Wat zijn endorfines precies?
Endorfines, en specifiek de variant bèta-endorfine, zijn zogeheten neuropeptiden. Dit zijn kleine eiwitachtige stoffen die door je zenuwstelsel worden gebruikt om signalen over te dragen. Je kunt ze het beste zien als natuurlijke opioïden; stoffen die een vergelijkbare werking hebben als morfine, maar dan volledig door je eigen lichaam aangemaakt in de hypothalamus en de hypofyse (belangrijke klieren in de hersenen).
Het mechanisme is fascinerend: endorfines binden zich aan opioïdereceptoren in je ruggenmerg en hersenen. Hierdoor worden pijnsignalen afgeremd of zelfs geblokkeerd voordat ze bewust door je hersenen als ‘pijn’ worden geregistreerd. Het is je interne filtersysteem dat ervoor zorgt dat prikkels minder scherp binnenkomen.
De opbouw van endorfine tijdens de zwangerschap
Je lichaam begint al vroeg met de voorbereiding op de grote dag. De plasmaspiegels van bèta-endorfine stijgen geleidelijk tijdens de zwangerschap. Vooral vanaf 28 weken is er een aanzienlijke verhoging meetbaar. Deze stijging hangt nauw samen met de toename van andere hormonen, zoals het corticotropin-releasing hormoon (CRH), dat tegen het einde van de zwangerschap piekt. Je merkt in deze fase vaak ook dat de fundushoogte flink toeneemt, wat aangeeft dat de finale nadert.
Bescherming tegen stress
Deze hormonale cocktail heeft een belangrijk doel: stressreductie. Tijdens de zwangerschap zorgen metabolieten van het hormoon progesteron ervoor dat er meer opioïde peptiden in de hersenen vrijkomen. Dit zorgt ervoor dat je stresssysteem (de HPA-as) minder heftig reageert op fysieke of psychologische stressoren. Je bent als het ware biologisch beter ‘gebufferd’ tegen de uitdagingen van de zwangerschap.
De piek tijdens de baring
Zodra de bevalling van begin tot eind op gang komt, schakelt je endorfineproductie naar de hoogste versnelling. Er is een directe correlatie tussen de kracht van de weeën en de hoeveelheid endorfine die je aanmaakt. Hoe harder je baarmoeder werkt, hoe meer natuurlijke pijnstilling je lichaam produceert.
Endorfine versus Adrenaline
Tijdens de baring is er een delicate wisselwerking tussen de pijnstillende hormonen en stresshormonen zoals adrenaline. Waar endorfine je helpt om in een kalme, hypnotische staat (“the zone”) te raken, zorgt een overschot aan adrenaline er juist voor dat je brein overprikkeld raakt en gevoelens van angst de overhand nemen.
Hoge niveaus van adrenaline kunnen de effectiviteit van endorfine en oxytocine remmen. Dit verstoort de fysiologische ‘dans van de baring’ en kan leiden tot weeënzwakte of een stagnerend verloop van de bevalling. Voor je baby is de afgifte van adrenaline tijdens de weeën overigens wél belangrijk; het bereidt het kindje voor op de overgang naar de buitenwereld door de longen te stimuleren en de hartslag op peil te houden.
Psychologische focus
In een fysiologisch gunstige situatie zorgen endorfine en oxytocine voor een verandering in je bewustzijn. Je bereikt een diepe, rustige focus waarbij je rationele, cognitieve functies even naar de achtergrond verdwijnen. Dit helpt je om volledig op je lichaam te vertrouwen tijdens het persen tijdens de bevalling.
Tips om de aanmaak van endorfines te stimuleren
Om optimaal gebruik te maken van je eigen ‘hormonale apotheek’, is het zaak om adrenaline te remmen en endorfine te stimuleren. Dit doe je door rust en veiligheid te creëren:
- Creëer een geborgen omgeving: Kies voor een warme, rustige ruimte met gedimd licht. Minimale prikkels helpen je om je af te sluiten voor de buitenwereld, wat de afgifte van endorfine bevordert.
- Zorg voor continue ondersteuning: De aanwezigheid van je partner, verloskundige of een doula geeft een gevoel van veiligheid, wat de “angst-spanning-pijn”-cyclus doorbreekt.
- Hydrotherapie en warmte: Een warm bad of een warme douche zorgt voor fysieke ontspanning en moduleert de pijn via hormonale interacties. Denk ook aan een badbevalling als optie.
- Massage en aanraking: Zachte aanraking stimuleert zenuwvezels die pijnsignalen kunnen blokkeren en verhoogt de aanmaak van kalmerende hormonen zoals serotonine en dopamine.
- Ademhalingstechnieken: Mindfulness, hypnobirthing of gecontroleerde ademhaling helpen je om met je fysiologie mee te werken in plaats van je ertegen te verzetten.
- Medische hulpmiddelen: Het gebruik van lachgas werkt deels door de productie van je eigen endorfines te stimuleren. Ook een TENS-apparaat of technieken zoals acupressuur dienen als een ’tweede pijnprikkel’ die je hersenen helpt de baringspijn te dempen.
De rol van endorfine bij je baby
Al vanaf 18 tot 19 weken zwangerschap is je baby in staat om zijn eigen endorfinespiegel te verhogen als reactie op stress. Dit is een van de vele fascinerende onderdelen van de ontwikkeling van de hersenen van je baby.
Bij de geboorte zijn de endorfinespiegels bij de pasgeborene erg hoog. Dit helpt bij de eerste ademhaling en de aanpassing aan de wereld buiten de buik. Na de geboorte wordt de Apgar-score gebruikt om te zien hoe goed je baby deze overgang heeft doorstaan.
Herstel in het kraambed
Direct na de bevalling dalen de endorfinespiegels bij de moeder weer. Dit verklaart deels waarom vrouwen zich in de eerste dagen kwetsbaar kunnen voelen; de ‘high’ van de bevalling maakt plaats voor een nieuwe balans. De aanmaak van endorfine blijft echter een rol spelen bij het herstel en de hechting, mede ondersteund door het gouden uur na de geboorte.
Samenvattend: vertrouw op je eigen systeem
Endorfine is een prachtig afgesteld biologisch mechanisme dat ervoor zorgt dat je tijdens de zwangerschap beter bestand bent tegen stress en tijdens de bevalling over een natuurlijke bron van pijnstilling beschikt. Door te zorgen voor rust, warmte en veiligheid, geef je dit systeem de beste kans om zijn werk te doen.
Bronnen:
- Blackburn, S. T. (2018). Maternal, fetal, and neonatal physiology: A clinical perspective (5th ed.). Elsevier.
- Bouwens, R. E. A. (Red.). (z.d.). Binas: Informatieboek voor het onderwijs in de natuurwetenschappen (6e dr.). Noordhoff Uitgevers.
- De Jonge, A., Verhoeven, C., Feijen-de Jong, E., Van Dillen, J., & Bakker, P. (2025). Praktische verloskunde (15e, herziene dr.). BSL Media & Learning.
- Macdonald, S., & Johnson, G. (Eds.). (z.d.). Mayes’ midwifery (hoofdstukken 38 & 41). Elsevier.
Our Fact Checking Process
Onze kwaliteitsbelofte
Wij hechten veel waarde aan de nauwkeurigheid en integriteit van onze content. Om deze hoge standaard te waarborgen, werken we volgens de volgende principes:
-
Expert Review: Alle artikelen worden zorgvuldig gecontroleerd door experts binnen het vakgebied.
-
Betrouwbare Bronnen: Onze informatie is gebaseerd op geloofwaardige en actuele medische bronnen. Hierbij maken we primair gebruik van de geadviseerde literatuur voor de opleiding tot verloskundige, aangevuld met de meest recente medische richtlijnen.
-
Transparantie: We hanteren een heldere bronvermelding en zijn open over eventuele belangenverstrengelingen.
