Het zwangerschapsmasker; waar komen deze pigmentvlekken vandaan?

Wat is een zwangerschapsmasker precies?

De medische termen voor het zwangerschapsmasker zijn ‘chloasma gravidarum’ of ‘melasma’. Het is een veelvoorkomende vorm van hyperpigmentatie. Hyperpigmentatie is een medische term voor een aandoening waarbij bepaalde delen van de huid donkerder kleuren dan de omliggende huid. Tijdens de zwangerschap krijgt 45% tot 75% van de vrouwen in meer of mindere mate te maken met deze specifieke pigmentatie in het gezicht.

Een zwangerschapsmasker kenmerkt zich door onregelmatige, vlekkerige gebieden op de huid die in kleur variëren van lichtbruin tot donkerbruin. Deze vlekken liggen vlak op de huid en zijn dus niet verheven. Wat verder opvalt, is dat de verkleuringen meestal bilateraal en symmetrisch zijn, wat betekent dat ze aan beide kanten van je gezicht in ongeveer dezelfde vorm voorkomen.

Wetenschappers verdelen het zwangerschapsmasker grofweg in drie distributiepatronen, afhankelijk van waar de vlekken zich bevinden:

• Centrofaciaal (63%): Dit is de meest voorkomende vorm, waarbij de vlekken zich concentreren op de wangen, het voorhoofd, de bovenlip, de neus en de kin.
• Malair (21%): Bij dit patroon bevinden de vlekken zich voornamelijk over de wangen en de neus.
• Mandibulair (16%): Hierbij bevindt de pigmentatie zich vooral langs de onderkaak (de mandibula).

Daarnaast is er een verschil in de diepte van het pigment. Bij 70% van de vrouwen bevindt de extra pigmentatie zich in de epidermis, de bovenste laag van de opperhuid. Bij 10% tot 15% zit het dieper, in de dermis ofwel de lederhuid. Bij een heel kleine groep (2%) is er sprake van een gemengde vorm. Dit diepteverschil is later belangrijk voor hoe snel de vlekken weer vervagen.

Hoe ontstaan deze pigmentvlekken?

Om te begrijpen waarom je huid ineens extra pigment aanmaakt, moeten we kijken naar je hormoonhuishouding. De verkleuringen ontstaan door een verhoogde activiteit van de melanocyten. Melanocyten zijn de pigmentcellen in je huid die melanine aanmaken, het stofje dat je huid zijn kleur geeft en beschermt tegen de zon.

Tijdens de zwangerschap maakt je lichaam grote hoeveelheden oestrogenen en progesteron aan. Deze hormonen zijn heel belangrijk voor een gezonde zwangerschap, maar ze hebben als bijwerking dat ze de pigmentcellen stimuleren. Daarnaast produceert de voorkwab van je hypofyse (een klier in je hersenen) meer van het zogenaamde melanocytenstimulerend hormoon (MSH). Ook wordt er in de huid een toegenomen activiteit gezien van specifieke eiwitten die betrokken zijn bij de synthese (aanmaak) van melanine.

Al deze factoren samen geven je pigmentcellen eigenlijk de opdracht om op een hogere versnelling te gaan werken. Dit gebeurt niet alleen in je gezicht; veel vrouwen zien ook dat hun tepelhof donkerder wordt of dat er een donkere streep over de buik ontstaat (de linea nigra). Vrouwen die van nature donkerder haar of een iets getinte huidskleur hebben, blijken over het algemeen gevoeliger te zijn voor het ontwikkelen van deze zwangerschapspigmentatie.

Wat betekent dit voor jou en je baby?

Als je in de spiegel kijkt en veranderingen in je gezicht ziet, is het heel begrijpelijk dat je je daar misschien wat ongemakkelijk bij voelt. Je lichaam verandert in een hoog tempo en de acceptatie van dat veranderende lichaamsbeeld kan soms best een uitdaging zijn. Het is goed om te weten dat dit een volkomen natuurlijke reactie is van je huid op de veranderende hormonen. Het doet geen pijn en het is geen teken dat er iets mis is met je gezondheid.

Nog belangrijker is het effect op je baby: dat is er namelijk helemaal niet. Het zwangerschapsmasker is puur een cosmetische verandering in jouw huidlagen. De gezondheid, de groei en de ontwikkeling van je ongeboren kindje worden hier absoluut niet door beïnvloed. Je kunt dit dus echt zien als een kwaaltje dat alleen betrekking heeft op jouw huid.

Een zwangerschapsmasker voorkomen of beperken

Omdat de aanmaak van de hormonen een natuurlijk onderdeel is van je zwangerschap, kun je het proces van binnenuit niet stoppen. Wat je wel kunt doen, is de invloed van buitenaf beperken. Zonlicht is namelijk de grootste trigger die de pigmentcellen nog actiever maakt.

Om de ernst van het zwangerschapsmasker te verminderen, worden de volgende feitelijke adviezen gegeven:

• Mijd overmatige zon: Het wordt aangeraden om tijdens de zwangerschap niet uitgebreid te zonnebaden.
• Gebruik zonnebrandcrème: Smeer je gezicht dagelijks in met een breedspectrum zonnebrandcrème. De medische literatuur adviseert minimaal een beschermingsfactor (SPF) van 15 of hoger, hoewel veel dermatologen in de praktijk factor 30 of 50 aanraden om het zekere voor het onzekere te nemen.
• Draag beschermende kleding: Een hoed of pet met een brede rand is een simpele maar zeer effectieve manier om je gezicht in de schaduw te houden wanneer je buiten bent.
• Make-up: Als je je erg stoort aan de vlekken, kun je gebruikmaken van niet-allergene camouflerende make-up of cover-ups.

Het verloop na de bevalling

De meest geruststellende informatie voor veel vrouwen is dat het zwangerschapsmasker in de meeste gevallen een tijdelijk verschijnsel is. Zodra je bevallen bent, beginnen je hormoonspiegels zich langzaam weer te stabiliseren. Omdat de overmatige stimulatie van de pigmentcellen wegvalt, zullen de vlekken geleidelijk vervagen. Bij de meeste vrouwen trekken de verkleuringen binnen een jaar na de zwangerschap volledig of grotendeels weg. Pigment dat oppervlakkig in de epidermis ligt, verdwijnt doorgaans sneller dan pigment dat dieper in de dermis is opgeslagen.

Bij minder dan 10% van de vrouwen blijft de pigmentatie na dat eerste jaar aanhoudend zichtbaar. Mocht dit bij jou het geval zijn, dan zijn er na de zwangerschap en na de borstvoedingsperiode behandelingen mogelijk.

Belangrijke medische waarschuwing rondom behandelingen:
Er bestaan effectieve depigmenterende crèmes die via een arts verkrijgbaar zijn, bijvoorbeeld met 2% tot 5% hydrochinon, al dan niet in combinatie met retinoïnezuur (vitamine A-zuur) en corticosteroïden. Deze middelen werken relatief goed om hardnekkige vlekken te verminderen. Echter, hydrochinon en retinoïnezuur hebben een teratogeen effect. Teratogeen betekent dat deze stoffen schadelijk kunnen zijn voor de ontwikkeling van de foetus. Daarom is het gebruik van deze specifieke crèmes absoluut af te raden zolang je zwanger bent of borstvoeding geeft. Ook na de zwangerschap moet je voorzichtig zijn met hormonale anticonceptie (zoals de pil), omdat deze een vergelijkbare hormoonschommeling veroorzaakt en de vlekken daardoor kan laten terugkeren.

Samenvattend

Een zwangerschapsmasker is een onschuldige, hoewel soms cosmetisch vervelende, verkleuring van de gezichtshuid. Het is een direct gevolg van de hardwerkende zwangerschapshormonen die je pigmentcellen stimuleren. Je kunt de kans op donkere vlekken verkleinen door je gezicht goed te beschermen tegen de zon met een hoge SPF en een hoed. Onthoud vooral dat het geen enkele invloed heeft op je kindje en dat de natuur na de bevalling meestal haar werk doet: bij de overgrote meerderheid van de moeders vervagen de vlekken vanzelf weer in het eerste jaar na de geboorte. Gun jezelf en je huid de tijd om dit proces in alle rust te doorlopen.