft besloten om de routine-injectie niet in te voeren. Het beleid blijft dus gericht op orale druppels. Er wordt wel gewerkt aan een nieuw soort vitamine K-druppel (micellair) die beter wordt opgenomen door het lichaam, maar totdat die er is, blijft het huidige schema van kracht. Je verloskundige zal dus geen prik geven, tenzij er een specifieke medische reden voor is.

Samenvattend

Vitamine K is een klein, maar onmisbaar onderdeel van een gezonde start voor je baby. Omdat baby’s zelf nog niet genoeg aanmaken en het niet uit de placenta halen, helpen we de natuur een handje.

• Iedere baby krijgt direct na de geboorte een startdosis (druppels).
• Geef je borstvoeding? Dan geef je van dag 8 tot en met week 12 zelf dagelijks druppels bij.
• Bij flesvoeding (>500ml) is dit niet nodig.

Het klinkt als een hele verantwoordelijkheid, maar het wordt al snel onderdeel van je dagelijkse routine. Het geeft een geruststellend gevoel dat je je kleintje hiermee beschermt tegen onnodige risico’s.

Heb je na het lezen van dit artikel nog vragen over vitamine K of het toedienen van de druppels? Vraag het gerust aan je verloskundige of kraamverzorgende. Zij kijken met je mee en helpen je graag op weg.