Zwangerschapsjeuk; wat is het en wat kun je er aan doen?

Wat is zwangerschapsjeuk precies?

Zwangerschapsjeuk komt voor bij 3% tot 14% van alle zwangerschappen. Het is dus zeker geen zeldzaamheid. De klachten kunnen variëren van lichte irritatie op specifieke plekken, zoals je buik of borsten, tot hevige jeuk over je hele lichaam die je nachtrust verstoort.

De oorzaken zijn divers. Soms is het puur mechanisch (het oprekken van de huid), soms spelen hormonen een hoofdrol en in andere gevallen reageert je immuunsysteem anders dan normaal. Om te bepalen of je je zorgen moet maken, is het goed om onderscheid te maken tussen drie categorieën:

1. Onschuldige, fysiologische oorzaken.
2. Specifieke huidaandoeningen die horen bij de zwangerschap.
3. Systemische aandoeningen (waarbij de oorzaak in het lichaam zelf zit).

We nemen ze stap voor stap met je door.

1. Onschuldige oorzaken: als je huid gewoon reageert

Vaak is de verklaring voor de jeuk vrij simpel. Je lichaam is hard aan het werk en dat zie je terug aan je huid.

Striae en een oprekkende huid

Naarmate je baby groeit, komt er steeds meer spanning op je huid te staan. Vooral op je buik, borsten en benen wordt de huid in relatief korte tijd flink opgerekt. Dit kan leiden tot striae (zwangerschapsstriemen). Het scheuren van het onderhuidse bindweefsel en de droogte die vaak gepaard gaat met het oprekken, kan lokaal voor behoorlijk wat jeuk zorgen. Dit is vervelend, maar volkomen onschuldig.

Vaginale klachten en aambeien

Jeuk beperkt zich helaas niet altijd tot de huid op je lichaam. Door de veranderende hormoonhuishouding en een veranderde zuurgraad in de vagina, zijn zwangere vrouwen gevoeliger voor schimmelinfecties, zoals Candida. Dit herken je aan jeuk bij de vagina of vulva en vaak een brokkelige, witte vaginale afscheiding. Ook een infectie met de parasiet Trichomonas kan jeuk veroorzaken.

Daarnaast kunnen aambeien (gezwollen bloedvaatjes bij de anus) of spataderen rondom de vulva ontstaan door de toegenomen druk in je bekken en de verslapte vaatwanden. Dit kan een zwaar gevoel geven, maar ook gepaard gaan met vervelende jeuk.

Droge huid en warmte

Tijdens de zwangerschap kan je huid droger zijn dan je gewend bent. Ook heb je het door je verhoogde stofwisseling vaak sneller warm. Warmte en transpiratie kunnen jeuk verergeren of uitlokken. Soms kan dit bijdragen aan de zogenaamde zwangerschapsgloed, maar dan met een vervelend randje.

2. Specifieke zwangerschapsdermatosen: huiduitslag door hormonen

Soms is er sprake van een specifieke huidaandoening die echt door de zwangerschap zelf wordt uitgelokt. We noemen dit zwangerschapsdermatosen. Deze zijn over het algemeen onschuldig voor jou en de baby, maar kunnen wel veel ongemak geven.

Atopische eruptie in de zwangerschap (AEP)

Dit is de meest voorkomende oorzaak van jeuk die al vroeg in de zwangerschap kan ontstaan.

• Wie krijgt het? Het komt vaak voor bij vrouwen die al een aanleg hebben voor eczeem, hooikoorts of astma (atopie).
• Wat zie je? Je krijgt last van eczeem-achtige plekken, een droge huid en jeuk. Dit manifesteert zich vaak in het gezicht, de hals en op de ledematen (armen en benen), en dus minder op de buik.
• Risico’s: Voor de baby zijn er geen directe risico’s. Wel heeft je kindje door de genetische component een iets grotere kans om later zelf ook aanleg voor eczeem of allergieën te hebben.

Polymorfe eruptie in de zwangerschap (PUPPP of PEP)

Deze vorm komt ook relatief vaak voor (ongeveer 1 op de 200 zwangerschappen), maar zien we meestal pas in het derde trimester.

• Wie krijgt het? Het komt vaker voor bij vrouwen die zwanger zijn van hun eerste kindje of bij een meerlingzwangerschap.
• Wat zie je? Er ontstaan hevig jeukende bultjes (papels) en rode, netelroosachtige plekken (plaques). Het begint vaak in de striae op de buik en breidt zich daarna uit.
• Het navel-teken: Een heel typisch kenmerk van PUPPP is dat de huid direct rondom de navel vrij blijft van uitslag. Dit helpt artsen vaak om het onderscheid te maken met andere aandoeningen.
• Prognose: Hoe vervelend de jeuk ook is, deze aandoening is onschuldig voor moeder en kind. De uitslag verdwijnt na de bevalling vanzelf en komt bij een volgende zwangerschap zelden terug.

Pemphigoid (Herpes) Gestationis (PG)

Laat je niet afschrikken door de naam; dit heeft niets met het herpesvirus te maken. Het is een zeldzame auto-immuunziekte (1 op de 50.000 zwangerschappen).

• Wat zie je? In tegenstelling tot PUPPP, begint de uitslag bij PG juist vaak rondom de navel. Het start met rode plekken en hevige jeuk, die zich kunnen ontwikkelen tot blaren.
• Risico’s: Omdat dit een auto-immuunreactie is, zijn er wel risico’s. Het kan leiden tot een vroeggeboorte of een lager geboortegewicht. Omdat jouw antistoffen via de placenta bij de baby komen, kan de baby na de geboorte tijdelijk ook wat blaren hebben. Dit trekt gelukkig weer weg zodra de antistoffen uit het kinderlijfje verdwenen zijn.

3. Zwangerschapscholestase: wanneer jeuk een medisch signaal is

Er is één vorm van jeuk waarbij het belangrijk is dat je direct aan de bel trekt. Dit noemen we zwangerschapscholestase of Intrahepatische Cholestase van de Zwangerschap (ICP). Dit is de medisch meest relevante vorm, omdat het risico’s voor de baby met zich meebrengt.

Wat gebeurt er?

Bij cholestase is er sprake van een tijdelijke stoornis in je lever. Galzuren worden minder goed afgevoerd en hopen zich op in je bloed, en uiteindelijk in je huid. Dit wordt veroorzaakt door een combinatie van zwangerschapshormonen en genetische aanleg.

Hoe herken je het?

Het verraderlijke aan cholestase is dat je aan de buitenkant vaak niets ziet. Geen bultjes, geen rode vlekken, geen blaren (tenzij je zelf krabt). De symptomen zijn echter heel specifiek:

• De locatie: De jeuk begint vaak aan de handpalmen en voetzolen. Later kan het uitbreiden naar de rest van het lichaam.
• Het tijdstip: De jeuk is vaak ’s nachts het ergst, waardoor slapen moeilijk wordt.
• Geelzucht: In sommige gevallen kun je wat geel gaan zien of donkere urine krijgen, maar dit hoeft niet.

Waarom is dit gevaarlijk?

Voor jou als moeder is de aandoening buitengewoon hinderlijk, maar niet gevaarlijk. Voor de baby ligt dat anders. De verhoogde galzuren komen via het bloed ook bij de baby terecht. Dit geeft een verhoogd risico op:

• Meconiumhoudend vruchtwater (de baby poept in het vruchtwater door stress).
• Vroeggeboorte.
• Foetale nood tijdens de bevalling.
• In zeldzame en ernstige gevallen: intra-uteriene vruchtdood (het overlijden van de baby in de baarmoeder).

De behandeling van cholestase

Vermoed de verloskundige of gynaecoloog cholestase? Dan wordt er bloed geprikt om je galzuren en leverfuncties te controleren. Als de diagnose bevestigd is, krijg je medicatie, meestal Ursodesoxycholzuur (UDCA). Dit helpt om de galzuren in je bloed te verlagen en de jeuk te verminderen.
Om de risico’s voor de baby te beperken, wordt er vaak besloten om de bevalling in te leiden rond de 37e week van de zwangerschap. Op die manier wordt de baby niet langer dan noodzakelijk blootgesteld aan de galzuren.

Behandeling en verlichting van de klachten

Heb je last van jeuk, maar is er geen sprake van een ernstige oorzaak zoals cholestase? Dan is de behandeling vooral gericht op het verlichten van de symptomen. Jeuk kan immers je dagelijks leven en je nachtrust flink verstoren.

Hier zijn een aantal dingen die je kunt doen:

• Vettige crèmes en lotions: Houd je huid goed vet, zeker als je last hebt van een droge huid of atopisch eczeem. Gebruik neutrale emollientia (vette zalven) zonder parfum.
• Verkoeling: Mentholpoeder of mentholgel kan erg prettig zijn en de huid tot rust brengen. Ook lauw douchen in plaats van heet kan helpen, evenals het dragen van luchtige, katoenen kleding die niet knelt.
• Medicatie: In overleg met de huisarts of gynaecoloog kunnen soms antihistaminica (tegen allergische reacties) of corticosteroïden (hormoonzalven) worden voorgeschreven. Doe dit nooit op eigen houtje, maar altijd in overleg met je behandelaar.

Na de bevalling

Voor bijna alle vormen van zwangerschapsjeuk geldt een geruststellend vooruitzicht: zodra je bevallen bent, herstelt je lichaam zich snel.

• Bij cholestase dalen de waarden van de galzuren snel na de geboorte en verdwijnt de jeuk vaak binnen enkele dagen.
• PUPPP en AEP verdwijnen doorgaans spontaan na de bevalling.
• Bij Pemphigoid Gestationis zien we soms een tijdelijke opvlamming vlak na de bevalling, maar ook dit herstelt uiteindelijk.

Wanneer moet je bellen?

Hoewel jeuk er vaak ‘gewoon’ bij hoort, zijn er signalen die je serieus moet nemen. Neem contact op met je verloskundige of huisarts als je extreme jeuk hebt aan je handpalmen en voetzolen, of als de jeuk ’s nachts ondraaglijk is. Ook is het belangrijk direct advies in te winnen wanneer je blaren op je huid krijgt, specifieke huiduitslag ziet rondom je navel, of merkt dat je urine donker is of je huid of oogwit geel verkleurt.

Tot slot

Zwangerschapsjeuk is een breed begrip. Het kan variëren van een onschuldige reactie op een uitrekkende huid tot een signaal van je lever dat er iets niet goed gaat. Laat je niet gek maken door horrorverhalen, maar neem je eigen klachten wel serieus. Jij kent je lichaam het beste. Als de jeuk je bemmert in je dagelijks leven of als je twijfelt over de symptomen, is het altijd verstandig om even te overleggen met je zorgverlener. Vaak kan een simpele controle veel onrust wegnemen, zodat jij je weer kunt focussen op de laatste loodjes van je zwangerschap.